VIII SA/Wa 648/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 7 października 2021 r. sprawy ze skargi U. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2021 r. znak: [...] w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane i nakazu zwrotu oddala skargę. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2021 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: Kolegium, SKO, organ odwoławczy), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. (dalej: Prezydent, organ I instancji) z [...] marca 2021 r. znak: [...]. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie sprawy: Decyzją Prezydenta z [...] marca 2019 r. znak: [...]przyznano U. L. (dalej: skarżąca, strona) świadczenie wychowawcze na syna P. L. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od [...] grudnia 2018 r. do [...] września 2019 r. Decyzją z [...] października 2020 r. znak: [...] Kolegium, działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., stwierdziło nieważność wyżej wskazanej decyzji Prezydenta. Organ I instancji dokonał bowiem błędnych obliczeń dochodu rodziny przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego. Dochód na osobę w rodzinie, jaki należało przyjąć przy ustalaniu prawa do świadczenia, wynosił bowiem [...] zł, a nie - jak wyliczył organ I instancji - [...] zł. Decyzją z [...] grudnia 2020 r. znak: [...] organ I instancji ponownie rozpoznał wniosek skarżącej z [...] grudnia 2018 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko P. L. i odmówił jego przyznania. W związku z powyższym decyzją z [...] marca 2021 r. znak: [...] Prezydent, działając na podstawie art. 25 ust. 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407, dalej: ustawa), ustalił, że świadczenia wychowawcze wypłacone za okres od [...] grudnia 2018 r. do [...] czerwca 2019 r. w łącznej kwocie [...] zł na mocy decyzji z [...] marca 2019 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi. Jednocześnie nakazano stronie zwrot nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych w wysokości [...] zł. W odwołaniu od decyzji strona podniosła, że nie zgadza się z uznaniem jej winy. Dostarczyła bowiem wszystkie niezbędne dokumenty konieczne do ustalenia, czy przysługuje jej świadczenie wychowawcze. Błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego dokonał pracownik organu I instancji. Ona sama nie miała świadomości, że świadczenie się jej nie należy, ponieważ dopełniła wszelkich obowiązków i działała z należytą starannością. Wskazaną na wstępie decyzją z [...] maja 2021 r. SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy powołał art. 25 ust. 1 oraz art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy i wywiódł, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Sytuacja taka zaistniała w sprawie niniejszej, bowiem Kolegium stwierdziło nieważność decyzji organu I instancji z [...] marca 2019 r., a rozpoznając sprawę ponownie – decyzją z [...] grudnia 2020 r. odmówiono stronie przyznania tego świadczenia. Świadczenie wychowawcze zostało więc wypłacone, mimo braku prawa do tego świadczenia. Zdaniem Kolegium w przypadku okoliczności takich jakie zaistniały w przedmiotowej sprawie, a więc wyłączających w świetle art. 4 ust. 2 ustawy nabycie przez skarżącą prawa do świadczenia wychowawczego, które istniały już w chwili przyznania tego świadczenia, podstawę nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego z art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy należy traktować jako podstawę obiektywną, dla której determinujące znaczenie ma sama okoliczność skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku prawa do jego pobierania. Nie ma więc w takim wypadku znaczenia element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) skarżącej, że świadczenie jej się nie należało. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca sformułowała zarzuty tożsame ze wskazanymi w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 t.j., dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał, że skargę jest niezasadna. Stan faktyczny w sprawie nie jest sporny. Wynika z niego, że na skutek błędu organu I instancji doszło do wydania decyzji z [...] marca 2019 r. znak: [...] przyznającej skarżącej świadczenie wychowawcze na syna w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od [...] grudnia 2018 r. do [...] września 2019 r. Świadczenie to zostało wypłacone w łącznej kwocie [...] zł, przy czym decyzją SKO z [...] października 2020 r. stwierdzono nieważność tej decyzji. Sporne pozostaje natomiast, czy w okolicznościach sprawy niniejszej, w sytuacji oczywistego niezawinienia skarżącej, może być wobec niej orzeczony obowiązek zwrotu pobranego świadczenia. Rozstrzygając tak zakreślony spór wskazać należy, że zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. W myśl zaś art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia Sąd podziela wyrażone w doktrynie stanowisko, że nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy jest pojęciem o charakterze obiektywnym. Na definicję świadczeń nienależnie pobranych w oparciu o ten przepis składa się wyłącznie element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku prawa do jego pobierania. Nie ma tutaj znaczenia element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenia wychowawcze, że świadczenie nie powinno zostać przyznane, albo że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do tego świadczenia. Zatem dla uznania na podstawie tej przesłanki, że świadczenie zostało nienależnie pobrane nie jest istotne, że osoba uprawniona nie miała świadomości, iż jej się ono nie należy. Ustawa nie przewiduje wymogu uznania świadczenia za nienależnie pobrane od konieczności pouczenia osoby pobierającej świadczenia o braku podstaw do jego pobierania. W przypadku regulacji zamieszczonej w art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy nie bierze się pod uwagę świadomości strony co do spełniania przesłanek ustawowych, ani nie ocenia się skutków braku pouczenia o prawie do świadczenia wychowawczego (por. M. Podsiadło-Żmuda [w:] Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II, red. J. Blicharz, J. Glumińska-Pawlic, L. Zacharko, LEX/el. 2019, art. 25). W konsekwencji więc uznać należało, że w sprawie niniejszej doszło do pobrania nienależnie świadczenia wychowawczego. Za nienależnie pobrane uznać bowiem należy świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, którą wyeliminowano z obrotu prawnego na skutek stwierdzenia jej nieważności, a następnie ponownie rozpoznając sprawę odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego. Taki właśnie przypadek zaistniał w sprawie niniejszej. Z brzmienia przepis art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy wynika przy tym, że do uznania świadczenia za nienależnie pobrane dochodzi w każdym przypadku, o którym mowa w tym przepisie, także wówczas, jeżeli strona nie zawiniła w uzyskaniu świadczenia, które jej w istocie nie przysługiwało. W przypadku regulacji zamieszczonej w art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy nie można więc brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, albowiem nie przewiduje ona w ogóle takich przesłanek. W sprawie nie ma zatem znaczenia, czy można stronie przypisać winę w pobraniu przedmiotowego świadczenia, skoro podstawę uznania za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze stanowił przepis art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy. Zatem do uznania świadczenia za nienależnie pobrane dochodzi także wtedy, gdy strona nie zawiniła w uzyskaniu świadczenia, które jej w istocie nie przysługiwało. W tych okolicznościach faktycznych organy zobligowane były do wydania kwestionowanej przed Sądem decyzji o uznaniu kwoty wypłaconej stronie na poczet świadczenia wychowawczego za świadczenie nienależnie pobrane oraz zobowiązania skarżącej do zwrotu wyżej wymienionej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami. Poza tym należy wskazać, że organ odwoławczy prawidłowo wskazał, iż powoływana przez skarżącą kwestia braku jej winy odnośnie do przyznania wskutek błędu organu świadczenia wychowawczego, do którego nie miała uprawnienia, będą miały znaczenie przy rozstrzyganiu ewentualnego wniosku o umorzenie należności, odroczenie bądź rozłożenie na raty nienależnie pobranego świadczenia w oparciu o art. 25 ust.10 ustawy. Sąd, działając poza granicami zarzutów skargi, nie dostrzegł w działaniach procesowych organów obu instancji jakichkolwiek powodów do zastosowania kompetencji kasacyjnych. Decyzje wydane w toku postępowania, jako zgodne z przepisami procesowymi i materialnoprawnymi, powinny zatem pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w nich skutki. Mając powyższe na uwadze Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.