II SA/Gl 796/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 października 2021r. sprawy ze skargi M. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE Na mocy informacji nr [...] z dnia [...] r. Prezydent Miasta Z. w powołaniu na podstawę prawną art. 13a ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r., poz. 2134 z późn. zm., dalej: "ustawa") ustalił uprawnienie M. Z. (dalej: "Strona", "Skarżąca") do świadczenia wychowawczego na K. Z. od 01.07.2019 r. do 30.09.2020 r. w wysokości 500 zł miesięcznie, na okres od 01.10.2020 r. do 23.10.2020 r. w wysokości 371 zł miesięcznie oraz na W. Z. od 01.10.2019 r. do 31.05.2021 r. w wysokości 500 zł miesięcznie. Pismem z dnia 22.12.2020 r. Strona poinformowała organ o rozpoczęciu działalności zawodowej przez małżonka I. Z. na terytorium [...] od dnia [...].06.2020 r. Prezydent Miasta Z. wnioskiem z dnia [...] r. nr [...] zwrócił się do Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach o ustalenie zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczenia wychowawczego. Pismem z dnia [...] r. Wojewoda Śląski poinformował [...] Centrum Świadczeń Rodzinnych w Z., że w sprawie uprawnień Strony do świadczenia wychowawczego na dzieci K. Z. oraz W. Z. na okres świadczeniowy 2019/2021 przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od 01.07.2020 r., wskazując, że ze zgromadzonej dokumentacji wynika, iż ojciec dzieci I. Z. wykonuje działalność zawodową na terenie [...] od [...].06.2020 r., a stosownie do postanowień art. 59 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2009.284.1 z dnia 30.10.2009 r.) w przypadku, gdy w danym miesiącu kalendarzowym zmienia się mające zastosowanie ustawodawstwo lub kompetencja do przyznawania świadczeń rodzinnych między państwami członkowskimi, bez względu na terminy płatności świadczeń rodzinnych przewidziane w ustawodawstwie tych państw członkowskich instytucja, która wypłaciła świadczenia rodzinne na podstawie ustawodawstwa, zgodnie z którym przyznano te świadczenia na początku tego miesiąca, wypłaca je do końca danego miesiąca. Ustalono, że I. Z. od 01.07.2020 r. w zakresie świadczeń podlega ustawodawstwu innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta Z. (dalej: "organ", "organ I instancji") działając na podstawie art. 1, 4, 5, 10 oraz art. 13, 16 ustawy, art. 104 i 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") postanowił uchylić od 01.07.2020 r. uprawnienia do świadczenia wychowawczego na dzieci K. Z. ur. [...] r. oraz W. Z. ur. [...] r. ustalone na mocy informacji nr [...] z dnia [...] r. W uzasadnieniu decyzji przywołał treść art. 163 k.p.a., art. 16 ust. 2 i 6 ustawy. Wskazano, że z informacji Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach wynika, iż w sprawie dotyczącej uprawnień do świadczenia wychowawczego na dzieci K. Z. oraz W. Z. na okres świadczeniowy 2019/2021 od 01.07.2020 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego z uwagi na wykonywanie przez I. Z. od [...].06.2020 r. działalności zawodowej na terenie [...]. Zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy uchylono od 01.07.2020 r. uprawnienie do świadczenia wychowawczego na dzieci Strony ustalone na mocy informacji nr [...] z dnia [...] r. Wskazano również, że na mocy art. 16 ust. 10 ustawy wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a przepisy art. 25 stosuje się odpowiednio. Poinformowano, że uchylenie informacji nr [...] z dnia [...] r. może skutkować powstaniem świadczeń nienależnie pobranych, które podlegają dochodzeniu przez wojewodę. Strona skorzystała z prawa do odwołania. W treści odwołania datowanego na 09.04.2021 r. (nadano przesyłką poleconą w dniu 13.04.2021 r.) Strona potwierdziła okoliczność, że małżonek wykonuje działalność zawodową na terenie [...] od [...].06.2020 r. Ponadto podała, że brak zgłoszenia informacji o zatrudnieniu małżonka na terenie [...] wynikał z niewiedzy o tym przepisie, a dopiero w grudniu 2020 r., gdy złożyła wniosek o wydanie decyzji o pobieraniu świadczenia wychowawczego na dzieci w celu przedłożenia go w [...] dowiedziała się o takim obowiązku, co natychmiast uczyniła. Wskazała także, że zgodnie z decyzją [...] z [...] r. przyznano Stronie świadczenie [...] pomniejszone o kwotę świadczenia wychowawczego pobieranego w Polsce na każdą z córek. Wniosła o przywrócenie świadczenia wychowawczego i nadpłacenie zaległych świadczeń. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy przywołał treść obowiązującego w dacie wydania decyzji art. 16 ustawy, uznając, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem i zasługuje na jej utrzymanie w mocy. Wskazał, że organ I instancji prawidłowo uchylił czynność materialno-techniczną od 01.07.2020 r. przyznającą prawo do świadczenia wychowawczego, ponieważ w tym okresie mają zastosowanie przepisy koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, gdyż ojciec dzieci wykonuje działalność zawodową na terenie [...]. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że organem właściwym do wydawania decyzji w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego jest wojewoda, zatem Wojewoda Śląski jest organem właściwym w sprawie Skarżącej do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci K. Z. i W. Z. Organ ustalił, że odwołanie zostało wniesione przez stronę w terminie. Strona wniosła skargę do sądu administracyjnego (skarga datowana na 30.05.2021 r., nadana przesyłką poleconą dnia 31.05.2021 r.). Skarżąca ponownie powołała - jak w treści odwołania - datę rozpoczęcia wykonywania działalności zawodowej przez małżonka na terenie [...], tj. [...].06.2020 r. Ponowiła argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Ponadto wskazała, że postępowanie Skarżącej nie było nieuczciwe, natomiast miało na celu przedstawienie stosownych dokumentów i ustalenie wysokości świadczenia [...] wynikającego z różnicy między wyższą i niższą kwotą świadczeń. Skarżąca podkreśliła, że uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego jest niesprawiedliwe i krzywdzące, wnosząc o: przywrócenie pozytywnej decyzji świadczenia wychowawczego i wypłatę zaległych świadczeń oraz niedomaganie się przez Wojewodę Śląskiego zwrotu pobieranego świadczenia od dnia 01.07.2020 r. Do skargi załączona została decyzja [...] z dnia [...] r. nr [...] ([...] Nr. [...] und [...]) – określającej uprawnienie do pobierania świadczenia [...] od [...] r. na każdą z córek. W odpowiedzi na skargę z dnia 28.06.2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi. Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji. Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę na brak formalny w postaci niepodania przez Skarżącą numeru Pesel. Kolegium wniosło o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach wskazanej kontroli sąd administracyjny poddaje badaniu zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z przepisami prawa materialnego kreującymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi określającymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W przypadku natomiast nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Jednocześnie stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenia prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności – art. 134 § 2 p.p.s.a. Uwzględniając tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych, przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd stwierdził, że decyzja organu odwoławczego została wydana z naruszeniem przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści odpowiedzi na skargę z dnia 28.06.2021 r. przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez Skarżącą w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku w tym przedmiocie wraz z pouczeniem (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.). Jak wynika z akt administracyjnych doręczenie decyzji organu I instancji - Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r. nr [...] nastąpiło w dniu [...] marca 2021 r., co zostało potwierdzone na zwrotnym potwierdzeniu odbioru (nr przesyłki [...], akta administracyjne - karta bez numeru). Decyzja zawierała pouczenie o prawie wniesienia odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach za pośrednictwem Dyrektora [...] Centrum Świadczeń Rodzinnych w terminie 14 dni od otrzymania decyzji. Następnie Strona wniosła odwołanie datowane na 09.04.2021 r. Jak wynika z akt sprawy odwołanie zostało nadane przesyłką poleconą w dniu 13.04.2021 r. (nr przesyłki [...], koperta w aktach administracyjnych - karta bez numeru). W myśl przepisu art. 129 § 1 i 2 k.p.a. odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie, natomiast zgodnie z art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. termin uważa się za zachowany m.in. jeżeli przed jego upływem pismo zostało: nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe. Należy pamiętać, że wniesienie odwołania po upływie terminu powoduje bezskuteczność odwołania. Zgodnie z aktami sprawy doręczenie Skarżącej decyzji organu I instancji nastąpiło w dniu [...].03.2021 r., zatem organ powinien zbadać w którym dniu upływał czternastodniowy termin na wniesienie odwołania w sytuacji, gdy odwołanie zostało nadane w polskiej placówce pocztowej w dniu 13.04.2021 r. W treści odwołania brak również jakiejkolwiek wzmianki mającej usprawiedliwiać przyczyny nadania pisma w dniu 13.04.2021 r. czy też wyrażającej wolę złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Organ odwoławczy pominął jednak zbadanie wskazanych okoliczności. Organ odwoławczy, zgodnie z treścią art. 134 k.p.a., po wpływie odwołania, jeszcze przed dokonaniem merytorycznej oceny podniesionych zarzutów, w pierwszej kolejności jest zobowiązany do badania dopuszczalności odwołania, zachowania terminu jego wniesienia oraz warunków formalnych jego sporządzenia. Warunkiem bowiem skuteczności czynności procesowej - w niniejszej sprawie wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji - jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Ujawnienie na etapie wstępnego postępowania organu odwoławczego niedopuszczalności odwołania oraz uchybienia terminu do wniesienia odwołania prowadzi do stwierdzenia powyższego w drodze postanowienia. Po stronie organu pozostaje bowiem weryfikacja w jakiej dacie nastąpiło doręczenie decyzji Stronie, oraz czy doręczenie to spełnia warunki pozwalające uznać je za doręczone ze skutkiem prawnym. Termin do złożenia odwołania, o którym mowa w art. 129 § 1 k.p.a. rozpoczyna bieg dopiero od dnia skutecznego doręczenia decyzji stronie. W przypadku zatem stwierdzenia przez organ odwoławczy, że złożone przez stronę odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu, nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania, a ma obowiązek zastosować się do dyspozycji art. 134 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 1995 r., SA/Ka 2111/94, Lex el. nr 27060). Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem orzecznictwa rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa, oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, która zgodnie z art. 16 § 1 korzysta z ochrony trwałości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 1999 r., I SA 330/99, Lex nr 48749, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 czerwca 2019 r., II SA/Po 206/19, Lex nr 2692480, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 lipca 2021 r., II SA/Kr 1383/20, Lex nr 3224568, P. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Lex el.). Zatem zasadne pozostaje dokonanie przez organ odwoławczy ustaleń w zakresie skuteczności doręczenia stronie decyzji organu I instancji, daty od której należy liczyć upływ czternastodniowego terminu na wniesienie odwołania, a następnie zachowanie przez Stronę terminu do wniesienia odwołania bądź uchybienia tego terminu. W ocenie Sądu, organ odwoławczy nie uczynił zadość obowiązkowi wynikającemu z treści art. 134 k.p.a., nie poczynił bowiem ustaleń w zakresie skuteczności czynności procesowej dokonanej przez Stronę przed przystąpieniem do merytorycznej oceny podniesionych zarzutów odwołania. W rezultacie powyższego Sąd zobowiązany jest stwierdzić naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy. Konieczne staje się w tym miejscu zwrócenie uwagi na obowiązujący przepis art. 15zzzzzn2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1842; art. 15zzzzzn2 dodany przez art. 1 pkt 24 ustawy z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2255, zmieniającej ustawę z dniem 16 grudnia 2020 r.), który w ust. 1 stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. Ponadto zgodnie z art. 15zzzzzn2 ust. 2 cytowanej ustawy z dnia 2 marca 2020 r. w zawiadomieniu organ administracji publicznej ma obowiązek wyznaczenia stronie terminu 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Natomiast w przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 15zzzzzn2 ust. 3). Zgodnie z treścią przywołanego przepisu, w przypadku ustalenia przez organ odwoławczy uchybienia terminu przez Stronę, na organie tym spoczywa obowiązek zawiadomienia strony o uchybieniu terminu oraz obowiązek wyznaczenia 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. W takim bowiem przypadku Strona ma prawo do złożenia wniosku o przywrócenie terminu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 7 lipca 2021 r., I SA/Lu 150/21, Lex nr 3196658). W rezultacie Sąd stwierdzając naruszenie przepisów postępowania z przyczyn podanych powyżej, nie rozstrzyga merytorycznie w zakresie sformułowanych zarzutów skargi. W odniesieniu do wskazanego przez Kolegium braku formalnego skargi w postaci braku numeru Pesel Skarżącej, Sąd zwraca uwagę, że w aktach administracyjnych znajdował się numer Pesel Skarżącej, zatem nie sposób uznać, że był to brak uniemożliwiający nadanie skardze prawidłowego biegu, co stanowiło o niezasadności wzywania Skarżącej do jego uzupełnienia pod rygorem odrzucenia skargi (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2019 r., I GZ 366/19, Lex nr 2745292). Organ odwoławczy uwzględni uwagi poczynione przez Sąd, a w szczególności dokona weryfikacji złożenia przez Stronę odwołania z zachowaniem terminu do jego złożenia, a w sytuacji ustalenia, że zostało złożone po upływie ustawowego terminu uwzględni obowiązki wynikające z art. 15zzzzzn2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, obligujące organ do zawiadomienia strony o uchybieniu terminu i wyznaczeniu terminu 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Na podstawie art. 210 § 2 p.p.s.a. oraz art. 205 § 1 w zw. z art. 200 p.p.s.a. Sąd orzekając na posiedzeniu niejawnym z urzędu poczynił ustalenia w zakresie przysługujących Stronie od organu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw stwierdzając, że w niniejszej sprawie nie powstały należne Skarżącej niezbędne koszty postępowania prowadzonego przez stronę osobiście, w tym koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Uwzględniając powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji - uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r.