I OSK 336/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska po rozpoznaniu w dniu 14 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 października 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 571/19 w sprawie ze skargi H.W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz H.W. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 24 października 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 571/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę H.W. (dalej, jako: skarżąca) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. H.W. wystąpiła o stwierdzenie nieważności postanowienia Wójta Gminy T. z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...], w przedmiocie podziału nieruchomości położonej w S., działka nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. postanowieniem z dnia [...] listopada 2016 r. odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. postanowienia Wójta Gminy T., wskazując, że tożsamy wniosek został rozstrzygnięty w dniu [...] października 2016 r. nr [...] postanowieniem Kolegium. H.W. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019 r. utrzymało własne rozstrzygniecie w mocy. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 października 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 571/19 oddalił skargę. W uzasadnieniu wskazał, że materialnoprawną podstawą wydanego postanowienia był przepis art. 61a § 1 K.p.a., zgodnie z którym, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Jak zasadnie zauważyło Kolegium, w doktrynie, do innych uzasadnionych przyczyn braku podstaw wszczęcia postępowania należy zaliczyć powagę rzeczy osądzonej - sprawa została już raz rozstrzygnięta. Sąd wskazał, że jeżeli już raz wszczęto postępowanie nadzorcze i odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji, nie można jeszcze raz domagać się wszczęcia postępowania w tej samej sprawie, chociażby skarżący powoływał się na inne przyczyny nieważności. W orzecznictwie podkreśla się również, że ponowne wszczęcie postępowania nadzorczego i wydanie nowej decyzji nadzorczej, niezależnie od kierunku rozstrzygnięcia, obarczone jest wadą nieważności, określonej w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. Określona w przepisie art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. przyczyna stwierdzenia nieważności to tzw. res iudicata. W związku z tym ponowne rozstrzygnięcie przez organ sprawy załatwionej wcześniej decyzją ostateczną jest możliwe tylko po uchyleniu pierwotnej decyzji w ustalonym przez prawo trybie. Dla stwierdzenia, że nastąpiło naruszenie res iudicata, istotne znaczenie ma istnienie tożsamości obu spraw. Decyzja ostateczna ma bowiem powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Jak wskazuje, zdaniem Sądu I instancji, analiza akt sprawy postępowanie dotyczące wniosku skarżącej o stwierdzenie nieważności postanowienia Wójta Gminy T. z dnia [...] czerwca 2004 r. zostało już prawomocnie rozstrzygnięte. Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 538/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] maja 2015 r., nr [...], a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 279/16 oddalił skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Ziściła się tym samym przesłanka odmowy wszczęcia postępowania, o jakiej mowa w art. 61a K.p.a. Z rozstrzygnięciem tym skarżąca nie zgodziła się i wywiodła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1279), art. 3 § 1 i 2 pkt 1, art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.) w związku z art. 61a § 1, art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. - mające istotny wpływ na wynik sprawy - poprzez niezasadne uznanie, że w niniejszej sprawie zachodzi powaga rzeczy osądzonej, a w konsekwencji odmowę wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia Wójta Gminy T. z dnia [...] czerwca 2004 r. podczas, gdy dopuszczalne jest złożenie przez skarżącą kolejnego wniosku o stwierdzenie nieważności przed upływem terminu określonego w art. 156 § 2 P.p.s.a., który został oparty na innej podstawie prawnej niż uprzednie wnioski złożone w tym przedmiocie, a w konsekwencji niezasadne uznanie, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. zasadnie utrzymało w mocy postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia Wójta Gminy T. z dnia [...] czerwca 2004 r. Mając powyższe na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jej rzecz od organu zwrot kosztów postępowania, w tym wynagrodzenia radcy prawnego w wysokości przepisanej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono stosowną argumentację. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, z późn. zm.) Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zarządzeniem z dnia 25 sierpnia 2021 r. Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej NSA w oparciu o ww. przepis skierował niniejszą sprawę na posiedzenie niejawne, o czym zostały poinformowane strony postępowania. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna okazała się zasadna. Przede wszystkim należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 279/16 oddalił skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 grudnia 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 538/15 w sprawie ze skargi H.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...]. Jak wynika z treści uzasadnienia tego wyroku, decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy T. z [...] lipca 2004 r., znak [...] zatwierdzającej podział nieruchomości, oznaczonej w ewidencji gruntów: gm. T., obręb S., ark. mapy 1, działka nr [...], o pow. [...] m², zapisanej w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w P., będącej własnością H.W. Decyzją z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] stycznia 2014 r. Jak z powyższego wynika przedmiotem oceny organów, a następnie Sądów administracyjnych było w tamtym postępowaniu zaistnienie przesłanki nieważnościowej w stosunku do decyzji z dnia [...] lipca 2004 r. zatwierdzającej podział nieruchomości. Tymczasem niniejsza sprawa dotyczy oceny zaistnienia przesłanek nieważnościowych w stosunku do postanowienia Wójta Gminy T. z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] pozytywnie opiniującego wstępny projekt podziału nieruchomości położonej we wsi S. gm. T., oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb S., ark 1, działka nr [...] o pow. [...] ha, zapisanej w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w P., będącej własnością H.W. Sądy oceniając ówcześnie legalność decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości nie dokonały oceny legalności postanowienia z dnia [...] czerwca 2004 r. (także z punktu widzenia przesłanek z art. 156 § 1 K.p.a.) albowiem postanowienie to mogło stanowić odrębny przedmiot oceny organu odwoławczego, a następnie sądu administracyjnego. Od postanowienia tego przysługiwało bowiem zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Jako orzeczenie niezaskarżone stało się ono ostateczne i jako takie przyjęte w postępowaniu zatwierdzającym podział nieruchomości. Okoliczności tej nie dostrzegł Sąd I instancji uznając, że w sprawie mamy do czynienia z res iudicata tj. powagą rzeczy osądzonej albowiem postępowanie dotyczące wniosku skarżącej o stwierdzenie nieważności postanowienia Wójta Gminy T. z dnia [...] czerwca 2004 r. zostało już prawomocnie rozstrzygnięte wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 279/16. Sąd I instancji nie dostrzegł także i tego, że z treści postanowienia z dnia [...] listopada 2016 r., wydanego w pierwszej instancji jak i z treści zaskarżonego postanowienia z dnia [...] kwietnia 2019 r. wynika, że tożsamy wniosek skarżącej (dotyczący stwierdzenia nieważności postanowienia z dnia [...] czerwca 2004 r.) został już rozstrzygnięty postanowieniem Kolegium z dnia [...] października 2016 r. nr [...]. Orzeczenia tego brak jest jednak w aktach sprawy. Stąd nie było możliwe dokonanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia z [...] kwietnia 2019 r. biorąc pod uwagę, że Kolegium odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Wójta Gminy T., właśnie dlatego, że tożsamy wniosek został rozstrzygnięty w dniu [...] października 2016 r. (tak szczególnie w postanowieniu wydanym w pierwszej instancji). Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, a postawione w niej zarzuty umożliwiają kontrolę instancyjną. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżony wyrok wydany został co najmniej przedwcześnie, bez wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając w oparciu o art. 185 § 1 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.