II GZ 338/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 16 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 1184/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczpospolitej Polskiej z dnia [...] stycznia 2010 r., nr Sp. [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 1184/10 odmówił M. M. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Skarżąca w dniu [...] grudnia 2011 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym podając, że nie posiada majątku ani oszczędności, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną a pomiędzy nią a małżonkiem istnieje rozdzielność majątkowa. Z uwagi na wiek 59 lat jest wykluczona z życia zawodowego a źródłem jej utrzymania jest pomoc teściowej, która pomaga jej i zabezpiecza jej podstawową egzystencję. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia [...] stycznia 2012 r. skarżąca reprezentowana przez męża K. M. wezwana została do uzupełnienia w terminie [...] dni braków wniosku poprzez przedłożenie dokumentów m.in. odpisu zeznania podatkowego za rok 2010 lub zaświadczenia z urzędu skarbowego, iż z uwagi na brak dochodów nie złożyła zeznania podatkowego; aktualnego zaświadczenia z urzędu pracy o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej oraz ewentualnego okresu pobierania przez nią zasiłku dla bezrobotnych, odpis aktu notarialnego o ustanowieniu rozdzielności majątkowej pomiędzy skarżącą a małżonkiem oraz wyjaśnienia o posiadanych rachunkach bankowych i sprecyzowaniu formy pomocy udzielanej przez teściową – w jakiej skali czy też formę utrzymania skarżącej. Skarżąca odpowiedziała na wezwanie sądu, składając wyjaśnienia a ponadto do pisma załączono kopię pism pełnomocnika, w którym w imieniu skarżącej złożył wniosek do Urzędu Skarbowego W. M. o wydanie odpisu zeznania podatkowego skarżącej za rok 2010 lub zaświadczenia, że skarżąca z uwagi na brak dochodów nie złożyła zeznania, oraz wniosek do Urzędu Pracy m.st. W. o wydanie zaświadczenia o posiadaniu przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej. Pełnomocnik wskazał, iż zaświadczenia zostaną przesłane do sądu przez organy bezpośrednio. Następnie pismem z dnia [...] marca 2012 r. ponownie wezwano pełnomocnika do przedłożenia brakujących dokumentów jak również Sąd poinformował, że organy nie są zobligowane do przesłania odpowiedzi na wnioski skarżącej bezpośrednio do WSA w W.. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2012 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy, ponieważ skarżąca nie przesłała na wezwanie Sądu żądanych dokumentów, tym samym brak było możliwości ustalenia czy M. M. wypełnia przesłanki udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że działania pełnomocnika zmierzające do uzyskania dokumentów były obarczone błędami a rozdzielność majątkowa małżonków nie zwalnia drugiego małżonka z obowiązku udzielania pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmawiając skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego uzasadnił, iż nienadesłanie przez skarżącą na wezwanie Sądu dodatkowych dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów skarżącej uniemożliwiło Sądowi dokonanie oceny czy skarżąca spełniła ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżąca ubiegając się o pomoc państwa winna dochować wszelkiej staranności zarówno w uzyskaniu niezbędnych dokumentów z innych organów państwowych oraz przedstawić je Sądowi do oceny. Wszelkie błędy popełnione przez skarżącą działają na jej nie korzyść co w niniejszej sprawie miało miejsce, natomiast rozdzielność majątkowa zgodnie z Kodeksem rodzinno opiekuńczym nie zwalnia drugiego małżonka z obowiązku udzielenia pomocy małżonkowi w tym również przy uiszczeniu wpisu od skargi. Pełnomocnik skarżącej wniósł zażalenie na postanowienie Sądu I instancji, wnosząc o uzupełnienie pouczenia o sposobie odwołania się od postanowienia WSA oraz o usunięcie błędów zaskarżonego uzasadnieniu postanowienia. W uzasadnieniu przedstawił, "że skargę na postanowienie WSA do NSA może sporządzić jedynie zawodowy pełnomocnik – w postępowaniu o przyznanie zawodowego pełnomocnika, o którego strona właśnie wystąpiła do WSA – ze skutkiem odmowy przyznania takiego pełnomocnika. Pouczenie Sąd skierował do niezawodowego pełnomocnika czyli świadomie i mimo to, że w tej sprawie NSA już raz stwierdził niedopuszczalność skargi złożonej przez niezawodowego pełnomocnika, męża skarżącej. Takie działanie sądu narusza zasady Konstytucji". "Sąd w pouczeniu naruszył prawo skarżącej do II instancji w postępowaniu o przyznanie zawodowego pełnomocnika, mimo że skarżąca wystąpiła o takie prawo". Wnosząc o usunięcie błędów uzasadnienia pełnomocnik uzasadnił, iż "Sąd popełnił błąd albowiem w uzasadnieniu postanowienia z [...].07.2012 r. na str. 3 w linii 20 włączył, bez poinformowania skarżącej, osobę niezwiązaną o nazwisku – F. K.. Żądam wykreślenia tej osoby lub formalnego umocowania w tej sprawie. Sąd popełnił błąd albowiem w uzasadnieniu postanowienia z [...].07.2012 na str. 6 w przedostatnim zdaniu, o treści: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi... traktuje członków rodziny skarżącej nie jako osoby trzecie, lecz umocowuje je jako – uczestników ? Sąd popełnił rażący błąd bo rozszerzając stronę skarżącą winien wezwać do zapłaty kosztów procesu wszystkich, których uzna za stronę procesową, czyli również powinowatych. Żądam aby sąd wezwał do opłat wszystkie osoby, które uzna za winne opłat w tej sprawie – i siebie, a nie skarżącą obarczył winą, skoro innych osób nie zobowiązał do tych opłat". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) zasadą jest ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych jej udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy - jest ono przyznawane osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i we wskazanych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uznał, że wskazane przez skarżącą okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu wiarygodne a przynajmniej niewystarczające do odtworzenia rzeczywistej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że skarżący, nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa. W nawiązaniu do zarzutu skarżącej o rzekomym włączeniu do sprawy osoby F. K. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż jest to omyłka pisarska, która nie miała wpływu na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.