I SA/Kr 1026/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Dąbek (spr.) Sędziowie WSA Agnieszka Jakimowicz WSA Maja Chodacka po rozpoznaniu w dniu 27 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia 30 października 2020 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z 3 września 2020 r. UZASADNIENIE Wnioskiem z 18 maja 2020 r. A. B. (dalej: Skarżący) wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] (dalej: ZUS) o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za miesiące kwiecień i maj 2020 r. w oparciu o pomoc udzielaną przedsiębiorcom na podstawie ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266, dalej w skrócie: "ustawa o COVID"). Decyzją z 3 września 2020 r., nr [...] ZUS, działając na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy o COVID, odmówił Skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności składkowych za okres kwiecień - maj 2020 r. W uzasadnieniu organ podał, że Skarżący przesłał deklaracje rozliczeniowe za ww. okres w dniu 21 lipca 2020 r. (data nadania), podczas gdy termin do ich złożenia upływał w dniu 30 czerwca 2020 r. Zaskarżoną decyzją z 30 października 2020 r., znak: [...], wydaną wskutek wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy ZUS utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję. W uzasadnieniu organ stwierdził, że poprzednio wydana decyzja jest prawidłowa. Organ wskazał, że Skarżący jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, opłacająca składki wyłącznie za siebie i zgłoszona do ubezpieczeń od 1 stycznia 2020 r., miał obowiązek złożenia dokumentów rozliczeniowych ZUS DRA cz. II za 02/2020 w terminie do 10 marca 2020 r. W związku z tym, że Skarżący nie złożył ww. dokumentu w terminie, na jego koncie utworzył się nieprawidłowy przypis składek z urzędu w wysokości obliczonej od podstawy wymiaru składek odpowiadającej 60 % prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Dalej organ podał, że dokument ZUS DRA cz. II za 02/2020 oraz ZUS DRA za 03/2020 Skarżący złoży w dniu 27 maja 2020 r., z kolei ZUS DRA za 04-05/2020 w dniu 29 lipca 2020 r. - t.j. po obowiązujących terminach. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Skarżący podał, że nie zgadza się z decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 31 zq ust. 3 ustawy o COVID. W uzasadnieniu skargi zostało podniesione, że pismem z 11 czerwca 2020 r. został zwolniony z opłacania należności z tytułu składek za miesiąc marzec 2020 r. Podał, że na stronie internetowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych widniała w tym okresie informacja: "Warunkowe zwolnienie od obowiązku składania DRA przysługuje głównie tym przedsiębiorcom, którzy opłacają składki tylko za siebie i w stałej wysokości co miesiąc. Wprawdzie zawsze trzeba złożyć pierwszą deklarację DRA gdy są zmiany, ale potem zwykle deklaracji co miesiąc składać już nie musimy". Skarżący podał, że stosował się do ww. obowiązku, gdyż marzec 2020 r., za który został zwolniony z opłacania składki, był ostatnim miesiącem za który powinienem złożyć DRA. Skarżący podał, że 11 lipca 2020 r. wysłał deklaracje DRA za 04/05/2020 tylko dlatego aby ułatwić i przyspieszyć wydanie następnych decyzji do wniosku RDZ, tymczasem ZUS potraktował powyższą okoliczność jako przyczynę odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od kwietnia do maja 2020 r. Skarżący wskazał też, że jego znajomi prowadzący podobną działalność gospodarczą, na tych samych zasadach zostali zwolnieni z obowiązku opłacania należności z tytułu przedmiotowych składek za miesiące od marca do maja 2020 roku, bez składania co miesiąc deklaracji DRA, gdyż ZUS sam je wygenerował za płatnika. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. W pierwszej kolejności podnieść należy, że na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy u.s.u.s., opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. (art. 31zo ust. 2 ustawy). Płatnik składek jest zobowiązany przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach u.s.u.s., chyba że zgodnie z tymi przepisami jest zwolniony z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 1 ustawy o COVID). Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek jest zwolniony z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID). W rozpoznawanej sprawie ZUS przyjął, że Skarżący nie był zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej i imiennych raportów miesięcznych za marzec 2020 r. (art. 31zq ust. 3 ustawy), ale nie uzasadnił dlaczego. Zgodnie z art. 47 ust. 2a u.s.u.s. osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek: 1) na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - obowiązującej osoby z nimi współpracujące, z zastrzeżeniem ust. 2g; 2) na ubezpieczenie zdrowotne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1510 ze zm.), obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego, z zastrzeżeniem ust. 2c. Ponadto, zgodnie z art. 47 ust. 2e u.s.u.s. osoby wymienione w art. 7 opłacające składki wyłącznie za siebie są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej zadeklarowały do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości określonej w art. 18 ust. 7. ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie podał czy i dlaczego w świetle powyższych przepisów Skarżący nie jest zwolniony z obowiązku składania wskazanych wyżej dokumentów i nie przedstawił na tę okoliczność żadnych dowodów. Nie jest rolą sądu administracyjnego zastępowanie organu w uzasadnieniu decyzji i gromadzenie materiału dowodowego, gdyż Sąd jedynie kontroluje zgodność decyzji z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia .... Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Organ naruszył tym samym art. 7, art. 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.), w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. (braki uzasadnienia decyzji), co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto, jeżeli ZUS ustalił, że Skarżący nie jest zwolniony z obowiązku składania powyższych dokumentów, powinien był niezwłocznie po wpłynięciu wniosku (wpłynął on do organu 25 maja 2020 r.) poinformować Skarżącego w trybie art. 9 k.p.a., że ma on obowiązek ich złożenia do 30 czerwca 2020 r. Zgodnie bowiem z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a także czuwania nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Informacja taka była przy tym niezbędna biorąc pod uwagę informację widniejącą na stronie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z której wynikało, że "Warunkowe zwolnienie od obowiązku składania DRA przysługuje głownie tym przedsiębiorcom, którzy opłacają składki tylko za siebie i w stałej wysokości co miesiąc. Wprawdzie zawsze trzeba złożyć pierwszą deklarację DRA gdy są zmiany, ale potem zwykle deklaracji co miesiąc składać już nie musimy". W następstwie złożenia przez Skarżącego wniosku z 18 maja 2020 r. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym - kierując się zasadą wyrażoną w art. 9 k.p.a. - organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu organ powinien był – w rozsądnym terminie - udzielić Skarżącemu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazać, jakich dokumentów - zdaniem organu - brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Z akt sprawy nie wynika, aby przed 30 czerwca 2020 r. ZUS wyjaśnił Skarżącemu, że warunkiem pozytywnego załatwienia jego wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych, ograniczając się do wydania decyzji odmownej. Organ jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a § 1 k.p.a.), zaś strona może w odpowiednim terminie przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia powyższych przesłanek (art. 79a § 2 K.p.a.). Ponadto art. 77 § 4 k.p.a. zobowiązuje organ do zakomunikowania stronie faktów znanych organowi z urzędu, a które nie wymagają dowodu. Jeżeli więc ZUS - na podstawie posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych - posiadał wiedzę, że Skarżący nie złożył wymaganych deklaracji rozliczeniowych, a nie jest zwolniony z obowiązku ich składania, powinien był zakomunikować to stronie niezwłocznie po wpłynięciu do organu wniosku, a najpóźniej przed upływem terminu z art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID (30 czerwca 2020 r.). Nieudzielenie Skarżącemu powyższych informacji narusza art. 9 i art. 79a § 1 K.p.a., co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, jako że Skarżący mógłby uczynić zadość temu obowiązkowi do 30 czerwca 2020 r. Rozpatrując ponownie sprawę ZUS ustali i uzasadni, czy Skarżący był zwolniony z obowiązku złożenia wskazanych wyżej dokumentów za odnośny okres. Jeżeli organ uzna, że nie był z powyższego obowiązku zwolniony, w trybie obowiązującego od 16 grudnia 2020 r. przepisu art. 15zzzzzn˛ ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID zawiadomi Skarżącego o uchybieniu terminu do dokonania przez niego czynności kształtującej jego prawo (złożenie wymaganych dokumentów), wyznaczając termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do ich złożenia. Powyższy przepis, choć wszedł w życie po wydaniu zaskarżonej decyzji, obejmuje zdarzenia mające miejsce podczas obowiązywania stanu epidemii (od 20 marca 2020 r. - na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii; Dz. U. z 2020 r., poz. 491 ze zm.). Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.).