II SA/Sz 355/12

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz po rozpoznaniu w dniu 11 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy UZASADNIENIE Z.N. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza, ustalającą Z.N. opłatę adiacencką w wysokości [...] zł w związku ze wzrostem wartości nieruchomości położonej w obrębie ewidencyjnym [...]. Wnosząc skargę skarżąca uiściła tytułem wpisu sądowego kwotę 200 zł. Mając na uwadze, że wpis w przedmiotowej sprawie wynosi [...] zł, zarządzeniem Sądu z dnia [...] r. wezwano skarżącą do uzupełnienia wpisu sądowego o kwotę [...] zł. W odpowiedzi na powyższe zobowiązanie skarżąca złożyła na formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że nie pobiera ani renty ani emerytury. Na utrzymaniu ma córkę – uczennicę Liceum. Skarżąca jest właścicielką domu i [...] ha ziemi. Sytuacja zmusiła ją do przekwalifikowania [...]ha łąki na działki budowlane oraz do korzystania z pomocy finansowej syna. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wskazała, że zamieszkuje razem z rodzina najstarszego syna oraz synem i córką. Posiadany majątek to dom o powierzchni [...] m2, mieszkanie o powierzchni [...] m2, nieruchomość rolna o pow. [...] ha, dwa budynki gospodarcze. Dodatkowo wskazała, że najstarszy syn M. posiada [...] ha ziemi, a [...] ha ziemi dzierżawi, syn A. jest studentem, a córka K. uczennicą Liceum, oraz, że K. i A. otrzymują alimenty w kwocie po [...] zł. Skarżąca uzyskuje dochód ze sprzedaży produktów rolnych i wynosi on miesięcznie [...] zł netto. W ramach dodatkowego postępowania wyjaśniającego prowadzonego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) skarżąca została wezwana do przedłożenia w terminie 14 dni od daty doręczenia niniejszego pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy: kserokopii wyroku orzekającego alimenty na rzecz dzieci, zaświadczenia z uczelni, na której studiuje syn, czy otrzymuje stypendium socjalne bądź naukowe, zaświadczenia z Liceum córki, czy otrzymuje stypendium szkolne bądź socjalne, zaświadczenia potwierdzającego wysokość miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez M.N. oraz A.N. w okresie ostatnich trzech miesięcy, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, lokat, kont oszczędnościowych wszystkich dorosłych członków rodziny z okresu ostatnich trzech miesięcy, decyzji w sprawie podatku od nieruchomości na rok [...], dowodów potwierdzających wydatki ponoszone na utrzymanie domu za okres ostatnich miesięcy, oświadczenia dotyczącego mieszkania o powierzchni [...]m2 przez wskazanie miejsca jego położenia, kto w nim zamieszkuje oraz ponosi koszty jego utrzymania, wskazanie jakiego rodzaju produkty rolnicze skarżąca sprzedaje, kserokopii zeznań podatkowych skarżącej, M.N. i A.N., oświadczenia, czy skarżąca sprzedała którąś z wydzielonych działek, jeżeli tak to przedłożenie kserokopii aktu notarialnego potwierdzającego transakcję. W wykonaniu powyższego zobowiązania skarżąca oświadczyła, że syn A. aktualnie przerwał studia, ponieważ zdaje ponownie maturę, by uzyskać większą liczbę punktów i rozpocząć naukę na innym kierunku studiów, mieszkanie o pow. [...] m2, nie jest oddzielnym mieszkaniem, lecz częścią domu o pow. [...] m2, w którym zamieszkuje cała rodzina, ponieważ pozostała część nie nadaje się do zamieszkania, żadna z wydzielonych działek nie została do dnia [...]r. sprzedana. Dodatkowo skarżąca załączyła kserokopie następujących dokumentów : wyroku zasądzającego alimenty na rzecz dwójki dzieci po [...] zł miesięcznie, zaświadczenie z Liceum, że córka nie pobiera stypendium, ani żadnych innych świadczeń, wyciąg z własnego rachunku bankowego za miesiąc [...]r. z saldem początkowym [...]zł i końcowym [...]zł, potwierdzenie wpłaty [...]. zł na lokatę, stan konta syna na dzień [...]r., decyzji w sprawie podatku rolnego od nieruchomości ustalającej cztery raty w kwocie po [...] zł, decyzji w sprawie podatku rolnego syna M., faktury za wodę i nieczystości na kwotę [...]zł, faktury za wywóz ścieków na kwotę [...] zł, faktur za prąd na kwotę [...]zł oraz zaświadczenia o szacunkowym dochodzie z gospodarstwa rolnego skarżącej na kwotę [...]zł i syna na kwotę [...]zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 355/12, odmówił Z.N. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd podniósł, iż skarżąca nie wypełniła wezwania do uzupełnienia dokumentów poświadczających jej sytuację majątkową, a tym samym uniemożliwiła dokonanie oceny tej sytuacji. Sąd podkreślił, że skarżąca nie udokumentowała dochodów uzyskiwanych przez nią, ani jej syna, w ogóle zaś nie wykazała jakie dochody uzyskuje jej synowa. W ocenie Sądu działania skarżącej świadczyły o uchylaniu się od obowiązku wykonania zarządzenia, a tym samym nie wykazała ona, aby spełniała przesłanki przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła Z.N., podnosząc, iż wbrew ustaleniom Sądu wykazała dochód jaki uzyskuje ona i jej syn, a ponieważ synowa prowadzi z synem wspólnie gospodarstwo rolne, to ich dochód jest łączny. Skarżąca podkreśliła, iż z uzyskanych przez nią zaświadczeń w sposób oczywisty wynika jaki roczny dochód uzyskiwany jest z posiadanych przez jej rodzinę gospodarstw rolnych. Postanowieniem z dnia 20 lipca 2012 r. sygn. akt I OZ 515/12 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że jeśli strona w swoim wniosku nie wykaże w sposób dostateczny, iż spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy, Sąd ma możliwość skorzystania z instytucji określonej w art. 255 ustawy P.p.s.a. i wezwać stronę do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i nadesłania dokumentów potwierdzających jej rzeczywisty stan finansowy, majątkowy i rodzinny. Wezwanie takie wystosowane zostało w przedmiotowej sprawie do Z.N., którą Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał do przedłożenia dokumentów poświadczających wysokość dochodu osiąganego przez nią i jej rodzinę. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przedłożyła szereg dokumentów, z których wynikało między innymi, iż jej dzieci nie korzystają z żadnych stypendiów związanych z odbywaną nauką, a także wskazujących na roczne dochody uzyskiwane przez nią i jej najstarszego syna z prowadzonych przez nich gospodarstw rolnych. Skarżąca załączyła także wyciągi z rachunków bankowych, a także kopię wyroku, którym zasądzono na rzecz jej młodszych dzieci alimenty od byłego męża. Strona dołączyła też kopie rachunków, z których wynikała wysokość ponoszonych przez nią miesięcznych wydatków. Sąd uznał przedstawione dokumenty za niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej strony, a nadto uznał, iż uchyliła się ona od wykonania wezwanie, bowiem nie wskazała w ogóle jaki dochód uzyskuje jej synowa. Ocenę taką należało uznać za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. Sąd drugiej instancji stwierdził, że nie można przede wszystkim za słuszne przyjąć stanowiska Sądu, jakoby skarżąca uchyliła się od wykonania skierowanego do niej zarządzenia wydanego w trybie art. 255 ustawy P.p.s.a. Strona nadesłała liczne dokumenty poświadczające, jakie dochody uzyskują poszczególni członkowie jej rodziny. Zaświadczenia o rocznym dochodzie uzyskiwanym przez nią i jej syna z tytułu prowadzonych gospodarstw rolnych wskazują wprost jakie kwoty uzyskane zostały z tego tytułu, także zaświadczenia o niepopieraniu stypendiów przez młodsze dzieci oraz kopia wyroku zasądzającego na ich rzecz alimenty pozwalają na stwierdzenie jakie dochody uzyskiwane są przez pozostałych członków rodziny. Niezasadnym wydaje się być także stwierdzenie o niewykazaniu dochodu synowej skarżącej, skoro strona wskazywała w swoich pismach, iż prowadzi ona działalność rolniczą wspólnie z synem skarżącej. Przyjąć więc można, iż dochód uzyskiwany z gospodarstwa należącego do syna strony jest dochodem wspólnym obojga małżonków. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny, twierdząc, iż skarżąca nie wykonała skierowanego do niej wezwania, posłużył się zbyt daleko idącym rygoryzmem, szczególnie że instytucja przyznania prawa pomocy nie wymaga, aby wnioskodawca udowadniał okoliczności mogące stanowić przesłanki do przyznania mu takiej pomocy, a jedynie je uprawdopodobnił, co jest dalece mniej rygorystycznym wymogiem. Sąd I instancji niezasadnie przyjął, iż strona uniemożliwiła dokonanie oceny jej stanu majątkowego i rodzinnego, bowiem przedłożone przez nią dokumenty na ocenę taką z pewnością pozwalały. Dlatego też przyjąć trzeba, iż w tych okolicznościach odmowa przyznania prawa pomocy była przedwczesna, a orzeczenie w tej kwestii będzie możliwe dopiero po merytorycznym odniesieniu się przez Sąd do przedstawionych przez Z.N. oświadczeń i dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zarządzeniem z dnia [...] r., zobowiązał skarżącą do nadesłania: wyciągów z posiadanych rachunków bankowych skarżącej oraz jej syna z ostatnich trzech miesięcy oraz kserokopii umowy dzierżawy ziemi zawartej przez syna M.N., w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie akt sprawy. W odpowiedzi, skarżąca nadesłała wyciąg z rachunku bankowego na nazwisko Z.N. za okres od [...]r. z obrotami na łączną kwotę [...]zł oraz z saldem końcowym na kwotę [...]zł; wyciąg z rachunku bankowego na nazwisko M.N. za okres od [...]r. z saldem końcowym na kwotę [...]zł oraz kserokopię umowy dzierżawy działek rolnych z [...]r. podpisaną przez M.N. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest instytucją nadzwyczajną stanowiącą pomoc państwa dla osób, które żyją w ubóstwie lub znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może zwrócić się o pomoc państwa. Przytoczone powyżej przepisy jednoznacznie wskazują, że przy całkowitym zwolnieniu, osoba winna wykazać brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a przy częściowym - brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przy tym podkreślić, że przepisy te stanowią odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych wyżej przepisach. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, w szczególności, gdy osoba ta ma stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę. W rozpatrywanej sprawie skarżąca wykazała, że zamieszkuje razem z rodziną najstarszego syna oraz z młodszym synem i córką. Posiadany majątek to dom o powierzchni [...] m2 z wydzielonym mieszkaniem o powierzchni [...] m2 (w którym zamieszkuje cała rodzina, ponieważ pozostała część nie nadaje się do zamieszkania), nieruchomość rolna o pow. [...]ha, dwa budynki gospodarcze. Najstarszy syn posiada [...] ha ziemi, a [...] ha ziemi dzierżawi, młodszy syn jest studentem, a córka uczennicą liceum. Młodszy sen i córka otrzymują alimenty w kwocie po [...] zł. Skarżąca uzyskuje dochód ze sprzedaży produktów rolnych i wynosi on miesięcznie [...]zł netto. Ponadto, skarżąca oświadczyła, że żadna z wydzielonych działek nie została do dnia [...]r. sprzedana oraz przedłożyła m.in.: potwierdzenie wpłaty [...] zł na lokatę z przeznaczeniem na ewentualne uiszczenie opłaty adiacenckiej, dokumenty potwierdzające ponoszone miesięcznie wydatki na kwotę ok. [...] zł oraz zaświadczenia o szacunkowym dochodzie z gospodarstwa rolnego skarżącej na kwotę [...]zł i syna na kwotę [...]zł. W ocenie Sądu, wyżej wskazane okoliczności, na które powołuje się w swym wniosku o przyznanie prawa pomocy i w kolejnych pismach skarżąca, uzasadniałyby przynajmniej częściowe zwolnienie skarżącej od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie. Jednak, w dniu [...]r. skarżąca nadesłała wyciąg z posiadanego przez nią rachunku bankowego, z saldem końcowym na dzień [...]. na kwotę [...]zł, z którego wynika, że w dniu [...]r. na jej konto wpłynęła kwota [...] zł tytułem sprzedaży działki. Okoliczność ta ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia na nowo sytuacji ekonomicznej skarżącej i jej rzeczywistych możliwości finansowych. Należy zatem uznać, że skarżąca aktualnie jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że informacje o stanie majątkowym i rodzinnym skarżącej, w szczególności dotyczące dochodu skarżącej oraz uzasadnionych wydatków i posiadanych przez skarżącą oszczędności, pozwalają stwierdzić, że skarżąca nie wykazała dostatecznie zasadności swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.