I SA/Lu 873/17

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kowalczyk (sprawozdawca) Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Barański po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącej M. B. kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postepowania sądowego. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej ("organ odwoławczy") stwierdził niedopuszczalność zażalenia M. B. ("skarżąca") na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. z [...] nr [...] w sprawie nałożenia kary pieniężnej. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i z akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł. ("organ egzekucyjny") w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanej M. B. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...], na podstawie zawiadomienia z dnia [...] dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej obejmując nim wierzytelności zobowiązanej z umów cywilnoprawnych, a następnie na podstawie kolejnego zawiadomienia z [...] dokonał u skarżącej zajęcia innej wierzytelności pieniężnej obejmującej wierzytelności wynikające z wpływów uzyskiwanych przez zobowiązaną z działalności gospodarczej (wpływy na rachunki bankowe, transakcje gotówkowe, bezgotówkowe). Ostatnie z wymienionych zawiadomienie o zajęciu doręczono skarżącej jako dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu [...] Zawierało ono m.in. wezwanie do złożenia organowi egzekucyjnemu w terminie 7 dni stosownego oświadczenia oraz pouczenie o skutkach niewykonania obowiązków dłużnika zajętej wierzytelności stosownie do przepisu art. 168e ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201) zwanej dalej "u.p.e.a.", w tym o możliwości nałożenia kary pieniężnej. Wobec bezskutecznego upływu terminu kolejnym pismem z [...] organ egzekucyjny ponownie wezwał skarżącą do niezwłocznego nadesłania odpowiedzi informując o możliwości nałożenia kary pieniężnej. Wobec braku reakcji organ egzekucyjny postanowieniem z [...] na podstawie art. 168d § 1 u.p.e.a. nałożył na skarżącą karę pieniężną w kwocie [...]zł za odmowę udzielenia informacji i wyjaśnień dotyczących egzekucji wierzytelności zobowiązanej M. B.. W postanowieniu zawarto pouczenie o możliwości wniesienia zażalenia do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. W zażaleniu z [...] skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia i umorzenie sprawy wskazując, że brak odpowiedzi wynikał z nieistnienia zobowiązań wobec M. B. oraz braku wiedzy o konieczności złożenia oświadczenia o takim stanie rozliczeń. W wyniku rozpatrzenia zażalenia organ odwoławczy stwierdził jego niedopuszczalność. Wyjaśnił, iż materialnoprawną podstawę nałożenia kary pieniężnej stanowił art. 168d § 1 u.p.e.a., z którego treści wynika, że na osobę, która wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi odmawia udzielenia organowi egzekucyjnemu informacji lub wyjaśnień niezbędnych do prowadzenia egzekucji albo udziela fałszywych informacji lub wyjaśnień, może być nałożona kara pieniężna do wysokości [...] zł. Uzasadniając formę prawną działania organu, wskazał na przepis art. 17 § 1 i 2 u.p.e.a., w myśl którego, o ile przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia, na które służy zażalenie, jeżeli ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Następnie stwierdził, że art. 168d u.p.e.a. będący materialną podstawą rozstrzygnięcia nie przewiduje możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu kary pieniężnej. Odnosząc się do zaskarżonego postanowienia, organ odwoławczy stwierdził, że błędnie zawarto w min pouczenie o przysługującym prawie do wniesienia zażalenia wobec czego powołując się na przepis art. 134 k.p.a. stwierdził niedopuszczalność środka odwoławczego. W skardze na to postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, skarżąca wniosła o jego uchylenie i umorzenie sprawy. Podniosła, że brak odpowiedzi wynikał z nieistnienia zobowiązań wobec M. B. oraz braku wiedzy na temat konieczności złożenia oświadczenia o stanie rozliczeń. Zapewniła o gotowości wykonania obowiązków dłużnika zajętej wierzytelności w przypadku jej powstania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie z powodu naruszenia przez organ odwoławczy przepisów postępowania. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej: "p.p.s.a." wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli zaś sąd nie stwierdzi tego rodzaju naruszeń prawa, skarga podlega oddaleniu. Nakreślone kryteria kontroli obejmują również między innymi postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym (art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a.). Kontrola sądowa przeprowadzona z uwzględnieniem wskazanych przepisów doprowadziła do uznania, że zaskarżone postanowienie narusza przepisy postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co powoduje konieczność jego uchylenia. Przedmiotem kontroli w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest postanowienie organu odwoławczego stwierdzające niedopuszczalność zażalenia na postanowienie w przedmiocie nałożenia przez organ egzekucyjny kary pieniężnej. Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia i podlegającą w niniejszej sprawie ocenie sądu jest kwestia dopuszczalności zaskarżenia postanowienia o nałożeniu kary pieniężnej. Z ustalonych przez organ okoliczności faktycznych wynika, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanej M. B., organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia innych wierzytelności pieniężnych. Stosownie do przepisu art. 89 § 1 u.p.e.a. organ dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej, innej niż określona w art. 72-85, poprzez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej (...). W sprawie nie budzi wątpliwości, że zawiadomienia zostały doręczone skarżącej jako dłużnikowi zajętej wierzytelności (k. 2 i 3 akt egz.). Z akt egzekucyjnych wynika również, że skarżąca mimo odrębnego ponaglenia (k. 4 akt egz.) nie wykonała ciążących na niej, jako na dłużniku zajętej wierzytelności, obowiązków określonych w art. 89 § 3 u.p.e.a., wobec czego organ egzekucyjny postanowieniem z [...] nałożył na skarżącą karę pieniężną. Z treści postanowienia wynika, że organ wskazując na przepis art. 168e u.p.e.a. poinformował jednocześnie dłużnika zajętej wierzytelności o powtarzalności kary w przypadku uchylania się od wykonania obowiązków wynikających z zajęcia, jak też zawarł w nim pouczenie o prawie, sposobie i terminie wniesienia zażalenia. W osnowie postanowienia organ egzekucyjny jako podstawę normatywną jego wydania przywołał przepis art. 168d § 1 u.p.e.a. W wyniku czynności podjętych na etapie wstępnego badania wniesionego przez skarżącą zażalenia, organ odwoławczy stwierdził jego niedopuszczalność z przyczyn przedmiotowych. Wskazał, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wyłączają możliwość zaskarżenia postanowienia o nałożeniu kary pieniężnej wydanego w trybie art. 168d u.p.e.a. Rozstrzygnięcie to należy uznać za nieprawidłowe. Organ odwoławczy nie zwrócił bowiem uwagi, że przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w Rozdziale 2 Odpowiedzialność porządkowa, przewidują dwa rodzaje tej odpowiedzialności. Pierwszy, to odpowiedzialność porządkowa za brak złożenia informacji lub wyjaśnień uregulowana w treści przepisów objętych art. 186d u.p.e.a. W tym przypadku sankcjonowana jest odmowa udzielenia organowi egzekucyjnemu informacji lub wyjaśnień. Drugi rodzaj dotyczy zaś wprost odpowiedzialności porządkowej dłużnika zajętej wierzytelności, której podstawę normatywną stanowi przepis art. 168e § 1 u.p.e.a. W tym przypadku sankcjonowane jest niewykonanie obowiązków związanych z egzekucją. Sankcją przewidzianą w każdym z wymienionych rodzajów odpowiedzialności jest kara pieniężna do wysokości [...] zł, z tą tylko różnicą, że w razie uchylania się od wykonania obowiązków dłużnika zajętej wierzytelności, sankcja może być powtarzana (art. 168e § 2 u.p.e.a.), natomiast takiej możliwości nie przewidują przepisy art. 168d u.p.e.a. (regulujące odpowiedzialność porządkową za nieudzielanie wyjaśnień lub informacji). Wprawdzie nie można odmówić racji organowi odwoławczemu, że przepis art. 168d u.p.e.a. regulujący odpowiedzialność porządkową za nieudzielanie informacji lub wyjaśnień, nie przewiduje expresis verbis trybu zaskarżenia takiego rozstrzygnięcia, jednakże w kontrolowanej sprawie przepis ten nie miał zastosowania. Należy bowiem wskazać, że nałożona przez organ egzekucyjny na skarżącą kara pieniężna jest w istocie sankcją określoną w przepisie art. 168e § 1 u.p.e.a., czego nie dostrzegł organ odwoławczy na etapie wstępnego badania zażalenia. W pouczeniu zawartym w skierowanym do skarżącej zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności, zamieszczona została informacja o obowiązkach przypisanych z mocy ustawy (art. 89 § 1 i 3 u.p.e.a.) dłużnikowi zajętej wierzytelności. Również w uzasadnieniu postanowienia o nałożeniu kary pieniężnej organ odwoławczy nawiązał do obowiązków dłużnika zajętej wierzytelności związanych z egzekucją, wskazując że nie zostały one przez skarżącą wykonane. Oznacza to, że mimo wskazania w osnowie postanowienia przepisu art. 168d u.p.e.a. jako podstawy prawnej nałożenia kary pieniężnej, w istocie została ona wymierzona w oparciu o przepis art. 168e u.p.e.a., ponieważ nie wykonanie przez dłużnika zajętej wierzytelności obowiązków związanych z egzekucją – wyczerpuje hipotezę normy prawnej zawartej w art. 168e u.p.e.a. (dotyczącego wprost odpowiedzialności porządkowej dłużnika zajętej wierzytelności), a nie jak błędnie przyjęto w zaskarżonym postanowieniu – w przepisie art. 168d u.p.e.a. W konsekwencji należy uznać, że zawarte w tym postanowieniu pouczenie co do prawa wniesienia środka zaskarżenia było prawidłowe, gdyż znajdowało uzasadnienie w treści art. 168e § 6 u.p.e.a. Również zawarta w tym postanowieniu informacja o powtarzalności kary wskazuje na prawidłowy kierunek subsumcji stanu faktycznego, co znalazło wyraz w powołanym w tym zakresie przez organ egzekucyjny przepisie art. 168e § 2 u.p.e.a. Wskazując na powyższe należy stwierdzić, że pominięcie we wstępnej fazie postępowania odwoławczego tych istotnych okoliczności faktycznych oraz prawnych oraz odniesienie się wyłącznie do wskazanej w osnowie postanowienia organu pierwszej instancji podstawy prawnej rozstrzygnięcia, doprowadziło organ odwoławczy do błędnego wniosku o niedopuszczalności środka zaskarżenia i konieczności zastosowania przepisu art. 134 związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257) i art. 18 u.p.e.a. W tym stanie rzeczy odniesienie się do zarzutów podniesionych w skardze jest przedwczesne. Mając na uwadze powyższą ocenę prawną, którą organ odwoławczy zobowiązany będzie uwzględnić ponownie rozpoznając sprawę wniesionego zażalenia, sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt c p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. uwzględniając uiszczony przez skarżącą wpis w wysokości [...] zł.