II FSK 1174/18

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (spr.), Sędzia NSA Grażyna Nasierowska, Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, , po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 grudnia 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 868/17 w sprawie ze skargi M. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 28 sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 6 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 868/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (dalej: "WSA") oddalił skargę M. M. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie (dalej: "SKO") z dnia 28 sierpnia 2017 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Podstawą powyższego orzeczenia był art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Z uzasadnienia wyroku WSA wynika, że postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2017 r. SKO odmówiło Skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta L. (dalej: "organ I instancji") z dnia 12 czerwca 2017 r. w sprawie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich G. G., M. M. oraz J. S. za zaległości K. [...] wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego. Na powyższe postanowienie Skarżący wniósł skargę do WSA, w której zarzucił naruszenie art. 120, art. 121, art. 122, art. 124 i art. 163 § 3 o.p. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację zawartą w postanowieniu. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku WSA wskazał, że w przedmiotowej sprawie sporne jest uprawdopodobnienie braku winy Skarżącego w uchybieniu terminu do złożenia odwołania od decyzji. WSA podkreślił, że obowiązek uprawdopodobnienia braku winy spoczywa na zainteresowanym i nie może być przerzucany na organ podatkowy. Organ podatkowy dokonuje natomiast oceny, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swojej winy i bierze pod uwagę, wszystkie okoliczności faktyczne, oceniając winę według obiektywnych mierników staranności. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zalicza się okoliczności nagłe, niespodziewane, których nie można wcześniej przewidzieć, a które uniemożliwiają dokonanie czynności, np. przerwę w komunikacji, nagłą lub obłożną chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. Z akt rozpoznawanej sprawy w sposób jednoznaczny wynika, że decyzja organu I instancji z dnia 12 czerwca 2017 r. została doręczona Skarżącemu dnia 21 czerwca 2017 r. Zakreślony przepisem art. 223 § 2 pkt 1 o.p. 14-dniowy termin do wniesienia odwołania rozpoczął zatem swój bieg w dniu 22 czerwca 2017 r. i upłynął bezskutecznie dnia 5 lipca 2017 r. Wnosząc odwołanie od decyzji w dniu 7 lipca 2017 r. Skarżący niewątpliwie dopuścił się uchybienia terminu do jego wniesienia, co zostało stwierdzone postanowieniem SKO z dnia 25 sierpnia 2017 r. WSA uznał, że wymóg zachowania 7 dniowego terminu od ustania przyczyny uchybienia oraz dokonanie uchybionej czynności zostały spełnione. W związku z powyższym rozstrzygnięcia wymagało, czy w sprawie została spełniona ustawowa przesłanka przywrócenia terminu, a mianowicie uprawdopodobnienie braku winy Skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. WSA wskazał, że jedyną okolicznością na jaką Skarżący powoływał się we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania było natężenie obowiązków służbowych w związku z wykonywaną pracą, w okresie odbywającego się w szkole procesu rekrutacyjnego. W tym kontekście WSA wskazał, że po pierwsze, ostatni dzień terminu na złożenie odwołania przypadał 5 lipca 2017 r. i nie był to dzień, w którym Skarżący zasiadał w komisji rekrutacyjnej. Po drugie, słusznie zauważył organ, że nawet w dni kiedy Skarżący uczestniczył w pracach komisji, był tam tylko do godziny 15:00. Oznacza to, że przy zachowaniu staranności mógł sporządzić odwołanie i nadać je każdego dnia po południu. Należy też dodać, że termin do wniesienia odwołania wynosił 14 dni, podczas gdy z przedłożonego do akt zaświadczenia pracodawcy wynika, iż udział Skarżącego w pracach komisji rekrutacyjnej ograniczył się wyłącznie do trzech dni w tym okresie. Niezależnie od powyższych okoliczności, dodatkowe obowiązki związane z pracami w komisji rekrutacyjnej nie mieszczą się w pojęciu nagłych nieprzewidzianych zdarzeń zakłócających możliwość zachowania terminu dla dokonania czynności procesowej. W obiektywnej ocenie nie były one zdarzeniem nagłym, nieprzewidywalnym, ani tym bardziej niezaplanowanym. Skarżący wiedząc o toczącym się postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich związanej ze zwrotem dotacji (postanowienie o wszczęciu postępowania zostało mu doręczone 24 kwietnia 2017 r., decyzja organu I instancji została doręczona 21 czerwca 2017 r.), w trosce o swoje interesy winien był zadbać o skuteczne złożenie środka ochrony prawnej jakim było odwołanie od decyzji. Zdaniem WSA okoliczności, które wskazuje Skarżący jako przyczynę niedochowania terminu, nie są wystarczające dla stwierdzenia braku winy. Należy też podkreślić, iż wbrew zapatrywaniom Skarżącego organ nie negował faktu ich wystąpienia, uznając je za uprawdopodobnione. Przypisywał im natomiast inne niż Skarżący znaczenie w kontekście przesłanki braku winy, o której mowa w art. 162 § 1 o.p. WSA uznał za prawidłową ocenę organu, że prace w komisji rekrutacyjnej jakkolwiek czasowo mogły zwiększyć zakres obowiązków Skarżącego, to jednak nie stanowiły przeszkody nagłej i nie do przezwyciężenia w dochowaniu ustawowego terminu we wniesieniu odwołania od decyzji. Wymaga przy tym podkreślenia, na co również zwracał uwagę organ, że Skarżący uprawdopodobnił tylko, że w dniach 30 czerwca oraz 3 i 4 lipca 2017 r. zasiadał w komisji rekrutacyjnej do godziny 15.00. Nie uprawdopodobnił natomiast w żaden sposób przyczyny, dla której nie mógł sporządzić i nadać odwołania w pozostałych dniach od 22 czerwca do końca upływu terminu w dniu 5 lipca 2017 r. WSA podzielił też stanowisko organu, że próba kontaktu z G. G. nie może stanowić okoliczności wyłączającej brak winy Skarżącego w dochowaniu terminu. Wykonywanie pracy zarobkowej nawet w stopniu skumulowanym w pewnym okresie czasu, nie stanowi okoliczności uniemożliwiającej zachowanie terminu do wniesienia odwołania. Reasumując WSA stwierdził, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić wyłącznie w przypadku gdy dopełnienie tego obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkód nie do przezwyciężenia, a oceny tej należy dokonywać w kategoriach reguł starannego działania, biorąc pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań, mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Z argumentacji wniosku i skargi nie wynika, aby takie działania Skarżący w sprawie podejmował. WSA nie stwierdził naruszenia przez organ wskazanych w skardze przepisów Ordynacji podatkowej. Z uwagi na incydentalny, wpadkowy charakter postępowania uruchamianego wnioskiem o przywrócenie terminu, w stosunku do toku postępowania zasadniczego, wprowadzono do niego środek w postaci uprawdopodobnienia. Ustawodawca przewidział w tym postępowaniu jedynie namiastkę dowodu, co oznacza że weryfikacja twierdzeń zawartych we wniosku nie może przerodzić się w osobne postępowanie. W ramach tego postępowania organ jedynie ocenia prawdopodobieństwo określonego ciągu zdarzeń. Wbrew argumentom skargi przeprowadzanie dowodów mających na celu weryfikację uprawdopodobnienia ogranicza się do niezbędnego minimum. Przy czym jednoznacznie należy stwierdzić, że organ nie zakwestionował wskazanych przez Skarżącego okoliczności stanowiących przeszkodę w dochowaniu terminu, tyle że nie były to zdarzenia wyczerpujące przesłankę braku winy w uchybieniu terminu. Wskazane w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak też prawa procesowego okazały się więc nietrafne. W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego orzeczenia, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz poprzedzającego go postanowienia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu, a także zasądzenie kosztów postępowania, wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 162 § 1, art. 191 o.p., poprzez nietrafne przyjęcie, że Skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu do wniesienia odwołania; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 121, art. 122, art. 187 § 1 o.p., poprzez naruszenie wskazanych przepisów, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zostały uszczegółowione powyższe zarzuty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu. Na wstępie należy przede wszystkim wyjaśnić, że na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Ponieważ zostały spełnione wszystkie przesłanki określone w art. 182 § 2 p.p.s.a., skargę kasacyjną można było rozpoznać na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów (art. 182 § 3 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny za nietrafne uznaje zarzuty naruszenia przepisów postępowania podniesione w skardze kasacyjnej. Instytucja przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej w toku postępowania podatkowego została uregulowana w art. 162 o.p., który stanowi, że w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1), zaś wniosek o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, przy czym jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2). Przywołany przepis art. 162 § 1 i § 2 ustanawia cztery przesłanki przywrócenia terminu: uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu, złożenie wniosku o przywrócenie terminu, dochowanie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu oraz dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony przywracany termin. Uchybienie terminowi stanowi kluczową przesłankę do przywrócenia terminu. Jeżeli zatem początek biegu terminu określa data doręczenia pisma, (w rozpoznawanej sprawie decyzji organu podatkowego) w pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga kwestia skutecznego doręczenia tego pisma. Z tych względów kwestie związane z prawidłowością doręczenia decyzji powinny być oceniane w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Natomiast w postępowaniu dotyczącym przywrócenia terminu do wniesienia odwołania – jeżeli stwierdzono uchybienie terminowi do wniesienia odwołania – powinny być oceniane przesłanki warunkujące przywrócenie uchybionego terminu (por. wyroki NSA: z 23 stycznia 2013r., II FSK 1032/11; z 22 kwietnia 2015 r., II FSK 532/13, opublikowane w: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie nie jest kwestionowane przez Skarżącego, że sporna przesyłka zawierająca decyzję organu I instancji z dnia 12 czerwca 2017 r. została prawidłowo doręczona Skarżącemu w dniu 21 czerwca 2017 r. Termin do wniesienia odwołania od tego rozstrzygnięcia upłynął zatem w dniu 5 lipca 2017 r. Tymczasem wnosząc odwołanie w dniu 7 lipca 2017 r., Skarżący uchybił ustawowemu terminowi, wynikającemu z art. 223 § 2 pkt 1 o.p. terminowi. W związku z przedstawioną treścią art. 162 § 1 o.p. należało w dalszej kolejności zbadać, czy w sprawie zostało uprawdopodobnione, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez winy strony. W świetle art. 162 § 1 o.p., stosownie do którego, w razie uchybienia terminu należy przywrócić na wniosek zainteresowanego, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, to strona powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda, na którą się powołuje, była od niej niezależna i uniemożliwiła jej działanie nawet przy dołożeniu największego wysiłku możliwego w danych okolicznościach (por. wyroki NSA: z 17 czerwca 2010 r., I FSK 356/09; z 25 stycznia 2011 r., I FSK 2000/09; z 28 września 2010 r., I FSK 1582/09, opublikowane w: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednym z koniecznych warunków przywrócenia uchybionego terminu jest uprawdopodobnienie przez zainteresowanego braku winy w jego uchybieniu. Uprawdopodobnienie z kolei, jak zgodnie przyjmuje się w orzecznictwie, jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. postanowienia NSA: z 20 lutego 2012 r., II FZ 145/12; z 24 listopada 2011 r., II FZ 711/11, opublikowane w: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W piśmiennictwie uprawdopodobnienie określane jest jako ułatwione postępowanie dowodowe, postępowanie zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, surogat, namiastka dowodu bądź środek zastępczy dowodu niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (za: M. Iżykowski, Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym, NP 1980, nr 3, s. 75). Z kolei brak winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności w toku postępowania podatkowego powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. O braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a przy tym powstała ona w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. A contrario zatem, przywrócenie to może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. wyroki NSA: z 4 lipca 2017 r., II GSK 764/17; z 25 kwietnia 2017 r., I FSK 1756/15, opublikowane w: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew stanowisku Skarżącego zawartym w skardze kasacyjnej, WSA prawidłowo orzekł, że Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania od wskazanej na wstępie decyzji organu I instancji. Podniesione we wniosku o przywrócenie terminu i potwierdzone stosownymi zaświadczeniami okoliczności wskazujące, że Skarżący brał udział w pracach komisji rekrutacyjnej w dniach 30 czerwca 2017 r. oraz 3 i 4 lipca 2017 r., nie mogą, w świetle ugruntowanego orzecznictwa, świadczyć o braku winy Skarżącego w rozumieniu art. 162 § 1 o.p. w niedochowaniu przez niego terminu do wniesienia odwołania, który upływał w dniu 5 lipca 2017 r. Należy zauważyć, że dodatkowe obowiązki związane z pracami komisji rekrutacyjnej nie mieszą się w pojęciu nagłych nieprzewidzianych zdarzeń zakłócających możliwość zachowania terminu dla dokonania czynności procesowej. W obiektywnej ocenie nie były one zdarzeniem nagłym, nieprzewidywalnym, ani tym bardziej niezaplanowanym. Skarżący wiedząc o toczącym się postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich związanej ze zwrotem dotacji, w trosce o swoje interesy winien był zadbać o skuteczne złożenie środka ochrony prawnej, jakim było odwołanie od decyzji. Należy zgodzić się z WSA i wyraźnie podkreślić, że Skarżący uprawdopodobnił tylko, iż w dniach 30 czerwca oraz 3 i 4 lipca 2017 r. zasiadał w komisji rekrutacyjnej do godziny 15:00. W żaden sposób nie uprawdopodobnił natomiast przyczyny, dla której nie mógł sporządzić i nadać odwołania w pozostałych dniach od 22 czerwca 2017 r. do końca upływu terminu w dniu 5 lipca 2017 r. Słusznie wobec tego WSA uznał, że w sprawie nie zachodziły przesłanki uzasadniające przywrócenie terminu do wniesienia odwołania decyzji organu I instancji dnia 12 czerwca 2017 r. W okolicznościach sprawy, jak trafnie przyjął organ odwoławczy i ocenę tę zaakceptował WSA, nie można było mówić o uprawdopodobnieniu przez Skarżącego, że złożenie przez niego odwołania z uchybieniem terminu nastąpiło bez winy Skarżącego w rozumieniu art. 162 § 1 o.p. Z tych wszystkich względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.