II GSK 1067/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia del. WSA Cezary Kosterna (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej (...) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 1152/20 w sprawie ze skargi (...) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia (...). nr (...) w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie przewozu regularnego osób z naruszeniem warunków określonych w zezwoleniu 1) uchyla zaskarżony wyrok; 2) uchyla zaskarżoną decyzję; 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz (...) 3160 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE (...) wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 13 stycznia 2021 r. sygn. Akt II SA/Rz 1152/20. Wyrokiem tym została oddalona skarga (...) (dalej: "Skarżący" lub Strona") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "SKO" lub "kolegium") z dnia (...) nr (....), utrzymującą w mocy decyzję Marszałka Województwa Podkarpackiego (dalej: "Marszałek" lub "Organ") z (...) w przedmiocie nałożenia na Skarżącego kary pieniężnej za wykonywanie przewozu regularnego osób z naruszeniem warunków określonych w zezwoleniu na wykonywanie publicznego transportu zbiorowego. Sąd I instancji wydał zaskarżony wyrok w następującym stanie sprawy: W wyniku kontroli przewoźnika (...) dokonanej (...) (sobota) celem sprawdzenia, czy zastosował się on do wezwania o zaprzestanie naruszeń, zawartego w "Wystąpieniu pokontrolnym" z dnia (...) ustalono, że nie wykonał od dwóch kursów z (...) do (...) tj. z godz. 10:05 i godz. 11:10. Przewoźnik na ww. przystanku początkowym podał do publicznej wiadomości rozkład jazdy, w którym nie ujęto sobotnich i niedzielnych kursów z (...) do (...) z godzin: 04:55, 05:46, 07:25, 8:35, 10:05, 11:10, 12:40, 14:50 15:35, 17:40, 18:40, 20:35, 21:50, pomimo tego, że w oparciu o obowiązujący skoordynowany i zatwierdzony przez Marszalka Województwa Podkarpackiego rozkład jazdy stanowiący załącznik do zezwolenia, powinny one być realizowane. Mając powyższe na uwadze Organ uznał, że zaistniały podstawy do nałożenia na przewoźnika – (....) kary pieniężnej w wysokości 6 000 zł ( dwa razy po 3000 zł za każdy niezrealizowany kurs) za wykonywanie przewozu regularnego osób z naruszeniem warunków określonych w zezwoleniu na wykonywanie publicznego transportu zbiorowego, tj. brak realizacji dwóch kursów wynikających z zatwierdzonego przez organ rozkładu jazdy, o czym organ orzekł w decyzji z (...) Jako podstawę wymiaru kary wskazano przepisy: art. 18b ust. 2 pkt 5, art.20 ust.1 i ust. 1a, art. 92a ust. 1 i ust.7 oraz L.p. 2.2.3 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2019 r. poz. 58, dalej: "utd"). (...) złożył odwołanie od tej decyzji, w którym zarzucił naruszenie szeregu przepisów proceduralnych poprzez niepodejmowanie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy tj. z pominięciem szeregu argumentów korzystnych dla niego, a mających wpływ na wydanie decyzji, a to nieuwzględnienie wystąpienia okoliczności niezależnych od przewoźnika, których nie mógł przewidzieć. Zdaniem odwołującego się, organ dopuścił się naruszenia art. 20a ust. 1 utd, bowiem nie zostały rozstrzygnięte na jego korzyść wątpliwości co do stanu faktycznego. Uznano bowiem, że brak realizacji dwóch kursów miał miejsce z przyczyn przez niego zawinionych, podczas gdy co do zasady kursy na rzeczonej trasie są realizowane, a błąd kierowcy wykonującego kurs w dniu 5 października 2019 r. skutkujący działaniem niezgodnie z rozkładem jazdy, spowodował, że wystąpiły okoliczności niezależne od przewoźnika, które winny skutkować nienakładaniem kary pieniężnej. (...) podkreślił, że kursy w tym dniu były realizowane przez nowozatrudnionego kierowcę, który prawdopodobnie pomylił godziny wskazane w rozkładzie jazdy, dlatego nie odbyły się one zgodnie z ustalonym rozkładem. Odwołujący się zwrócił również uwagę, że brak rozkładu jazdy na przystanku mógł wynikać z aktów wandalizmu osób trzecich, na co nie ma on wpływu. Przesłuchanie kierowców wykonywujących kursy na przedmiotowej trasie wyjaśniłoby, iż rozkłady jazdy są na bieżąco uzupełniane, w przypadku gdy zostaną one usunięte przez osoby trzecie bądź zdarzenia losowe. Zdaniem strony, doszło też do naruszenia zasady proporcjonalności poprzez zastosowanie środka w postaci nałożenia kary pieniężnej w łącznej wysokości 6.000 zł pomimo, że nie był on niezbędny do osiągnięcia zamierzonego celu, jak również nie był adekwatny do popełnionych naruszeń w przedmiotowej sprawie z uwagi na podniesione wyżej okoliczności. Odwołujący się zarzucił także, iż nałożono na niego dwie kary pieniężne dotyczące de facto tego samego naruszenia tj. niezrealizowania dwóch kursów. SKO w wyniku rozpatrzenia odwołania utrzymało w mocy decyzję Marszałka. W podstawie prawnej swojej decyzji SKO podało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "kpa" oraz art. 92a ust. 1 i ust. 7 w zw. z art. 18b ust. 2 pkt 5 oraz art. 20 ust. 1 i ust. 1a utd). Biorąc pod uwagę ustalony w sprawie stan faktyczny SKO podniosło, że Organ pierwszej instancji prawidłowo nałożył na (...) karę pieniężną w wysokości 6.000 zł. Przyczyną powyższego było wykonywanie przewozu regularnego osób z dwukrotnym naruszeniem warunków określonych w zezwoleniu na wykonywanie publicznego transportu zbiorowego, polegającym na braku realizacji dwóch kursów z (...) do (...) z godziny 10:05 i godz. 11:10. w dniu 5 października 2019 r., wynikających z zatwierdzonego przez organ rozkładu jazdy. Naruszenie to ujęte jest w lp. 2.2.3 załącznika nr 3 do utd i przewidziana jest za nie kara pieniężna w wysokości 3000 zł za każde stwierdzone naruszenie, co uzasadniało nałożenie przez organ pierwszej instancji na przewoźnika łącznej kary pieniężnej w kwocie 6000 zł. Organ odwoławczy zauważył, że nieuprawnione zmiany w rozkładzie jazdy zostały przez przewoźnika upublicznione nie tylko w rozkładzie umieszczonym na przystanku pod nazwą: "(...), ul. (...)", ale również w podanym do publicznej wiadomości rozkładzie jazdy na stronie internetowej przewoźnika. SKO wskazało, że na przystankach autobusowych znajdujących się na odcinku trasy z (...) do (...), przewoźnik podał do wiadomości publicznej rozkład jazdy niezgodny z rozkładem jazdy skoordynowanym i zatwierdzonym przez Marszałka Województwa Podkarpackiego do zezwolenia nr (...) z dnia (....) r. Zdaniem Kolegium, słusznie Marszałek nie wziął pod uwagę zeznań przewoźnika, z których wynika, że kursy odbyły się, lecz z opóźnieniem, tj. kurs z godziny 10:05 miał miejsce o godz. 12:40, a kurs z godziny 11:10 odbył się z 40 minutowym opóźnieniem. Do realizacji wymienionych dwóch kursów wymaganych jest bowiem dwóch kierowców. Różnica czasowa pomiędzy ich realizacją wynosi bowiem 1 godzinę i 5 minut, zatem jeden kierowca nie może przejechać trasy z (...) do (...) (kurs z 10:05) i z powrotem (suma czasu tych przejazdów wg. rozkładu jazdy wynosi ok. 2 godziny 20 minut), aby wrócić na realizację następnego kursu z godziny 11:10. Poza tym, sam przewoźnik potwierdził likwidację ww. kursów, nie zamierzając ich wykonywać, ponieważ nie ujął ich w podanym do publicznej wiadomości rozkładzie jazdy na przystanku początkowym pn. "(...), ul. (...)" w (...) oraz na swojej stronie internetowej. W ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że przewoźnik nie wykazał, aby stwierdzone naruszenie warunków zezwolenia spowodowane było okolicznościami jakich nie mógł przewidzieć, bądź wystąpiły nadzwyczajne okoliczności powodujące wyłączenie jego odpowiedzialności. (...) złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję SKO w Rzeszowie z (...). Powtórzył w niej zarzuty z odwołania od pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia. Dodatkowo podniósł, że w decyzji Marszałka nie zostało wskazane, jakiego dnia dotyczy brak realizacji kursu, za co nałożona została na niego kara pieniężna, co powoduje, że decyzja ta nie jest dla niego jasna. Skarżący wniósł o uchylenie obydwu wydanych w sprawie rozstrzygnięć oraz o umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie tych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "ppsa"). Sąd I instancji wskazał, że przedsiębiorca wykonujący przewozy regularne obowiązany jest przede wszystkim do stosowania się do warunków zawartych w wydanym wobec niego zezwoleniu na tego rodzaju przewozy, co wynika z art. 18b ust. 1 pkt 7 oraz art. 18b ust. 2 pkt 5 utd. Reguły, wedle których przewoźnik winien działać podaje art. 18b. W świetle art. 20 ust. 1 utd, zezwolenie na wykonywanie działalności transportowej określa: warunki wykonywania przewozów (pkt 1) przebieg trasy przewozów, w tym miejscowości, w których znajdują się miejsca początkowe i docelowe przewozów (pkt 2) oraz miejscowości, w których znajdują się przystanki - przy przewozach regularnych osób (pkt 3). Załącznikiem zezwolenia jest zaś obowiązujący rozkład jazdy (art. 20 ust. 1a utd). Przedstawione unormowania kładą nacisk na stosowanie się przez przewoźnika do konkretnych reguł wykonywanego przez niego przewozu, w tym wskazują na bardzo ważną rolę rozkładu jazdy i jego realizacji. Sąd I instancji uznał za prawidłowe ustalenia dokonane w postępowaniu administracyjnym. WSA przywołał treść art. 20a utd przewidującego odstępstwo od obowiązku dopełnienia wymagań określonych w zezwoleniu. Może to nastąpić w przypadku wystąpienia niezależnych od przedsiębiorcy okoliczności uniemożliwiających wykonywanie przewozów zgodnie z określonym w zezwoleniu przebiegiem trasy przewozów, w szczególności awarii sieci, robót drogowych, lub blokad drogowych. W ocenie Sądu I instancji zasadnie organy uznały, że taka okolicznością nie jest wykonywanie przewozu przez nowozatrudnionego kierowcę. WSA podkreślił, że odpowiedzialność podmiotu wykonującego transport drogowy ma charakter obiektywny i uzależniona jest jedynie od stwierdzenia zaistnienia naruszenia przewidzianego przez prawo. Wystąpienie więc takiego naruszenia obliguje właściwy organ do wydania decyzji o nałożeniu sankcji w postaci kary pieniężnej. Dlatego też istotne jest, by przedsiębiorca podjął takie konieczne działania, które zapobiegałyby dopuszczaniu się naruszeń przez ludzi, którymi przy wykonywaniu działalności się posługuje. Skarżący nie wykazał zaś, że właściwie zorganizował zadania transportowe tzn. w taki sposób, by wszyscy kierowcy mogli je realizować bez naruszenia zasad transportu drogowego. Za niewiarygodne uznał twierdzenia Skarżącego, że prawidłowe rozkłady jazdy do zezwolenia nr (...) zostały zniszczone, skoro również informacje o rozkładzie jazdy na stronie internetowej były niezgodne z treścią zezwolenia. WSA za niezasadny uznał też zarzut Skarżącego o karze nieproporcjonalnej w stosunku do stwierdzonych naruszeń, jak też, że w istocie doszło tylko do jednego naruszenia, które miało miejsce w jednym dniu. Wysokość kar określonych w załączniku nr 3 do utd ma charakter sztywny, co oznacza, że organ nakładający karę nie ma możliwości jej jakiegokolwiek miarkowania w zależności od okoliczności sprawy. Ponadto, w art. 92a utd mowa jest o nałożeniu kary pieniężnej "za każde naruszenie". Brak realizacji kursu z którejkolwiek godziny odjazdu, przewidzianej w obowiązującym przedsiębiorcę rozkładzie jazdy, stanowi oddzielny czyn sankcjonowany karą pieniężną. (...) zaskarżył omówiony wyrok w całości skargą kasacyjną. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1) naruszenie prawa materialnego, a to art. 92a ust. 1 i ust. 7 w zw. z poz. 2.2. załącznika nr 3 do utd poprzez jego błędna wykładnie i wadliwe zastosowanie na skutek uznania, iż w ustalonym stanie faktycznym zasadne było nałożenie na skarżącego kary w wysokości 6.000.00 zł (dwukrotność kary określonej w poz. 2.2 pkt 3 załącznika nr 3 do Ustaw o transporcie drogowym) za naruszenie "ustalonej trasy przejazdu lub wyznaczonych przystanków", podczas gdy ustalono, iż kursy w dniu 5 października 2019 r. nie zostały zrealizowane, a zatem zastosowanie powinna mieć kara określona w pozycji 2.2. punkt 1 załącznika nr 3 do Ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. 2) wadliwe określenie podstawy kwalifikacji zachowania skarżącego oraz wymiaru kary na tle dokonanych ustaleń i ocen, poprzez błędne wskazanie, iż zastosowanie ma kara określona w poz. 2.2. punkt 3 załącznika nr 3 do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, podczas gdy z przyjętych przez organy administracji publicznej ustaleń zasadne wydaje się przyjęcie kary z poz. 2.2. punktu 1 załącznika nr 3 do Ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, Podnosząc te zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego do ponownego rozpoznania, oraz wnoszę o zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania. Zrzekł się przeprowadzenia rozprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie nie wniosło odpowiedzi na skargę, nie żądało też przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 ppsa z uwagi na to, że Skarżący zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, a Kolegium również nie wniosło o jej przeprowadzenie. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako "pppsa"), rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Kontrola dotyczy zgodności zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia, która wykracza poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 ppsa) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych. Skarżący kasacyjnie nie podważył prawidłowości ustaleń faktycznych przyjętych przez organy i Sąd I instancji sprowadzających się do tego, że podstawą nałożenia kary było stwierdzenie niewykonania w dniu 5 października 2019 r. dwóch kursów regularnych na trasie z (...) do (...) przewidzianych w rozkładzie jazdy stanowiącym załącznik do zezwolenia. Nie podważa też ustaleń, że mimo uwzględnienia w zezwoleniu (załączonym do zezwolenia rozkładzie jazdy), dwa kursy nie były uwzględnione w rozkładzie jazdy widniejącym na przystanku. Kwestionuje tylko wymierzenie kary na podstawie pozycji 2.2 pkt 3 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym, zamiast wymierzenia kary na podstawie pozycji 2.2 pkt 3 załącznika nr 1. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że ustalenia faktyczne co do niezrealizowania wymienionych dwóch kursów we wskazanym dniu były prawidłowe i zasadnie zostały zaakceptowane przez Sąd I instancji. Natomiast trafne okazały się zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego przez błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie lp. 2.2 pkt 3 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym. Zgodnie z treścią pozycji 2.2 pkt 1 załącznika nr 1 do ustawy o transporcie drogowym, kara za wykonywanie przewozu regularnego lub przewozu regularnego specjalnego z naruszeniem warunków określonych w zezwoleniu, zaświadczeniu na wykonywanie publicznego transportu zbiorowego albo potwierdzeniu zgłoszenia przewozu w publicznym transporcie zbiorowym dotyczących dni wynosi 2000 zł. Natomiast kara za wykonywanie takiego przewozu z naruszeniem określonych w zezwoleniu warunków w zakresie ustalonej trasy przejazdu lub przystanków wynosi 3000 zł. Skarżący kwestię naruszenia przepisów prawa materialnego przez nałożenie kary z innej podstawy prawnej (lp. 2.2.3 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym) zamiast z podstawy prawnej, jaka powinna mieć w jego ocenie zastosowania (lp.2.2.1 załącznika nr 3) podniósł dopiero w skardze kasacyjnej. Sąd I instancji mimo, że kwestii tej Skarżący nie podnosił w skardze na decyzję SKO, nie będąc z mocy art. 134 § 1 ppsa związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, zobowiązany były jednak do rozważenia prawidłowości wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego przez organy administracji. WSA przyjmując ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organy (co nie jest kwestionowane również w skardze kasacyjnej), nie poddał ocenie prawidłowości zastosowania kary na podstawie lp. 2.2.3 załącznika nr 3 do ustawy, choć zauważył, że pod lp. 2.2 załącznika nr 3 zamieszczono trzy rodzaje naruszeń obowiązków lub warunków przewozu drogowego, w tym dotyczących dni (lp. 2.2.1 załącznika). Tymczasem z zaakceptowanych przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych organów wynikało, że Skarżący przedmiotowych kursów nie wykonywał w soboty i nie były one uwzględnione na rozkładzie jazdy umieszczonym na przystanku. Dokonując analizy podlegających karze naruszeń określonych w pkt. 2.2 załącznika nr 3, że są to podstawy konkurencyjne. Zgodnie z tymi przepisami naruszenia warunków określonych w zezwoleniu podlega następującym karom: 2000 zł – jeśli naruszenie dotyczy dni (lp. 2.2 pkt 1), 500 zł – jeśli naruszenie dotyczy godzin odjazdu i przyjazdu (lp. 2.2. pkt 2), 3000 zł – jeśli naruszenie dotyczy ustalonej trasy przejazdu (pkt 2.2 pkt 3). Niewykonywanie przewozu w określone dni nie może być uznane za naruszenie ustalonej trasy przejazdu, ani naruszenie obowiązków co do godzin odjazdu i przyjazdu w rozumieniu lp. 2.2. pkt 2 i pkt 3 załącznika nr 3. Jest oczywiste, że niezrealizowany przejazd w określony dzień nie może być oceniany w kategoriach naruszenia trasy przejazdu, czy godzin odjazdu czy przyjazdu, skoro w ogóle nie jest wykonywany. Przewoźnik niewykonujący przewozu na wyznaczonej trasie w dni ustalone w zatwierdzonym rozkładzie jazdy nie ponosi zatem odpowiedzialności za zmianę trasy przejazdu lub zmianę listy przystanków, lecz właśnie za dokonane z naruszeniem warunków zezwolenia pominięcie wyznaczonych w rozkładzie jazdy dni kursowania. Można uznać, że sytuacja w postaci niewykonania przewidzianego w rozkładzie kursu w określonym dniu zawiera w sobie (w sensie logicznym) przesłanki dwóch pozostałych sytuacji opisanych w lp. 2.2. pkt 2 i pkt 3 załącznika nr 3: deliktów (trasa przejazdu nie jest w ogóle zrealizowana, a więc niejako "w całości zmieniona", podobnie jak nie są "w całości zrealizowane" godziny odjazdu i przyjazdu). Jednak skoro ustawodawca te trzy sytuacje określone w lp. 22 załącznika nr 3 odróżnia, to znaczy że kara określona w lp. 2.2. pkt 1 może mieć zastosowanie tylko do sytuacji takich, jak w sprawie niniejszej, a nie być uznana tak jak uczyniły to organy z zaakceptował Sąd I instancji za delikt określony w lp. 2.2 pkt 3 załącznika nr 3. Wobec powyższego należało uznać, że zarzuty skargi kasacyjnej zasługiwały na uwzględnienie, gdyż Skarżący naruszając warunki określone w zezwoleniu z 12 kwietnia 2016 r. w zakresie ustalonych w zatwierdzonym rozkładzie jazdy dni kursowych swoim zachowaniem wyczerpał znamiona deliktu określonego w lp. 2.2. pkt 1), a nie w lp. 2.2. pkt 3 załącznika nr 3. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ponownie rozpoznając sprawę będzie zobowiązane przyjąć wykładnię prawa materialnego przedstawioną powyżej. Biorąc to wszystko pod uwagę na podstawie art. 188 ppsa należało uchylić zaskarżony wyrok i rozpoznać skargę, oraz uchylić zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa, gdyż wobec prawidłowo dokonanych ustaleń faktycznych, wadliwość zaskarżonej decyzji sprowadzała się tylko do naruszenia prawa materialnego. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200, 203 pkt 1 i art. 205 § 2 ppsa, w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 a), § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b, § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 kwietnia 2017 r. (Dz.U. z 2017 r. poz. 881). Na koszty te składają się: wpisy od skargi i skargi kasacyjnej, opłatę kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem, wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym za obie instancje i opłatę od pełnomocnictwa.