II SA/Bd 660/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak ( spr.) Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 października 2021 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. UZASADNIENIE II SA/Bd 660/21 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] marca 2021, nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania P. K. (dalej jako: "skarżący"), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Ł. z dnia [...] stycznia 2021 r., przyznającą skarżącemu zasiłek stały od dnia [...] stycznia 2021 r. do dnia [...] grudnia 2022 r. w kwocie [...]zł miesięcznie. Kolegium wskazało, że – jak wynika z ustaleń organu I instancji- skarżący wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] września 2020 r., sygn. [...] został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności czasowo, tj. do [...] grudnia 2022 r. Jedynym źródłem dochodu skarżącego jest zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł miesięcznie. Mieszka on razem z ojcem i bratem, nie ponosząc kosztów utrzymania lokalu. Ma zasądzone alimenty na syna, których jednak nie płaci. Złożył wniosek o przyznanie renty socjalnej oraz świadczenia uzupełniającego. Jak wskazał organ, skarżący choruje na rogowiec, ale nie dokumentuje kosztów leczenia. Skarżący podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wskazał ponadto, że na podstawie ugody płaci zaległe składki do ZUS, z tytułu prowadzonej wcześniej działalności gospodarczej, w kwocie [...]zł miesięcznie. Odnosząc się do zarzutów skarżącego dotyczących pomniejszenia kwoty miesięcznych dochodów o składkę na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 9%, opłacane od kwoty przyznanego zasiłku stałego Kolegium wskazało, że z przepisu art. 66 ust. 1 pkt 26 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest przez ośrodek pomocy społecznej ze środków publicznych, więc nie ma podstaw prawnych, by o składkę tę pomniejszać dochody strony przy ustalaniu kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Organ wskazał też, że skarżący obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje w związku z tym dochodów, które pomniejszone byłyby m.in. o składki ZUS, dlatego nie można odliczyć opłacanych zaległych składek w ZUS. Kolegium uczyniło ponadto uwagę, że odwołujący się przedłożył do akt sprawy kopię aneksu do umowy zawartej z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych Nr [...] z dnia [...].10.2016 r. – o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek. Postanowienia tego aneksu weszły w życie z dniem [...].02.2018 r. Skarżący nie przedłożył przy tym harmonogramu rat do spłaty, co oznacza zdaniem organu, że miał on problemy z opłacaniem składek, dlatego skorzystał z ulgi w postaci rozłożenia na raty powstałych zaległości. Kolegium podkreśliło, że jednorazowa zapłata zaległości nie świadczy o regularnym opłacaniu składek, dającym podstawę do zastosowania art. 8 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Wpłacane przez skarżącego kwoty do ZUS stanowią zaległe, niezapłacone wcześniej składki za okres, kiedy prowadził działalność gospodarczą, czyli nie są to składki opłacane na bieżąco. Zdaniem SKO, brak było zatem podstaw by o kwotę wyliczonych przez ZUS zaległych składek, ustalonych do zapłaty w drodze ugody, pomniejszyć dochód strony. Odnosząc się do wniosku skarżącego o nie wliczanie do przychodu zasiłku pielęgnacyjnego (tj. [...] zł), Kolegium wskazało, że w przepisie art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej nie wymienia się świadczenia pielęgnacyjnego jako dochodu, którego nie wlicza się do dochodu osoby ubiegającej się o przyznanie pomocy społecznej. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji jest zgodna z prawem. P. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję. W jego ocenie kwestionowana decyzja została wydana z naruszeniem art. 8 ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię polegająca na bezpodstawnym uznaniu, że odjęciu od sumy dochodów podlegają wyłącznie bieżące składki oraz błędnym uznaniu, że zapłata zaległych składek ZUS była jednorazowa. Skarżący zwrócił uwagę, że skoro dochód ustala się na podstawie dochodu uzyskanego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o zasiłek stały, to uzyskany w tym miesiącu dochód należy pomniejszyć o składki ZUS zapłacone w tym miesiącu bez względu na to czy zapłata ta miała charakter jednorazowy. Wywiódł też, że gdyby ustawodawca nie zamierzał przyznać prawa do odliczeń zaległych składek ZUS od dochodu ustalonego na potrzeby pomocy społecznej lub odmówić tego prawa osobom, które już nie prowadzą działalności gospodarczej w czasie ubiegania się o pomoc społeczną, to taki zamysł powinien znaleźć jednoznaczne odzwierciedlenie w treści art. 8 ust. 3 pkt 2 ustawy. Skarżący zakwestionował ponadto zgodność z art. 32 Konstytucji RP przepisu art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, wnosząc o złożenie przez Sąd pytania do Trybunału Konstytucyjnego w podanym zakresie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja wydana w trybie art. 37 ust. 1 – 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U z 2020 r., poz. 1876 ze zm.) – dalej jako: "u.p.s.", przyznająca skarżącemu zasiłek stały na czas określony w wysokości [...] zł miesięcznie. Zgodnie z treścią przywołanego wyżej art. 37 ust. 1 u.p.s., przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Regulacja ta jest jednoznaczna – wynika z niej, że ustawodawca nie przewidział uznania administracyjnego w kwestii przyznania świadczenia, jak i jego wysokości. Jest to więc świadczenie o charakterze obligatoryjnym, co oznacza, że spełnienie łącznie wszystkich kryteriów, od których ustawa o pomocy społecznej uzależnia przyznanie zasiłku stałego, stwarza gwarancje jego przyznania, w określonej wysokości (vide wyrok NSA z dnia 7 lutego 2017r. sygn. akt I OSK 1056/15, wyroki WSA: w Poznaniu z dnia 6 lipca 2016r. sygn. akt IV SA/Po 370/16, w Bydgoszczy z dnia 22 października 2013r. sygn. akt II SA/Bd 898/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zasiłek stały przysługuje zatem osobie pełnoletniej, która nie jest w stanie zapewnić sobie wystarczających środków utrzymania z powodu wieku lub niezdolności do pracy i której sytuacja materialna nie pozwala na godną egzystencję. Celem zasiłku stałego jest zapewnienie bieżącej egzystencji takiej osobie. Zasiłek stały w przypadku osoby samotnie gospodarującej ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 645 zł miesięcznie. Kwota zasiłku stałego nie może być także niższa niż 30zł miesięcznie. W myśl zaś ar. 8 ust. 1 pkt 1 kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 zł. Zgodnie natomiast z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Jednocześnie, w art. 8 ust. 4 u.p.s. wymieniono w sposób enumeratywny źródła przychodu, których nie wlicza się do dochodu ustalanego zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organy administracji dokonały prawidłowego wyliczenia dochodu skarżącego. W ocenie skarżącego bowiem jego dochód wynoszący [...] zł miesięcznie (zasiłek pielęgnacyjny) powinien zostać pomniejszony o zaległe składki na ubezpieczenie zdrowotne. Odnosząc się do powyższych twierdzeń wskazać należy, że katalog pomniejszeń dochodu zawarty w art. 8 ust. 4 u.p.s. ma charakter zamknięty. Wyłącznie wskazane w art. 8 ust. 3-4 u.p.s. źródła przychodu nie są uwzględniane przy obliczaniu dochodu na potrzeby ustalania prawa do świadczeń z pomocy społecznej. Skoro zatem ustawodawca ani w art. 8 ust. 3, ani w art. 8 ust. 4 u.p.s. nie wymienił zaległych składek ZUS w katalogu pomniejszeń dochodu, to organ słusznie nie uwzględnił tej kwoty przy obliczeniu dochodu skarżącego. Podkreślić należy także, że opłacanie składek z tytułu prowadzonej działalności jest ustawowym obowiązkiem płatnika. Na płatniku składek ciąży obowiązek terminowego, comiesięcznego rozliczania i opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia działalności aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych dochodów, czy też pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności problemów finansowych, czy zdrowotnych. Obligatoryjność opłacania składek na ubezpieczenia dotyczy wszystkich płatników składek. Nie do zaakceptowania jest przy tym sytuacja, aby osoba prowadząca działalność gospodarczą otrzymywała gratyfikację z tego tytułu, że nie realizuje terminowo bądź realizuje ze znacznym opóźnieniem obowiązkowe składki. Z tego powodu żaden z przepisów omawianej ustawy nie przewiduje możliwości pomniejszenia dochodu o wymagane zaległe składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. W okolicznościach niniejszej sprawy nie wystąpiły również podstawy do skierowania przez Sąd pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego. Zgodnie z art. 193 Konstytucji RP, każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Przewidziana w art. 193 Konstytucji RP instytucja pytania prawnego co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, które to pytanie może skierować do Trybunału Konstytucyjnego każdy sąd, ma zastosowanie w sytuacji, gdy od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed tym sądem (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. I FSK 643/17, CBOSA). Wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym jest uprawnieniem, z którego Sąd korzysta gdy ma wątpliwości co do konstytucyjności przepisu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2017 r. sygn. I OSK 3262/15). Z istoty tej instytucji prawnej wynika zatem, że aby sąd na podstawie art. 193 Konstytucji przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, sąd ten – a nie strona, w tym strona postępowania sądowoadministracyjnego - musi powziąć wątpliwość odnośnie konstytucyjności określonego aktu. W niniejszej sprawie w ocenie Sądu takie wątpliwości co zgodności z konstytucją art. 8 ust. 4 u.p.s. nie zachodzą. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób zgodny z prawem, a zgromadzony w sprawie materiał został oceniony właściwie. Przepisy mające zastosowanie w sprawie zostały prawidłowo zinterpretowane. Sąd nie dopatrzył się naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji. Jednocześnie należy wskazać, że z uwagi na realnie istniejące zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie w związku z trwającym stanem epidemii, stosownie do treści art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym