I C 377/24

Sądy powszechne2025-09-24

Sygnatura

I C 377/24

Data orzeczenia

2025-09-24

Rodzaj

SENTENCE

Sędziowie

Agnieszka Nakwaska-Szczepkowska (PRESIDING_JUDGE)

Podstawa prawna

art. 10 ukwh

Treść orzeczenia

Sygn. akt I C 377/24 <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> Dnia 24 września 2025 r. Sąd Okręgowy w Warszawie, I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: Sędzia Agnieszka Nakwaska-Szczepkowska Protokolant: August Jarzyna po rozpoznaniu w dniu 24 września 2025 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa K. D. przeciwko Skarbowi Państwa – Prokuraturze Okręgowej w Warszawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym I. uzgadnia z rzeczywistym stanem prawnym treść księgi wieczystej o numerze KW (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie, VII Wydział Ksiąg Wieczystych, dla lokalu mieszkalnego nr (...), usytuowanego w budynku przy ul. (...) w W., poprzez wykreślenie w dziale IV hipoteki przymusowej na sumę 1.041.600 zł (jeden milion czterdzieści jeden tysięcy sześćset złotych) ustanowionej na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratora Okręgowego w Warszawie tytułem zabezpieczenia grożącej P. C. kary grzywny w wymiarze 500 stawek dziennych przy ustaleniu wysokości jeden stawki na 1.000 zł, tj. łącznie 5.000 zł, oraz środka kompensacyjnego w postaci obowiązku naprawienia szkody w kwocie 45.880.249,06 zł; II.  zasądza od Skarbu Państwa - Prokuratury Okręgowej w Warszawie na rzecz K. D. tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 7.417 zł (siedem tysięcy czterysta siedemnaście złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. Sędzia Agnieszka Nakwaska-Szczepkowska Sygn. akt I C 377/24 </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> Powód K. D. pozwem z dnia 26 lutego 2024 r. (data nadania), skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – Prokuraturze Okręgowej w Warszawie, wniósł o uzgodnienie z rzeczywistym stanem prawnym treści księgi wieczystej o numerze KW (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie, VII Wydział Ksiąg Wieczystych, dla lokalu mieszkalnego nr (...), usytuowanego w budynku przy ul. (...) w W., poprzez wykreślenie w dziale IV hipoteki przymusowej na sumę 1.041.600 zł ustanowionej na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratora Okręgowego w Warszawie tytułem zabezpieczenia grożącej P. C. kary grzywny w wymiarze 500 stawek dziennych przy ustaleniu wysokości jednej stawki na 1.000 zł, tj. łącznie 5.000 zł oraz środka kompensacyjnego w postaci obowiązku naprawienia szkody w kwocie 45.880.249,06 zł. Powód wniósł też o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że na podstawie sporządzonej w formie aktu notarialnego umowy sprzedaży z 31 stycznia 2023 r. zawartej (Rep. (...)) nabył od D. R. własność lokalu mieszkalnego (...) usytuowanego w budynku przy ul. (...) w W. (KW nr (...)). D. R. nabył z kolei lokal na podstawie postanowienia o przysądzeniu własności z 22 października 2019 r. wydanego przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie (XVI Co 1582/19) prawomocnego z dniem 15 kwietnia 2020 r. Między wydaniem postanowienia o przysądzeniu a jego uprawomocnieniem się, tj. w dniu 27 marca 2020 r., Prokurator Prokuratury Okręgowej w Warszawie złożył wniosek o wpis hipoteki przymusowej na sumę 1.041.600 zł na zabezpieczenie grożącej P. C. kary grzywny. W dniu 22 lipca 2020 r. komornik sądowy prowadzący postępowanie egzekucyjne sporządził plan podziału, w którym nie została uwzględniona hipoteka przymusowa na sumę 1.041.600 zł. Mimo podejmowanych przez poprzedniego właściciela prób uregulowania kwestii wpisu w księdze wieczystej, hipoteka nadal pozostaje wpisana w dziale IV nabytej przez powoda nieruchomości. W ocenie powoda, niedopuszczalne jest ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości, co do której dłużnik nie dysponuje tytułem prawnym, przywołując <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820190147" title="Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. z 1982 r. Nr 19, poz. 147 (art. 109)">art. 109 ustawy o księgach wieczystych i hipotece</a>. Ustanowione <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19460570319" title="Dekret z dnia 11 października 1946 r. - Prawo rzeczowe - Dz. U. z 1946 r. Nr 57, poz. 319 ()">prawo rzeczowe</a> dotyczy dłużnika P. C., który przestał być właścicielem lokalu w momencie przysądzenia własności D. R.. Powód wskazał, że w postępowaniu wieczystoksięgowym obowiązuje – na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> – zasada orzekania wyrażona w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 316;art. 316 § 1)">art. 316 § 1 k.p.c.</a> Powołując się na doktrynę, wskazał, że skutek wsteczny wpisu – przewidziany w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 29)">art. 29</a> u.k.w.h. jest związany tylko z takim wpisem, który jest dopuszczalny w chwili jego wydania, a nie w chwili złożenia wniosku. Dlatego wniosek o wpis hipoteki nie mógł być uwzględniony, jeżeli dłużnik nie jest już właścicielem nieruchomości, chociażby wniosek o wpis hipoteki został złożony przed wpisem prawa własności. (pozew – k. 4-6) W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwany wskazał, że datę powstania bądź przeniesienia prawa należy wiązać nie z datą wpisu, lecz z dniem złożenia wniosku o jego dokonanie. Z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 29)">art. 29</a> u.k.w.h. wynika bowiem, że wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu. W postępowaniu wieczystoksięgowym sąd orzeka według stanu rzeczy istniejącego w chwili złożenia wniosku o wpis, co stanowi odstępstwo od reguły wyrażonej w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 316;art. 316 § 1)">art. 316 § 1 k.p.c.</a> W postępowaniu tym znajduje przy tym zastosowanie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 192;art. 192 pkt. 3)">art. 192 pkt 3 k.p.c.</a>, w myśl którego zbycie w toku sprawy rzeczy lub prawa objętych sporem nie ma wpływu na dalszy bieg sprawy. W chwili składania przez Prokuratora Okręgowego wniosku o wpis (27 marca 2020 r.) nieruchomość była własnością P. C., przestał on być właścicielem dopiero w dniu 15 kwietnia 2020 r., gdy postanowienie o przysądzeniu stało się prawomocne. Powód, zawierając umowę z D. R., wiedział o istnieniu hipoteki przymusowej. (odpowiedź na pozew – k. 89-91)  Sąd Okręgowy zważył, co następuje: K. D. nabył od D. R. własność lokalu mieszkalnego nr (...), usytuowanego w budynku przy ul. (...), dla którego to Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie prowadzi księgę wieczystą nr (...), na podstawie umowy sprzedaży z dnia 31 stycznia 2023 r., zawartej w formie aktu notarialnego sporządzonego przez notariusza w W. K. K. (Rep. (...)). Z kolei D. R. nabył ww. lokal na podstawie postanowienia o przysądzeniu własności wydanego w dniu 22 października 2019 r. przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie, XVI Wydział Cywilny pod sygn. akt XVI Co 1582/19. Postanowienie uprawomocniło się z dniem 15 kwietnia 2020 r. Egzekucja prowadzona była z majątku P. C., pierwotnego właściciela przedmiotowej nieruchomości, przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie pod sygn. Km (...). (okoliczności bezsporne, nadto wypis aktu notarialnego – k. 10-21, wydruk treści księgi wieczystej nr (...) – k. 22-47v, pismo komornika z 07.02.2023 r. wraz z załącznikami – k. 48-52v) W dniu 27 marca 2020 r. Prokurator Prokuratury Okręgowej w Warszawie złożył wniosek o wpis hipoteki przymusowej na sumę 1.041.600 zł na zabezpieczenie grożącej P. C. kary grzywny w wymiarze 500 stawek dziennych przy ustaleniu wysokości jednej stawki na 1000 zł, tj. łącznie 5.000 zł oraz środka kompensacyjnego w postaci obowiązku naprawienia szkody w kwocie 45.880.249,06 zł. Wniosek został uwzględniony, a wpis hipoteki przymusowej dokonany został 17 grudnia 2020 r. W sporządzonym w dniu 22 lipca 2020 r. planie podziału sumy egzekucyjnej w sprawie Km (...) komornik sądowy nie uwzględnił ww. hipoteki przymusowej. Wniosek D. R. o uzupełnienie planu podziału został oddalony przez komornika postanowieniem z 2 lutego 2023 r., wskazując jako właściwą drogę powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Stanowisko to podzielił Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie oddalając w dniu 20 czerwca 2023 r. skargę D. R. na ww. postanowienie.  (okoliczności bezsporne, nadto postanowienie z 02.02.2023 r., sygn. Km (...) – k. 48v-49v, postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie z 20.06.2023 r. – k. 54-55v) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił przede wszystkim na podstawie przedłożonych dowodów z dokumentów, uzupełnionych twierdzeniami stron. Stan faktyczny sprawy był w istocie bezsporny, a strony nie zgadzały się w kwestii oceny stanu faktycznego z perspektywy przepisów prawa. Wobec tego, Sąd pominął dowód z przesłuchania stron, uznając, że okoliczności, na jakie powód miałby zeznawać okazały się nieistotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy bądź zostały wykazane w inny sposób. Co się tyczy akt sprawy XII K 122/23 przeciwko P. C., Sąd ostatecznie uznał, że dowód ten także jest w tej sprawie zbędny. Twierdzenia pozwanego co do tego, że ww. postępowanie karne jest w toku i że środek zabezpieczający w stosunku do oskarżonego nie został uchylony, nie były przez powoda kwestionowane. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Powództwo podlegało uwzględnieniu w całości. Powód w toku niniejszego postępowania domagał się uzgodnienia z rzeczywistym stanem prawnym treści księgi wieczystej dla lokalu mieszkalnego, który nabył na podstawie umowy sprzedaży w dniu 31 stycznia 2023 r. W treści księgi wieczystej w dziale IV w dniu nabycia nieruchomości widniał wpis hipoteki przymusowej na sumę 1.041.600 zł ustanowionej na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratora Okręgowego w Warszawie tytułem zabezpieczenia grożącej P. C. kary grzywny (łącznie 5.000 zł) oraz środka kompensacyjnego w postaci obowiązku naprawienia szkody w kwocie 45.880.249,06 zł. Poza sporem było, że wniosek o wpis przedmiotowej hipoteki został złożony 27 marca 2020 r., już po wydaniu postanowienia o przysądzeniu własności nieruchomości na rzecz D. R., co miało miejsce 22 października 2019 r., ale przed jego uprawomocnieniem, co z kolei nastąpiło 15 kwietnia 2020 r. Natomiast faktyczny wpis hipoteki nastąpił 17 grudnia 2020 r. Próby doprowadzenia do ujęcia ww. hipoteki w planie podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży licytacyjnej nieruchomości podejmowane przez D. R., jako nabywcę licytacyjnego nieruchomości, okazały się bezskuteczne – jego wniosek o uzupełnienie planu podziału został oddalony przez komornika sądowego, a skarga na czynność komornika została następnie oddalona przez sąd. Oba organy wskazały powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jako właściwą drogę do uzyskania wykreślenia ww. hipoteki. Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820190147" title="Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. z 1982 r. Nr 19, poz. 147 (art. 10;art. 10 ust. 1)">art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece</a> (Dz. U. z 2025 r. poz. 341, dalej u.k.w.h.), w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Przedmiotem postępowania dowodowego jest ustalenie, czy faktycznie zachodzi niezgodność treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, wymagająca jej usunięcia przez dokonanie prawidłowych wpisów, przez co należy rozumieć także wykreślenie prawa, np. hipoteki. W niniejszej sprawie hipoteka przymusowa została wpisana w księdze wieczystej nieruchomości na podstawie wniosku Prokuratora Okręgowego w Warszawie, na zabezpieczenie grożącej P. C. - poprzedniemu właścicielowi nieruchomości - kary grzywny i środka kompensacyjnego. Sama prawidłowość złożenia wniosku przez Prokuratora i istnienie podstawy w przepisach karnych do uzyskania wpisu tej hipoteki były poza sporem. Akt oskarżenia został wniesiony, a sprawa przeciwko P. C. toczy się obecnie przed Sądem Okręgowym w Warszawie i nie została prawomocnie zakończona. W dacie wpisu hipoteki nieruchomość nie była już własnością dłużnika (P. C.), natomiast w dacie złożenia wniosku o jej wpisanie jeszcze tak – postanowienie o przysądzeniu własności nieruchomości na rzecz D. R. jako nabywcy licytacyjnego nie było bowiem wówczas prawomocne. Organ rozpoznający wniosek Prokuratora, jak należy przypuszczać, przyjął, że zasada wyrażona w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 316;art. 316 § 1)">art. 316 § 1 k.p.c.</a> nie znajduje zastosowania w postępowaniu wieczystoksięgowym z uwagi na brzmienie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 29)">art. 29</a> u.k.w.h. Ten ostatni przepis stanowi, że wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu, a w wypadku wszczęcia postępowania z urzędu - od chwili wszczęcia tego postępowania. W uchwale siedmiu sędziów z dnia 16 grudnia 2009 r. (sygn. akt III CZP 80/09, Legalis) Sąd Najwyższy rozstrzygnął spór co do relacji pomiędzy ww. przepisami, przydając prymat <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 29)">art. 29</a> u.k.w.h. W okolicznościach tej sprawy, zgodnie z zasadą przyjętą w powołanej wyżej uchwale, wniosek Prokuratora o wpis hipoteki badano zatem według stanu z daty jego złożenia – to jest 27 marca 2020 r., nie zaś według stanu z daty jego rozpoznania – to jest 17 grudnia 2020 r. Okoliczność, że pomiędzy tymi datami dłużnik i zarazem podejrzany, a następnie oskarżony w sprawie karnej – P. C., utracił prawo własności nieruchomości, nie była brana pod uwagę i uznano, że nie stoi na przeszkodzie wpisaniu hipoteki przymusowej. Jednocześnie jednak hipoteka ta nie została uwzględniona w planie podziału, bowiem na datę wydania postanowienia o przysądzeniu własności – 22 października 2019 r., hipoteka ta nie była jeszcze wpisana. Wniosek D. R. o uzupełnienie planu podziału poprzez uwzględnienie ww. hipoteki i w efekcie wykreślenie tej hipoteki, złożony po dokonaniu rzeczonego wpisu, został oddalony. Przyjęto pogląd, reprezentowany między innymi w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia z dnia 21 września 2011 r., sygn. akt I CSK 32/11 (Legalis), zgodnie z którym przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 1003;art. 1003 § 2)">art. 1003 § 2</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 1000;art. 1000 § 1)">art. 1000 § 1 k.p.c.</a> nie ma zastosowania do hipoteki wpisanej do księgi wieczystej po uprawomocnieniu się postanowienia o przysądzeniu własności, nawet jeżeli wniosek o wpis hipoteki został złożony przed dniem uprawomocnienia się tego postanowienia. Podstawą wykreślenia takiej hipoteki z księgi wieczystej nie może być zatem postanowienie o przysądzeniu własności, o którym mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 1003;art. 1003 § 2)">art. 1003 § 2 k.p.c.</a> (tak też postanowienie Sądu Najwyższego z 25.09.2014 r., IV CSK 180/14, LEX nr 3384132; postanowienie Sądu Najwyższego z 25.02.2016 r., IV CSK 597/15, LEX nr 3533954). Z jednej zatem strony uznano, że utrata własności przez pierwotnego właściciela nieruchomości, w stosunku do którego orzeczono o zabezpieczeniu grożącej mu grzywny i środka kompensacyjnego, nie stała na przeszkodzie wpisaniu hipoteki w ramach tego zabezpieczenia, bowiem zasadność wniosku o wpis hipoteki winna być rozpatrywana według stanu istniejącego w dacie jego złożenia. W efekcie dokonano wpisu hipoteki na nieruchomości nie należącej już do P. C.. Następnie zaś, rozstrzygając o zakresie praw, które wygasają z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności na rzecz nabywcy licytacyjnego i w efekcie są uwzględniane w planie podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości, przyjęto, że skoro omawiana hipoteka przymusowa faktycznie nie była jeszcze wpisana do księgi wieczystej w dniu uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności, to nie mogła też z tą chwilą wygasnąć. Koncepcje leżące u podstaw opisanych wyżej decyzji proceduralnych formalnie znajdują oparcie w poglądach doktryny i orzecznictwa prezentowanych na gruncie przepisów u.k.w.h. i analizy ich relacji w stosunku do przepisów regulujących egzekucję z nieruchomości. Rzecz jednak w tym, że w konsekwencji doszło do sytuacji niemożliwej do zaakceptowania przy założeniu racjonalności ustawodawcy. Oto bowiem, pomimo nabycia własności nieruchomości w drodze przysądzenia własności, a zatem w sposób pierwotny, okazuje się, że nieruchomość zostaje obciążona hipoteką ustanowioną przeciwko poprzedniemu właścicielowi – dłużnikowi egzekucyjnemu. W ocenie Sądu, jest to sprzeczne z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 999;art. 999 § 1)">art. 999 § 1 k.p.c.</a> w zakresie, w jakim z przepisu tego wywodzi się pierwotny charakter nabycia własności przez podmiot, na rzecz którego przysądzono własność. Przypomnieć wypada, że ratio legis przepisów regulujących sprzedaż egzekucyjną i przysądzenie własności polegało na ochronie nabywcy – nabywa ona własność w sposób pierwotny, wolną od obciążeń, gdyż w przeciwnym razie instytucja sprzedaży licytacyjnej nie spełniałaby swojej funkcji gwarancyjnej i nie zapewniałaby nabywcy bezpieczeństwa prawnego w obrocie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2015 r. II CSK 85/15, Legalis). Zgodnie z art. 109 ust. 1 u.k.w.h. wierzyciel, którego wierzytelność jest stwierdzona tytułem wykonawczym, określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym, może na podstawie tego tytułu uzyskać hipotekę na wszystkich nieruchomościach dłużnika (hipoteka przymusowa). Przedmiotem hipoteki przymusowej może być nieruchomość (art. 65 ust. 1 u.k.w.h.) bądź część ułamkowa nieruchomości (art. 65 ust. 3 u.k.w.h.), jeżeli stanowi udział współwłaściciela będącego dłużnikiem. Warunkiem umożliwiającym wpisanie hipoteki przymusowej na nieruchomości jest to, aby stanowiła ona własność lub współwłasność dłużnika. Innymi słowy – przesłanką dopuszczalności wpisu hipoteki jest istnienie tytułu prawnego dłużnika do nieruchomości obciążonej hipoteką (por. Sąd Najwyższy, postanowienie z 15.10.2010 r., V CSK 77/10, Legalis). Zdaniem Sądu, w okolicznościach tej sprawy błędne było przyjęcie na etapie rozpoznawania wniosku Prokuratury o wpis hipoteki, że nabycie własności nieruchomości przez D. R. nie stało na przeszkodzie dokonaniu wpisu hipoteki przymusowej. O ile bowiem rozumowanie takie byłoby uzasadnione wówczas, gdyby zmiana właściciela wynikała z następstwa prawnego – czy to pod tytułem ogólnym, czy w drodze sukcesji singularnej, o tyle z inną sytuacją mamy do czynienia w razie nabycia pierwotnego, w przypadku którego nowy właściciel nie wywodzi swojego prawa od poprzednika. Rozróżnienie tych dwóch sytuacji ma istotne znaczenie. Podkreślenia zaś wymaga, że w przywołanej wyżej uchwale siedmiu sędziów z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt III CZP 80/09, Sąd Najwyższy analizował zagadnienie zastosowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 316;art. 316 § 1)">art. 316 § 1 k.p.c.</a> w postępowaniu wieczystoksięgowym w sytuacji jedynie przeniesienia własności nieruchomości na inną osobę, stwierdzając przy tym, że gwarantowana przez instytucję ksiąg wieczystych ochrona pewności i bezpieczeństwa obrotu stałaby się złudna, jeżeli oddalenie wniosku o wpis ze względu na przewłaszczenie nieruchomości na osobę trzecią miałoby sankcjonować nieuczciwą praktykę, polegającą na zbywaniu nieruchomości przez dłużnika przed konstytutywnym wpisem hipoteki zabezpieczającej wierzytelność. Zagadnienie zastosowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 29)">art. 29</a> u.k.w.h. z wyłączeniem <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 316;art. 316 § 1)">art. 316 § 1 k.p.c.</a> w odniesieniu do nabywcy licytacyjnego nieruchomości, który z zasady nie odpowiada za zobowiązania dłużnika egzekucyjnego, nie było rozpatrywane przez Sąd Najwyższy. Utrata przez dłużnika egzekucyjnego – P. C. - tytułu prawnego do nieruchomości na skutek prawomocnego przysądzenia własności na rzecz D. R. przed rozpoznaniem wniosku Prokuratury o wpis hipoteki przymusowej czyni spełnioną przesłankę niezgodności wpisu hipoteki z rzeczywistym stanem prawnym. Wypada zauważyć, że pozostawienie wpisu hipoteki przymusowej rodziłoby dla powoda ryzyko podjęcia przeciwko niemu jako dłużnikowi rzeczowemu działań egzekucyjnych w razie orzeczenia w postępowaniu karnym grzywny lub środka kompensującego w stosunku do P. C., które to działania mogłyby doprowadzić nawet do sprzedaży licytacyjnej nieruchomości i utraty jej własności przez powoda. Wobec powyższego na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820190147" title="Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. z 1982 r. Nr 19, poz. 147 (art. 10;art. 10 ust. 1)">art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece</a> Sąd w pkt. I. wyroku uwzględnił powództwo w całości w ten sposób, że w celu uzgodnienia treści księgi wieczystej o numerze (...), prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Warszawy – Mokotowa w Warszawie z rzeczywistym stanem prawnym, ustalił, że wykreśleniu z tej księgi podlega hipoteka przymusowa na sumę 1.041.600 zł ustanowiona na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratora Okręgowego w Warszawie tytułem zabezpieczenia grożącej P. C. kary grzywny w wymiarze 500 stawek dziennych przy ustaleniu wysokości jednej stawki na 1.000 zł, tj. łącznie 5.000 zł, oraz środka kompensacyjnego w postaci obowiązku naprawienia szkody w kwocie 45.880.249,06 zł, ujawniona w dziale IV tejże księgi W pkt. II. wyroku Sąd orzekł o kosztach procesu zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1;art. 98 § 3)">art. 98 § 1 i 3 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 99)">art. 99 k.p.c.</a> Zasadnym było obciążenie pozwanego całością kosztów poniesionych przez powoda, tj. opłatą sądową od pozwu w wysokości 2.000 zł, kosztami zastępstwa procesowego w wysokości 5.400 zł (§ 2 pkt 7 w zw. z § 5 pkt 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r., t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935) oraz opłatą skarbową od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1(1))">art. 98 § 1 1 k.p.c.</a> Sędzia Agnieszka Nakwaska-Szczepkowska </div>