II OZ 900/12

SENTENCJA Dnia 16 października 2012 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 16 października 2012 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z.C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 sierpnia 2012 roku sygn. akt II SA/Gd 153/11 w części w jakiej oddalono wniosek skarżącego o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sprawie ze skargi Z.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] listopada 2010 r. znak [...] w przedmiocie lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. 1 4 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przyznał Z.C. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił ustanowienia pełnomocnika z urzędu, w sprawie ze skargi Z.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] listopada 2010 r. w przedmiocie lokalizacji inwestycji celu publicznego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 18 marca 2011 r. skarżący wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że pięcioosobowa rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę małżonki wnioskodawcy w wysokości 2007,68 zł netto oraz świadczeń rodzinnych na troje dzieci w kwocie 353 zł miesięcznie. Rodzina zamieszkuje w domu należącym do rodziców wnioskodawcy o pow. 60 m2. Skarżący posiada nieużytek rolny o powierzchni 0,15 ha w [...] oraz działkę o powierzchni 0,84 ha w K. Ponadto wnioskodawca od 5 lat nie był nigdzie zatrudniony, nie pracował na umowę zlecenia ani o dzieło. Pozostaje na utrzymaniu rodziny i nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Średni miesięczny koszt utrzymania zajmowanego domu określił na 300 zł. Pismem z dnia 23 marca 2011 r. skarżący zobowiązany został do przedłożenia następujących dokumentów: - wyciągu z posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych i lokat – w tym konta i lokat dewizowych – z ostatnich trzech miesięcy z uwzględnieniem aktualnego salda tychże rachunków, bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu, - odpisu zeznania podatkowego złożonego przez skarżącego i jego żonę za rok 2009 (ewentualnie za 2010 jeżeli już zostało złożone) bądź oświadczenia o jego nieskładaniu, - dokumentu potwierdzającego status osoby bezrobotnej przez wnioskodawcę, kserokopii decyzji przyznającej świadczenie rodzinne na dzieci, - wskazania jaka jest powierzchnia domu w którym zamieszkuje rodzina skarżącego, jakie są koszty jego utrzymania i dostaw mediów, czy oprócz rodziny skarżącego ktoś jeszcze tam zamieszkuje, - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącego lub domowników pojazdów mechanicznych (podania marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości rynkowej). Skarżący przesłał wyciąg z rachunku bankowego małżonki, gdzie stan na dzień 25 marca 2011 r. wynosił 1491 zł oraz wynika z niego, że rodzina spłaca pożyczkę w wysokości 34163,69 zł w miesięcznych ratach po 887 zł. Postanowieniem z dnia 8 lipca 2011 r. Sąd I instancji odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Zażalenie na to postanowienie wniósł skarżący. Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2012 r. sygn. akt II OZ 513/12 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie wskazując, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że skarżący nie nadesłał wymaganych dokumentów, a tym samym nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Ponownie rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd I instancji stwierdził, że sytuacja materialna skarżącego wydaje się być stabilna, gdyż mimo, że regularne dochody osiąga jedynie małżonka wnioskodawcy to opłaty za media i raty kredytu regulowane są na bieżąco. Skarżący nie posiada zatrudnienia, nie jest także zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Mimo otrzymania wezwania z dnia 17 lipca 2012 r. zobowiązującego do nadesłania aktualnych dokumentów dotyczących jego sytuacji materialnej nie zastosował się do niego. Podkreślił, że nadal nie pracuje i nie osiąga dochodów, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. W ocenie Sądu I instancji, okoliczność ta skutkuje stwierdzeniem, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd I instancji uznał natomiast, że skarżący nie może ponieść pełnych kosztów postępowania. Sąd I instancji uznał, że dla realizacji prawa skarżącego do sądu podstawowe znaczenie ma zwolnienie od ponoszenia wpisu, który w przedmiotowej sprawie wynosi 500 zł oraz zwolnienie z ewentualnych późniejszych kosztów sądowych. W konsekwencji uznając, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym Sąd I instancji oddalił wniosek w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie w części w jakiej odmówiono mu przyznania prawo pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W uzasadnieniu skarżący przedstawił swoją trudną sytuację materialną, zaznaczając, że z upływem czasu pogłębia się jego zadłużenie związane z realizowaniem bieżących potrzeb. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej p.p.s.a. - wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek czy choćby pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, nie publ.). Jak już wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2012 r. sygn. akt II OZ 513/12 nie można się było zgodzić ze stanowiskiem Sądu I instancji, że skarżący nie nadesłał wymaganych dokumentów, a tym samym nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Pomimo tego stanowiska, którym Sąd I instancji był związany, ponownie wezwano skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów i wyjaśnień. Skarżący wyjaśnił, że jego sytuacja nie uległa zmianie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszej zażalenie przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny niekonsekwentnie przyjął, że z jednej strony skarżący nie nadesłał wszystkich wymaganych dokumentów (choć jak już wyżej wskazano kwestia ta nie powinna być przedmiotem ponownych rozważań), a z drugiej uznał, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Wadliwie Sąd I instancji przyjął ponadto, że prawo skarżącego do sądu zostanie zabezpieczone poprzez zwolnienie go z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest wyłącznie od przesłanek związanych z sytuacją materialną wnioskodawcy. To, że udział profesjonalnego pełnomocnika na etapie postępowania przed Sądem I instancji nie ma charakteru obligatoryjnego pozostaje więc bez wpływu na rozstrzygnięcie. Nie ulega przy tym wątpliwości, że dochody rodziny skarżącego wynikające z formularza i pozostałych dokumentów nie pozwalają mu nie tylko na uiszczenie kosztów sądowych, ale również ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Warto również podkreślić, że rodzina skarżącego jest beneficjentem świadczeń rodzinnych, które mogą być przyznane wyłącznie przy spełnieniu określonych przesłanek ustawowych. Okoliczność ta samodzielnie nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, jednak Sąd I instancji powinien mieć na uwadze, że trudna sytuacja finansowa wnioskodawcy znalazła również swoje potwierdzenie w rozstrzygnięciu organu administracji dotyczącym świadczeń rodzinnych. Ponadto wyjaśnienia wymaga, że terminowe uiszczanie opłat za media oraz rat kredytu nie powinno być interpretowane na niekorzyść skarżącego. Oczywiście zobowiązania cywilnoprawne nie mogę mieć pierwszeństwa wobec zobowiązań publicznoprawnych, w tym kosztów sądowych, nie oznacza to jednak, że terminowe realizowanie przez skarżącego tych obciążeń uzasadnia stwierdzenie, że jego sytuacja finansowa jest stabilna, skoro na takie stwierdzenie nie pozwalają wykazane przez wnioskodawcę dochody jego rodziny. Z tych względów i na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia. ----------------------- 3 4