VIII U 4106/19

Sądy powszechne2020-12-29

Sygnatura

VIII U 4106/19

Data orzeczenia

2020-12-29

Rodzaj

REGULATION

Sędziowie

Agnieszka Gocek (PRESIDING_JUDGE)

Podstawa prawna

art.6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, art.83 kc

Treść orzeczenia

Sygn. akt VIII U 4106/19 <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> Decyzją z dnia 18 lipca 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. stwierdził, że J. B. od 4 kwietnia 2019 r. nie podlega ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik u płatnika składek E. G.. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że J. B. została zatrudniona na czas określony od 4 kwietnia 2019 r. do 31 marca 2020 r. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku sprzedawcy z miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości minimalnej, a od dnia 7 maja 2019 r. stała się niezdolna do pracy z powodu choroby przypadającej w okresie ciąży. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, że zgłoszenie J. B. do ubezpieczeń społecznych wpłynęło w dniu 15 maja 2019 r. W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiotowej sprawie świadczenie pracy w ramach umowy o pracę nie miało miejsca, a zgodnym zamiarem i wolą stron zawartej umowy było jedynie nadanie jej nazwy ,,umowa o pracę”. Sporządzone zaś dokumenty związane ze stosunkiem pracy miały tę formę uzasadniać. Co również istotne, J. B. została zatrudniona na specjalnie utworzonym stanowisku, a po jej przejściu na długotrwałe zwolnienie lekarskie, płatnik nie zatrudnił nikogo na jej miejsce. W ocenie organu rentowego, J. B. nie wykonywała pracy w firmie płatnika, a została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych jako pracownik jedynie w celu uzyskania prawa do wypłaty świadczenia w postaci zasiłku chorobowego, co oznacza, że umowa o pracę zawarta między J. B., a płatnikiem składek, jako zawarta dla pozoru, jest nieważna i tym samym J. B. z tytułu zawartej umowy o pracę nie podlega ubezpieczeniom społecznym od 4 kwietnia 2019 r. /decyzja k.65 - 68 akt ZUS/ W dniu 22 sierpnia 2019 r. J. B. złożyła odwołanie od ww. decyzji wnosząc o jej zmianę poprzez stwierdzenie, że podlega ubezpieczeniom społecznym jako pracownik u płatnika składek E. G. od dnia 4 kwietnia 2019 r. W uzasadnieniu odwołania J. B. wskazała, że o ofercie pracy w sklepie płatnika dowiedziała się za pośrednictwem Powiatowego Urzędu Pracy w Ł., a co istotne, powierzone obowiązki wykonywała od 4 kwietnia 2019 r. od poniedziałku do piątku w godzinach od 7 do 15. Obowiązki wykonywane przez J. B. sprowadzały się do obsługi klientów sklepu tj. sprzedaży owoców i warzyw. /odwołanie k.3 - 4 odwrót/ W odpowiedzi na odwołanie, pełnomocnik organu rentowego wniósł o jego oddalenie. /odpowiedź na odwołanie k. 5 - 6/ Na rozprawie w dniu 14 lipca 2020 r. zainteresowana płatnik E. G. przyłączyła się do odwołania. /stanowisko zainteresowanej min.00:02:00 rozprawy z dnia 14 lipca 2020 r. , płyta CD k.107/ Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Wnioskodawczyni J. B. legitymuje się wykształceniem średnim, posiada doświadczenie zawodowe na stanowisku sprzedawcy. /okoliczność bezsporna , a nadto świadectwa pracy k.21 - 30 akt ZUS/ Zainteresowana płatnik składek E. G. prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą pod firmą (...). W zakresie prowadzonej działalności firma płatnika zajmuje się przede wszystkim sprzedażą detaliczną owoców i warzyw prowadzoną w wyspecjalizowanych sklepach. /wyciąg z (...) k. 5 - 6 akt ZUS/ W dniu 2 kwietnia 2019 r. E. G. odbyła badanie lekarskie, które nie wykazało przeciwwskazań do wykonywania przez nią pracy na stanowisku sprzedawcy. /zaświadczenie lekarskie k.49 - 50 akt ZUS/ W dniu 4 kwietnia 2019 r. pomiędzy E. G., a J. B. zawarto umowę o pracę na czas określony od dnia 4 kwietnia 2019 r. do 31 marca 2020 r. Zgodnie z zawartą umową, J. B. powierzono obowiązki pracownicze sprzedawcy w pełnym wymiarze czasu pracy i z miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości 2 250,00 zł. /umowa o pracę k.55 - 56 akt ZUS/ W chwili zawierania ww. umowy o pracę J. B. nie posiadała tytułu do ubezpieczeń społecznych. /okoliczność bezsporna/ W dniu 4 kwietnia 2019 r. J. B. odbyła szkolenie w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy. /karta szkolenia BHP k.47 - 48 akt ZUS/ Zgodnie z otrzymanym zakresem obowiązków do powierzonych wnioskodawczyni zadań pracowniczych należało w szczególności: sprzedaż towarów handlowych, wykładanie towarów handlowych, utrzymywanie w czystości stanowisk handlowych. /zakres obowiązków pracownika k.51 - 52 akt ZUS/ Wykonywane przez wnioskodawczynię obowiązki pracownicze sprowadzały się obsługi klientów warzywniaka, rozkładania towarów, obsługi kasy fiskalnej. Powierzone zadania wykonywała w godzinach od 7 do 15, wspólnie z innym pracownikiem zatrudnionym przez płatnika. Wnioskodawczyni podlegała bezpośrednio pod płatnika, która wydawała jej stosowne polecenia, także telefonicznie. Wnioskodawczyni podpisywała listy obecności w pracy. Za świadczoną pracę wnioskodawczyni otrzymywała wynagrodzenie. /zeznania świadków: I. S. min.00:36:14 - 00:43:38 , K. K. min.00:43:38 - 00:48:05 , M. B. min.00:48:05 - 00:51:46 , P. F. min.00:51:46 - 01:01:14 , A. F. min.01:01:14 - 01:17:27 rozprawy z dnia 14 lipca 2020 r. , płyta CD k.107 , dokumentacja k. 31 - 46 akt ZUS/ Wnioskodawczyni stała się niezdolna do pracy od dnia 7 maja 2019 r. z powodu choroby przypadającej w okresie ciąży. Płatnik nie zatrudnił pracownika w miejsce nieobecnej wnioskodawczyni. /okoliczności bezsporne , zestawienie k.114/ W dniu 7 maja 2019 r. wnioskodawczyni znajdowała się w około 8 tygodniu ciąży. /karta ciąży k.112/ Płatnik składek zatrudnia pracowników w oparciu o wynagrodzenie minimalne przewidziane przez przepisy prawa. W spornym okresie, oprócz wnioskodawczyni, płatnik składek zatrudniała w oparciu o umowy o pracę (...) innych pracowników, zarówno w pełnym wymiarze czasu pracy, jak i na określonej części etatu. /zestawienie k.114/ W 2018 r. miesięczne przychody firmy płatnika kształtowały się w granicach kwot od 54 654,50 zł do 90 273,35 zł. W 2019 r. miesięczne przychody firmy płatnika kształtowały się w granicach kwot od 59 278,68 zł do 99 443,41 zł. /zestawienie k.110/ Powyższych ustaleń Sąd Okręgowy dokonał na podstawie dowodów z dokumentów zawartych w aktach organu rentowego i załączonych do akt sprawy, oraz w oparciu o zeznania świadków: I. S., K. K., M. B., P. F. oraz A. F.. W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdził, że J. B. podjęła i faktycznie wykonywała pracę jako pracownik u płatnika składek E. G.. Zeznający w sprawie wykazali się zgodną i spójną wiedzą co do tego, na czym polegało wykonywanie przez ubezpieczoną obowiązków pracowniczych na powierzonym jej stanowisku. S ąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z treścią <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 6;art. 6 ust. 1;art. 6 ust. 1 pkt. 1;art. 8;art. 8 ust. 1;art. 11;art. 11 ust. 1;art. 12;art. 12 ust. 1)">art.6 ust.1 punkt 1, art.8 ust.1 i art.11 ust.1 i art.12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych</a> (tekst jednolity Dz. U. z 2020 roku, poz.53) pracownicy, to jest osoby pozostające w stosunku pracy, podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Definicja pracownika na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych została zawarta w przepisie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 8;art. 8 ust. 1)">art.8 ust.1</a> ww. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ()">ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych</a>, który stanowi, iż za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy. Pojęcie stosunku pracy, o jakim mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 8;art. 8 ust. 1)">art.8 ust.1</a> ww. ustawy jest równoznaczne z pojęciem stosunku pracy definiowanego przez <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 22)">art. 22 k.p.</a> (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 roku, I UK 296/04, OSNP 2006/9-10/157). Stosownie do treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 22;art. 22 § 1)">art.22§1 k.p.</a> przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Do cech pojęciowych pracy stanowiącej przedmiot zobowiązania pracownika w ramach stosunku pracy należą osobiste i odpłatne jej wykonywanie w warunkach podporządkowania. Zgodnie ze stanowiskiem judykatury stosunek ubezpieczeniowy jest następczy wobec stosunku pracy i powstaje tylko wówczas, gdy stosunek pracy jest realizowany. Jeżeli stosunek pracy nie powstał bądź też nie jest realizowany, wówczas nie powstaje stosunek ubezpieczeniowy, nawet jeśli jest odprowadzana składka na ubezpieczenie społeczne (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia z dnia 17 stycznia 2006 roku III AUa 433/2005, Legalis nr 88987). W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że podleganie pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu jest uwarunkowane nie tyle samym faktem zawarcia umowy o pracę i opłacaniem składek ubezpieczeniowych, ale legitymowaniem się statusem pracownika rzeczywiście świadczącego pracę w ramach ważnego stosunku pracy. Sam bowiem fakt, że oświadczenia stron umowy o pracę zawierają określone w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 22)">art.22 k.p.</a> formalne elementy umowy o pracę nie oznacza, że umowa taka jest ważna. Jeżeli bowiem strony umowy o pracę przy składaniu oświadczeń woli mają świadomość tego, że osoba określona w umowie o pracę, jako pracownik pracy świadczyć nie będzie, a osoba wskazana, jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy i do podjęcia i wykonywania pracy nie doszło a jedynym celem umowy było umożliwienie skorzystania ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, to umowę taką uważa się za zawartą dla pozoru - <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 83;art. 83 § 1)">art.83§1 k.c.</a> Umowa taka nie stanowi tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2008 roku II UK 148/07, Lex nr 846577; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 sierpnia 2005 roku II UK 321/04, OSNP 2006/11-12/190; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2001 roku II UKN 244/00, OSNP 2002/20/496; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2010 roku II UK 204/09, Lex nr 590241). Przy czym nie jest to jedyna postać pozorności umowy o pracę. Pozorność umowy o pracę ma miejsce nie tylko wówczas, gdy mimo jej zawarcia praca w ogóle nie jest świadczona, ale również wtedy, gdy jest faktycznie świadczona, lecz na innej podstawie niż umowa o pracę. W każdym przypadku decydujące znaczenie ma treść umowy i okoliczności faktyczne jej wykonywania. Sąd podziela pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 stycznia 2005 roku (II UK 141/04, OSNP 2005/15/235), w którym stwierdza się, iż stronom umowy o pracę, na podstawie której rzeczywiście były wykonywane obowiązki i prawa płynące z tej umowy, nie można przypisać działania w celu obejścia ustawy (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art.58§1 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 300)">art.300 k.p.</a>). Ocena taka nie odnosi się jednak do sytuacji, gdy podejmowane czynności w ramach zawartej umowy o pracę nie mają na celu rzeczywistej realizacji tej umowy, a jedynie uwiarygodnienie jej świadczenia – innymi słowy są czynnościami pozornymi, fikcyjnymi - pracownik udaje, że wykonuje jakieś czynności jedynie po to, aby stworzyć dowody jej świadczenia. Nawiązanie umowy o pracę może, bowiem wynikać z czynności faktycznych wyrażających się z jednej strony zobowiązaniem pracownika do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, z drugiej zobowiązaniem pracodawcy do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 22;art. 22 § 1)">art.22§1 k.p.</a>). W rozpoznawanej sprawie organ rentowy zakwestionował ważność umowy o pracę zawartej między ubezpieczoną J. B., a płatnikiem składek E. G. stojąc na stanowisku, iż jej podpisanie oraz zgłoszenie ubezpieczonej do ubezpieczeń społecznych było czynnościami pozornymi dokonanymi jedynie w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. W ocenie Sądu Okręgowego, w świetle dokonanych ustaleń faktycznych, nie ma podstaw do uznania, że zawarta między J. B., a płatnikiem składek E. G. umowa o pracę nie była realizowana. W orzecznictwie Sądu Najwyższego jako podstawowe cechy stosunku pracy odróżniające go od innych stosunków prawnych wymienione zostały: dobrowolność; osobiste świadczenie pracy w sposób ciągły, powtarzający się; podporządkowanie, wykonywanie pracy pod kierownictwem pracodawcy, w miejscu i czasie wyznaczonym przez niego; ryzyko pracodawcy; odpłatny charakter zatrudnienia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2006 roku I PK 110/06 Lex nr 207175; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2009 roku, III PK 39/09, Lex nr 578140). W wyroku z dnia 25 listopada 2005 roku (I UK 68/05, Lex nr 177165) Sąd Najwyższy stwierdził, iż wykonywanie pracy pod kierownictwem pracodawcy (pracy podporządkowanej) jest cechą o charakterze konstrukcyjnym dla istnienia stosunku pracy. Z kolei w uzasadnieniu do wyroku z dnia 7 marca 2006 roku (I PK 146/05 (Lex nr 234370) Sąd Najwyższy przypomniał, iż cechami charakterystycznymi dla stosunku pracy – wskazywanymi w orzecznictwie – są także: obowiązek osobistego wykonywania pracy, zakaz wyręczania się osobami trzecimi; bezwzględne obowiązywanie zasady odpłatności; pracowniczy obowiązek starannego działania, a nie osiągnięcia rezultatu, oraz obciążenie pracodawcy ryzykiem prowadzenia działalności; wykonywanie pracy skooperowanej, zespołowej; ciągłość świadczenia pracy; występowanie pewnych cech charakterystycznych dla stosunku pracy, np. wypłaty wynagrodzenia za godziny nadliczbowe. Sąd Najwyższy wskazał także, że o kwalifikacji stosunku prawnego jako stosunku pracy decyduje przede wszystkim sposób wykonywania zatrudnienia. Strony mogą więc złożyć wyraźne oświadczenia woli co do ukształtowania podstawy prawnej zatrudnienia. Jednak nawet bez wyraźnego wyrażenia woli przez strony (złożenia oświadczeń woli w tym zakresie) stosunek prawny może być kwalifikowany jako stosunek pracy, jeżeli strony wykonują go w sposób charakterystyczny dla tego stosunku prawnego. W ocenie Sądu z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż umowa o pracę zawarta przez ubezpieczoną i płatnika była realizowana. Wskazać należy, że powierzone J. B. obowiązki sprzedawcy owoców i warzyw nie wymagały od niej specjalistycznej wiedzy, czy też kwalifikacji, a z uwagi na posiadane doświadczenie w handlu była ona odpowiednim kandydatem na powierzone jej stanowisko. W przedmiotowej sprawie ponad wszelką wątpliwość ustalono, że J. B. w spornym okresie od dnia 4 kwietnia 2019 r. posiadała status pracownika, bowiem faktycznie wykonywała ona osobiście pracę określonego rodzaju na rzecz pracodawcy, pod którego kierownictwem pozostawała i którego polecenia służbowe wykonywała, który tak świadczoną przez nią pracę przyjmował. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że ubezpieczona faktycznie podjęła zatrudnienie w firmie płatnika od dnia od 4 kwietnia 2019 r. , zgodnie z treścią zawartej umowy o pracę. J. B. pracowała po 8 godzin dziennie (40 godzin tygodniowo) od poniedziałku do piątku w godzinach 7.00 – 15.00. Podpisywała ona także listy obecności i była rozliczana z czasu pracy. Do dnia niezdolności do pracy spowodowanej chorobą w okresie ciąży, tj. do 7 maja 2019 r. ubezpieczona codzienne faktycznie wykonywała swoją pracę i otrzymała za nią wynagrodzenie. Nawet zaś gdyby przyjąć, iż rzeczywistym celem zawartej umowy o pracę była wyłącznie chęć uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego to dążenie do uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego (bądź uzyskania wyższych świadczeń), jako cel podjęcia zatrudnienia, nie świadczy o zamiarze obejścia prawa, jeżeli umowa o pracę jest faktycznie realizowana, a tak było w przypadku ubezpieczonej. Chęć uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, jako motywacja do podjęcia zatrudnienia, nie świadczy o zamiarze obejścia prawa, a dążenie do uzyskania przez zawarcie umowy o pracę, ochrony gwarantowanej pracowniczym ubezpieczeniem społecznym nie może być uznane za zmierzające do dokonania czynności sprzecznej z prawem albo mającej na celu jego obejście, jeżeli umowa ta prowadzi do faktycznej realizacji zatrudnienia spełniającego cechy stosunku pracy, a zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala stwierdzić. W tym stanie rzeczy należało przyjąć, że J. B. rzeczywiście świadczyła pracę na rzecz płatnika E. G. w ramach umowy o pracę z dnia 4 kwietnia 2019 r. Powyższe w ocenie Sądu jest jak najbardziej wiarygodne i zostało w toku postępowania udowodnione. W tej sytuacji zdaniem Sądu nie można podzielić stanowiska reprezentowanego przez organ rentowy, że ubezpieczona podjęła zatrudnienie jedynie w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Mając na względzie wszystkie wskazane wyżej okoliczności Sąd Okręgowy w Łodzi, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 2)">art. 477 14 § 2 kpc</a>, zmienił zaskarżoną decyzję i orzekł jak w sentencji wyroku uznając odwołanie wnioskodawczyni za zasadne. </div> <div> <h2>ZARZĄDZENIE</h2> Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi organu rentowego, wypożyczając akta rentowe. 29 XII 2020 roku. S.B. </div>