II FZ 843/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Stefan Babiarz po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 czerwca 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 335/12 w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 29 grudnia 2011r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2012 r., I SA/Kr 335/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek R. D. (zwany dalej: skarżącym) o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 29 grudnia 2011 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. 2. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, w uzasadnieniu, którego zawarł oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem oraz córką. Dom o pow. 193 m2, w którym mieszka wraz z dziećmi jest własnością Grupy Producenckiej "W." sp. z o.o. z siedzibą w W.. Faktury za najem wystawiane są na żonę wnioskodawcy – D. D., jako nabywcę tej usługi i opiewają na kwotę 2.952zł za kwartał. Skarżący jest zatrudniony w Grupie Producenckiej "W." sp. z o.o. z siedzibą w W., na stanowisku prezesa zarządu, na czas nieokreślony, z wynagrodzeniem 1.500 zł brutto miesięcznie (1.111,86 zł netto). W 2011 r. uzyskał on 16.167,30 zł. dochodu. Posiada 2.374 udziały w tej spółce, które jak oświadcza zostały zajęte przez Urząd Skarbowy w D.. Jest ponadto właścicielem nieruchomości lokalowej położonej w T. przy ul. S. o pow. 104,1 m2. Nieruchomość obciążona jest: hipoteką umowną zwykłą na rzecz P. S.A. w wysokości 195.000 zł, hipoteką umowną kaucyjną na rzecz P. S.A. na kwotę 50.700 zł, oraz hipoteką przymusową zwykłą w wysokości 1.258.172,86 zł, hipoteką przymusową kaucyjną na kwotę 1.009.411 zł., hipoteką przymusową kaucyjną na kwotę 757.523,80 zł, hipoteką przymusową zwykłą w wysokości 6.857,21 zł na rzecz Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. 3. Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. 4. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym podniósł, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. 5. Uzasadniając wydane postanowienie sąd pierwszej instancji odwołując się do treści i wykładni art. 260, art. 245 § 1 oraz art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) zwana dalej: p.p.s.a. – wskazał, że okoliczności przedstawione przez skarżącego nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami strony i wskazywanymi przez nią okolicznościami nasuwa wątpliwości dotyczące sytuacji finansowej, w jakiej znajduje się wnioskodawca, których istnienie przesądza o odmowie przyznania prawa pomocy, a to mając na względzie spoczywający na skarżącym ciężar dowodowy w tym zakresie. Wprawdzie w związku z wniesionymi do sądu załącznikami do sprzeciwu skarżący udokumentował dochody swej żony oraz w sposób przekonujący zakwestionował poczynione na poprzednim etapie postępowania ustalenia dotyczące stanu posiadania przez niego pojazdów mechanicznych, niemniej jednak w dalszym ciągu znaczna część stanu faktycznego doniosłego prawnie dla wypowiedzenia się w przedmiocie prawa pomocy nie została przez niego ujawniona. Dotyczy to w szczególności okoliczności związanych z wydatkami, jakie obciążają gospodarstwo domowe skarżącego. W niezwykle lakonicznym wniosku o przyznanie prawa pomocy nie odwołano się bowiem do żadnej konkretnej kwoty mogącej zobrazować bieżące koszty utrzymania rodziny. W tej sytuacji wnioskodawca został już uprzednio wezwany do przedłożenia spisu wydatków związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami. Odpowiadając na wezwanie skarżący pominął jednak w zupełności tę część żądania, ograniczając się w sformułowanym sprzeciwie jedynie do przywołania abstrakcyjnej kategorii minimum socjalnego, której zastosowanie w warunkach niniejszej sprawy warunkować ma wydanie pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. Sąd wskazał, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy nie ma charakteru uproszczonego w tym znaczeniu, że nie może ograniczać się jedynie do prostego zestawienia nieskonkretyzowanych w żaden sposób wielkości liczbowych. Rozumowanie skarżącego kwestionowałoby w istocie obowiązującą regulację prawną kształtu postępowania o przyznanie prawa pomocy, które zakłada w szczególności możliwość żądania od wnioskodawców złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Nakierowane jest ono zatem na stwierdzenie konkretnych okoliczności sprawy, a nie przeprowadzenie zgeneralizowanej oceny właściwej dla grupy osób charakteryzowanych pewnymi cechami. Zadaniem sądu jest bowiem zweryfikowanie przywołanych przez wnioskodawcę okoliczności choćby z punktu widzenia niezbędności wydatków składających się na bieżące utrzymanie gospodarstwa domowego. Powołana przez wnioskodawcę kategoria minimum socjalnego, jakkolwiek niepozbawiona znaczenia dla sprawy może mieć jedynie znaczenie pomocnicze. Co przy tym istotne, w dalszym ciągu wnioskodawca nie wyjaśnił w gruncie rzeczy wszystkich wątpliwości związanych z gospodarstwem domowym, w którym pozostaje. Nie wypowiedział się on jednoznacznie, co do liczby osób je współtworzących, a w szczególności nie sprecyzował, czy do grona tego zalicza się również jego żona, której rozliczenie roczne podatku dochodowego dołączono do sprzeciwu. W formularzu PPF, jako pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wskazał jedynie córkę i syna, gdy jednocześnie koszty wynajmu domu, w którym zamieszkuje ponosi żona. Zrekonstruowana w oparciu o przedstawione przez skarżącego twierdzenia i dokumenty sytuacja majątkowa jawi się zatem w sposób oczywisty jako wyrwana ze znacznie szerszego kontekstu i nie pozwala na realną jej ocenę z punktu widzenia regulacji przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. 6. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zaskarżył powyższe postanowienie i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i wydanie rozstrzygnięcia zgodnie z wnioskiem. W uzasadnieniu wskazał, że ze złożonych dokumentów i oświadczeń wynika, że dochody osiągane przez gospodarstwo domowe w zestawieniu z potrzebami przeciętnej rodziny nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych jej potrzeb w takiej zaś sytuacji nie jest możliwym wygospodarowanie dodatkowych środków zarówno na koszty postępowania jak i nabycia usług świadczonych przez profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla skarżącego i jego rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu. 7. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że skarżący nie spełnia warunków określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego użycie w przytoczonym przepisie określenia, "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, iż jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna, zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy, bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 p.p.s.a. sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r., I FZ 180/09, LEX nr 552208). W rozpoznawanej sprawie sąd pierwszej instancji skorzystał z możliwości uregulowanej w art. 255 p.p.s.a. uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF dane nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Jak wynika z akt sprawy, w wezwaniu z dnia 27 marca 2012 r. wezwał wnioskodawcę o przesłanie stosownych informacji. W odpowiedzi na to wezwanie została przez skarżącego nadesłana dokumentacja. Brak jednak zestawienia kosztów miesięcznego utrzymanie skarżącego i jego rodziny. 8. Trafnie w tej sytuacji w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie zrealizował w tym zakresie nałożonego przez sąd obowiązku wykazania miesięcznych kosztów utrzymania w powiązaniu z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami. Samo przedstawienie faktury za wynajem domu nie może być w tym zakresie miarodajne do oceny sytuacji majątkowej podatnika. Zasadnie zwrócił uwagę sąd pierwszej instancji na okoliczność nie wyjaśnienia ile osób faktycznie pozostaje z nim w prowadzonym gospodarstwie domowym. Skarżący bowiem nie sprecyzował, czy do grona tego zalicza się również jego żona, której rozliczenie roczne podatku dochodowego dołączono do sprzeciwu. W formularzu PPF, jako pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wskazał jedynie córkę i syna, gdy jednocześnie koszty wynajmu domu, w którym zamieszkuje ponosi żona. Za uzasadnione należy zatem w tej sytuacji uznać stanowisko sądu pierwszej instancji, że skarżący nie spełnia warunków określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. 9. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności zażalenie należy uznać za niezasadne. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.