II FZ 530/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Bogdan Lubiński, , , po rozpoznaniu w dniu 18 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2011 r. sygn. akt III SA/Wa 891/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 12 stycznia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu oraz stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2011 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy M. C. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 13 stycznia 2011 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu oraz stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynikało, że skarżący wniósł do sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że nie posiada środków do życia. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynikało, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z konkubiną i dwiema małoletnimi córkami a także, iż nie posiada on żadnego majątku ani dochodów. Pismem z dnia 4 kwietnia 2011 r. skarżący został wezwany, na adres pełnomocnika do przedstawienia dokumentów źródłowych obrazujących jego stan majątkowy. W odpowiedzi nadesłał dokumenty sporządzone w języku norweskim. 3. Postanowieniem z dnia 31 maja 2010 r. Referendarz Sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na niewystarczające zobrazowanie jego kondycji finansowej i rodzinnej. Od tego postanowienia skarżący złożył w ustawowym terminie sprzeciw. 4. Uzasadniając wydane w sprawie postanowienie sąd pierwszej instancji odwołując się do treści i wykładni art. 199 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej: p.p.s.a. wskazał, że z akt sprawy wynika, iż mimo niewadliwego wezwania i doręczenia skarżącemu wezwania o nadesłanie informacji o jego sytuacji materialnej, nie przedłożył on wszystkich żądanych informacji. Co więcej – jak wynika z pisma przewodniego - zwrot podatku oraz dokumenty bankowe, które przedłożył sporządzone zostały w języku norweskim. Zdaniem sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd podkreślił, że wezwanie z dnia 4 kwietnia 2011 r. precyzyjnie określało jakie dokumenty są potrzebne do oceny wniosku a także jakie dane budzą wątpliwości. Brak prawidłowej reakcji na wspomniane wezwanie oznaczało, że sąd nie mógł w pełni ocenić sytuacji majątkowej skarżącego. Jego oświadczenie nie może stanowić tym samym podstawy przyznania prawa pomocy. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie jest bowiem właściwą podstawą dla dokładnej i rzetelnej oceny rzeczywistej sytuacji materialnej strony. Konkludując sąd pierwszej instancji stwierdził, że nieprzedłożenie dodatkowych dokumentów źródłowych skutkuje niemożliwością stwierdzenia w sposób niebudzący wątpliwości, czy skarżący spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Brak przedłożenia wymaganych dokumentów źródłowych nie pozwala bowiem ustalić, jak w rzeczywistości kształtuje się sytuacja materialna skarżącego i jego rodziny oraz, czy rzeczywiście skarżący nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla jego rodziny. 5. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił: - "rażącą obrazę przepisów postępowania, tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. polegające na jednostronnym uznaniu, że w świetle okoliczności wskazanych we wniosku, skarżący nie wykazał braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co jest twierdzeniem świadczącym ale o braku znajomości aktualnego statusu ekonomicznego skarżącego – przede wszystkim faktycznych, a nawet nie hipotetycznych możliwości dla zachowania płynności finansowej, chroniącej przed ogłoszeniem stanu niewypłacalności, a w szczególności braku znajomości przez referendarza wiadomości specjalnych w dziedzinie ekonomiki, stającym na przeszkodzie racjonalnego, a nie formalnego rozstrzygania, czy odmowa przyznania prawa pomocy nie będzie rzutowała na ograniczenie prawa do rzetelnego procesu sądowego ?", - naruszenie "przepisów prawa materialnego tj. art. 6 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności poprzez błędną subsumcję, polegającą na jego niezastosowaniu, pomimo istniejących w tym zakresie przesłanek, przez de facto uniemożliwienie skarżącemu realizacji rudymentarnego prawa do rzetelnego procesu sądowego poprzez stawianie nie realnych progów finansowych, wynikłych z ogólnego kryzysu światowego, a nie z gry ekonomicznej, wywołanej bądź zawinionej przez skarżącego, w tym ryzykownych operacji finansowych natury spekulacyjnej /giełda/". W związku z tak postawionymi zarzutami strona wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia w całości i przyznanie praw pomocy we wnioskowanym zakresie, a co najmniej uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, jako "nieprzygotowanego, nie rozpoznającego istoty sprawy, pozbawiającego się możliwości wniknięcia w dokumenty źródłowe, jak to uczyniły inne Sądy RP, nie przesądzając a, limie ewentualności udzielenia żądanej pomocy". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu. 6. Przechodząc do oceny zarzutów zażalenia w pierwszej kolejności należy zauważyć, że błędnie wskazano na art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. A zatem przepis ten nie może mieć w sprawie zastosowania, bowiem dotyczy prawa pomocy dla osób prawnych. Tym czasem podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia był art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. z uwagi na fakt złożenia wniosku o przyznanie praw pomocy przez osobę fizyczną. W konsekwencji przywołanie w zażaleniu zarzutu naruszenia art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. było bezskuteczne. Po drugie uzasadnienie postawionych zarzutów nie daje odpowiedzi na pytanie, w jakim zakresie ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy przez sąd pierwszej instancji była błędna. Zażalenie nie wskazuje bowiem na żadne konkretne okoliczności, które miałyby wskazywać na błędną ocenę stanu majątkowego skarżącego. Za takie wskazanie na pewno nie można uznać tezy z uzasadnienia zażalenia, że "Analiza kryzysu z 1933 r. stricte analogicznego jak obecny dowodzi, że gwałtowny i postępujący spadek w sferze produkcji stanowi rzeczywistą przeszkodę dla bytu ekonomicznego każdej firmy", czy "Jawi się oczywistym, że ani wywody in mieriti sądu, ani wskazane orzeczenie nie przystają do istoty zagadnienia, które winno być rozpatrzone z uwzględnieniem realnej rzeczywistości". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tak ogólnikowo postawione zarzuty ani nie pozwalają na ich prawidłową merytoryczną ocenę, ani nie pozwalają na analizę jakichkolwiek konkretnych okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego. Za równie nie zasadny należy uznać postawiony w uzasadnieniu zażalenia zarzut, że "Treść motywów, a zwłaszcza wykazana w nich całkowita bezsilność referendarza sądowego (...)". Wydaje się, że autorowi pisma procesowego umknął uwadze fakt, iż przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2011 r. wydane przez sędziego WSA. Dlatego też stawianie zarzutów, postanowieniu wydanemu przez referendarza sądowego, należy uznać za rażący błąd bowiem po wniesieniu sprzeciwu przez stronę w dniu 8 czerwca 2011 r. (data stempla pocztowego) na podstawie art. 260 p.p.s.a. postanowienie to utraciło swoją moc. Przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uznania, że dokonana ocena wniosku skarżącego była błędna. Jak trafnie wskazał sąd pierwszej instancji podstawą oddalenia złożonego wniosku było nieprzedłożenie dodatkowych dokumentów źródłowych w skutek czego niemożliwością było stwierdzenia w sposób niebudzący wątpliwości, czy skarżący spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ramach wyjaśnienia należy wskazać, że pismem z dnia 4 kwietnia 2011 r. sąd pierwszej instancji wezwał skarżącego do przedłożenia: 1) zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, 2) wyciągów ze wszystkich posiadanych, przez wnioskodawcę oraz osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, rachunków bankowych krajowych oraz zagranicznych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 3) oświadczenia w przedmiocie korzystania, przez wnioskodawcę oraz osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowy, z jakichkolwiek form pomocy społecznej (podatna form i wysokości tej pomocy)wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, 4) wskazania wszystkich źródeł utrzymania wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, 5) udokumentowania ewentualnie wykazania wysokości kosztów miesięcznego utrzymania (np. czynsz, energia elektryczna, gaz, leki itp.), 6) dokumentów świadczących o posiadanych, przez wnioskodawcę oraz osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, zobowiązaniach, np. zaległości czynszowe, kredytowe, 7) z uwagi na korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika, jakim jest radca prawny – wyjawienia ustalonego sposobu oraz kwoty wypłaty wynagrodzenia, temu pełnomocnikowi. W odpowiedzi na to pismo wnioskodawca przesłał jednie dokumenty dotyczące: - zwrotu podatku dochodowego za 2010 r., - sprawozdania z konta bankowego za 2010 r. i 2011 r., - potwierdzenia kredytów konsumpcyjnych w N [...]. - potwierdzenia zaciągnięcia kredytu studenckiego w N., sporządzone po norwesku. Wskazać jednak należy, że pismem z dnia 26 sierpnia 2011 r. (data wpływu do WSA w Warszawie) przedłożono te same dokumenty przetłumaczone na język polski. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że przedstawione dane nie pozwoliły na pełną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Wbrew bowiem wywodom skarżącego przedstawione sprawozdania z konta bankowego nie dotyczyły 2010 r. i 2011 r. a jedynie, paru okresów z tych lat (od dnia 31 sierpnia 2011 r. do dnia 29 października 2010 r. oraz od dnia 31 marca do dnia 1 kwietnia 2011 r.). Trafnie zatem sąd pierwszej instancji przyjął, że skarżący nie zrealizował w pełni wezwania, które zostało do niego skierowane. W konsekwencji brak przedstawienia żądanych przez sąd pierwszej instancji dokumentów nie pozwalał na ocenę w sposób prawidłowy sytuacji majątkowej skarżącego. W tej sytuacji za bezzasadny należało również uznać zarzut dotyczący naruszenia art. 6 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Tym bardziej, że uzasadnienie tego zarzutu pozostawało w oderwaniu od realiów sprawy. 7. Mając zatem powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a orzekł jak w sentencji postanowienia.