I GZ 450/18

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Dariusz Dudra po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Ł. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 września 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 997/17 w zakresie odrzucenia skargi kasacyjnej oraz zwrotu wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi Ł.G. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania ułatwiania startu młodym rolnikom postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 28 września 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 997/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną Ł. G. (skarżący) od wyroku tego Sądu z dnia 15 marca 2018 r. wydanego w sprawie skargi skarżącego na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", a także zwrócił uiszczony wpis od skargi kasacyjnej. Sąd I instancji wskazał, że pełnomocnik skarżącego w związku z wywiedzioną od powołanego wyroku skargą kasacyjną został wezwany do usunięcia jej braku formalnego poprzez złożenie wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy wraz z jego odpisem dla strony przeciwnej, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. W terminie zakreślonym w wezwaniu pełnomocnik skarżącego przedłożył pismo, w którym zawarł żądany wniosek. Pismo to jednak zostało nadesłane bez odpisu dla strony przeciwnej. Sąd I instancji wskazując na treść art. 176 § 1 i 2 oraz art. 47 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) stwierdził, że skarga kasacyjna nie zawierała wniosku o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy. Pełnomocnik został zatem wezwany do uzupełnienia powyższego braku formalnego skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na wezwanie nadesłał wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie – tylko w jednym egzemplarzu, pomimo wyraźnego wezwania o złożenie wniosku wraz z jego odpisem dla strony przeciwnej. W ocenie WSA braki formalne skargi kasacyjnej nie zostały prawidłowo uzupełnione, co uzasadniało jej odrzucenie na podstawie art. 178 p.p.s.a. Skarżący złożył zażalenie na postanowienie Sądu I instancji, wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej, a także zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, którym uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. a) art. 178 w zw. z 176 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w następstwie czego doszło do bezzasadnego odrzucenia skargi kasacyjnej w konsekwencji błędnego przyjęcia, iż pełnomocnik skarżącego nie uzupełnił braku formalnego skargi kasacyjnej na skutek nie złożenia odpisu pisma zawierającego wniosek o rozpoznaniu sprawy na rozprawie w sytuacji, gdy: - jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego tego rodzaju brak nie uniemożliwia nadanie skardze kasacyjnej prawidłowego biegu a złożenie odpisu pisma zawierającego ten wniosek i jego przesłanie do strony przeciwnej ma jedynie walor informacyjny, gdyż strona przeciwna nie może skutecznie zaoponować wnioskowi skarżącego. - jak wynika z treści skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego w punkcie IV. 1. wniósł o "rozpoznanie skargi" jednak na skutek omyłki pisarskiej (powstałej na etapie redakcji pisma) nie dopisał słów "na rozprawie", w punkcie IV.2. pełnomocnik przywołał treść art. 176 (a więc również § 2 tego artykułu) oraz nie zawarł oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy, co wskazuje na to, iż skarga kasacyjna nie została dotknięta brakiem w tym zakresie. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący zawarł w uzasadnieniu zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, ale z innych powodów niż w nim wskazane. W art. 176 p.p.s.a. zostały określone elementy, jakie musi spełniać skarga kasacyjna. W szczególności skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony oraz zawierać wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy (zob. art. 176 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 177a p.p.s.a., jeżeli skarga kasacyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 176, innych niż przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, przewodniczący wzywa stronę do usunięcia braków w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Natomiast na mocy art. 178 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny ma obowiązek odrzucenia na posiedzeniu niejawnym skargi kasacyjnej, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Złożona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna z [...] czerwca 2018 r. nie zawierała wniosku o rozpoznanie jej na rozprawie lub oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy. Taki brak formalny podlegał uzupełnieniu w postępowaniu naprawczym. Zarządzeniem z [...] czerwca 2018 r. Przewodniczący Wydziału V WSA w Warszawie wezwał pełnomocnika skarżącego do złożenia wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy wraz z odpisem wniosku dla strony przeciwnej – w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. W zakreślonym terminie pełnomocnik skarżącego nadesłał pismo, w którym złożył wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Z uwagi na niedołączenie odpisu pisma z wnioskiem o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, WSA uznał, że skarżący mimo wezwania nie uzupełnił braku formalnego skargi kasacyjnej, co skutkowało jej odrzuceniem. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie miał podstaw do odrzucenia skargi kasacyjnej z powodu nieuzupełnienia braku formalnego. Zarządzenie z [...] czerwca 2018 r. było bowiem wadliwe w zakresie, w jakim nakazywało (pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej) pełnomocnikowi skarżącego złożenie odpisu dla strony przeciwnej - oświadczenia zawierającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie lub zrzeczenia się jej przeprowadzenia. W dacie wydawania powyższego zarządzenia skarga kasacyjna obarczona była brakiem formalnym, który polegał na niezamieszczeniu w niej wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy. Wobec tego Przewodniczący Wydziału prawidłowo wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia tego braku formalnego w terminie i pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Natomiast bezpodstawne było wezwanie pełnomocnika strony do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej przez złożenie odpisu wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie lub oświadczenia o zrzeczeniu się jej przeprowadzenia. Oczywiście brak formalny skargi kasacyjnej w postaci niezamieszczenia w niej wspomnianego wniosku lub oświadczenia powinien być uzupełniony przez zawarcie takiego wniosku lub oświadczenia w piśmie procesowym. Zgodnie natomiast z art. 47 § 1 p.p.s.a. do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych. Niedołączenie odpisu pisma stanowi brak formalny, który podlega uzupełnieniu, jeśli uniemożliwia nadanie pismu dalszego biegu. Należy jednak podkreślić, że przepisy p.p.s.a. nie upoważniają przewodniczącego do wzywania strony do uzupełnienia braku formalnego, który jeszcze nie wystąpił. Postępowanie naprawcze określone w art. 177a p.p.s.a. stanowi bowiem reakcję na stwierdzony brak formalny skargi kasacyjnej, a nie jest środkiem do usuwania braków formalnych, które mogą wystąpić w przyszłości. Brak formalny skargi kasacyjnej polegał na niezamieszczeniu w niej wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy, a nie na nienadesłaniu odpisu takiego wniosku lub oświadczenia. Wobec tego nie było wówczas podstaw do wezwania pełnomocnika spółki - niejako "na zapas" - do nadesłania wspomnianego odpisu i to pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA, że – co do zasady – niezałączenie przez stronę odpisu pisma zawierającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie stanowi brak formalny skargi kasacyjnej, który podlega uzupełnieniu. Niemniej jednak w niniejszej sprawie taki brak formalny wystąpił dopiero w dacie nadania przez pełnomocnika skarżącego pisma, w którym został zawarty wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Dopiero stwierdzenie, że wspomniane pismo złożono bez jego odpisu dla strony przeciwnej, dawało podstawy do wezwania pełnomocnika strony do uzupełnienia takiego braku formalnego skargi kasacyjnej. Natomiast wystosowanie takiego wezwania w zarządzeniu z 27 czerwca 2018 r. było przedwczesne i wobec tego brak wykonania tego wezwania we wskazanym zakresie nie mógł skutkować odrzuceniem skargi kasacyjnej. Należy zauważyć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest także stanowisko, zgodnie z którym dopuszczalne jest jednoczesne wezwanie zarówno do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej przez złożenie wniosku o jej rozpoznanie na rozprawie lub oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy, jak i do złożenia określonej liczby odpisów takiego wniosku lub oświadczenia, a niewykonanie jakiegokolwiek z elementów tego wezwania powinno skutkować odrzuceniem skargi kasacyjnej na podstawie art. 178 p.p.s.a., za czym ma przemawiać odpowiednie stosowanie tezy uchwały NSA z 18 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OPS 13/13 (zob. m.in. postanowienia NSA: z 25 sierpnia 2017 r. o sygn. akt II OZ 807/17 oraz z 11 lipca 2017 r. o sygn. akt I OZ 1110/17). Jednak ze wskazanych wyżej powodów Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela takiego stanowiska. Za jego przyjęciem nie przemawia również uchwała NSA o sygn. akt I OPS 13/13, w której wskazano m.in., że "niedołączenie przez skarżącego wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników, zgodnie z art. 47 § 1 p.p.s.a., jest brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 p.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd". Problem prawny tak w niniejszej sprawie, jak i w przywołanych wyżej postanowieniach NSA w istocie nie dotyczy bowiem tego czy strona ma obowiązek złożenia odpowiedniej liczby odpisów skargi kasacyjnej (co należy uznać za bezdyskusyjne), ale tego, czy dopuszczalne jest wzywanie do uzupełnienia takiego braku skargi kasacyjnej, zanim zostanie on stwierdzony na podstawie akt sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien na podstawie art. 177a p.p.s.a. wezwać pełnomocnika strony do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej przez złożenie odpisu pisma zawierającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, zakreślając określony w tym przepisie termin i rygor. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. Odnosząc się do wniosku skarżącego w zakresie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego należy stwierdzić, że brak jest podstaw do orzekania o zwrocie kosztów postępowania między stronami w innych orzeczeniach kończących postępowanie w danej instancji niż wymienione w art. 209 p.p.s.a.