II OZ 1219/10

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny, w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2010 r. sygn. akt VII SA/Wa 877/10 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...], w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE M. P. pismem z dnia 31 marca 2010 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki. W skardze zawarto wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 9 września 2010 r. odmówił M. P. przyznania prawa pomocy, w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący pismem z dnia 23 września 2010 r. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 września 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, postanowieniem z dnia 12 października 2010 r. sygn. akt VII SA/Wa 877/10 odmówi przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, że wnioskodawca wspólnie z żoną prowadzi gospodarstwo rolne o pow. 21 ha i utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego z tytułu hodowli krów i sprzedaży mleka w wysokości około 20 000 zł. Spłaca kredyt paszowy w kwocie około 3000 zł miesięcznie oraz kredyty zaciągnięte na zakup ciągnika w kwocie 4446 zł, na zakup dojarki i innych urządzeń 2006 zł., na zakup innych maszyn rolniczych w wysokości 567 zł, na zakup maszyn w wysokości 536 zł, kredyt na rachunku w wysokości 580 zł tj. łącznie w wysokości 12 000 zł miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, iż na utrzymanie domu wydaje około 2000 - 3000 zł (opłata za energię w wysokości 1000 zł, opłata za gaz w wysokości 150 zł, opłata za wodę w wysokości 300 zł opłata za telefon wysokości 300 zł, podatek w wysokości 400 zł). Wnioskodawca podał, że na żywność, odzież i leki miesięcznie przeznacza średnio około 2000 zł. Ponadto, wydaje nie mniej jak 1500 - 2000 zł miesięcznie na zakup paliwa, przeglądy techniczne i naprawy. Posiada dom mieszkalny o pow. 100 m ², nieruchomość rolną o pow. 21 ha oraz budynki gospodarcze. Ponadto, wskazał że posiada dwa ciągniki Promar i Zetor z 2002 r. oraz samochód osobowy marki Passat z 1998 r. M. P. oświadczył, że wspólnie z nim i małżonką zamieszkuje córka oraz zięć z dwójką dzieci, jednak nie partycypują oni w kosztach utrzymania, a zięć zarabia około 1600 zł miesięcznie. Zdaniem Sądu, skarżący posiadając stały niemały dochód miesięczny pomimo ponoszonych wydatków jest w stanie samodzielnie ponieść koszty sądowe w całości i nie spowoduje to uszczerbku w utrzymaniu koniecznym jego i rodziny. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy może mieć zastosowanie jedynie wobec osób znajdujących się w skrajnie trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej zaspokojenie bieżących potrzeb życiowych. Analizując natomiast wysokość środków którymi dysponuje wnioskodawca oraz sposób prowadzenia gospodarstwa uznano, że niewątpliwie nie można go do takich osób zaliczyć. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca wraz z małżonką ma zapewnione potrzeby bytowe, o czym świadczy stały miesięczny dochód w wysokości około 20 000 zł. Posiada również majątek ruchomy w postaci maszyn rolniczych, samochodu, ciągników, kombajnu oraz prowadzenia dochodowego gospodarstwa rolnego. W ocenie Sądu ponoszone przez wnioskodawcę wydatki tj. wysokość kosztów utrzymania siebie i rodziny, domu, koszty związane z utrzymaniem maszyn rolniczych, pojazdów mechanicznych oraz raty miesięczne spłat kredytów świadczą również o posiadaniu przez skarżącego zdolności ponoszenia kosztów sądowych. Wskazano, że odmawiając przyznania prawa pomocy uwzględniono również fakt, iż koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. Inne potraktowanie kosztów sądowych oznaczałoby nieuzasadnione preferowanie jednych wydatków przed innymi. Zwolnienie w takiej sytuacji od kosztów sądowych prowadziłoby do kredytowania na uprzywilejowanych warunkach każdego, kto uzna, że wydatki związane stricte z bieżącą działalnością są bardziej istotne niż te, które służą ochronie interesów w postępowaniu przed sądem. Zaznaczyć należy, że wysokość wydatków wyszczególnionych przez wnioskodawcę w każdym miesiącu może kształtować się inaczej. Ponadto, strona wnosząc sprawę do Sądu winna w procedurze planowanych wydatków uwzględnić również środki na poniesienie kosztów sądowych i poczynić konieczne na ten cel oszczędności. Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach oraz poprzez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi do utrzymania. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie ar. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. poprzez nie przyznanie mu prawa pomocy. Podniósł, że zestawiając koszty związane z koniecznym utrzymaniem pojazdów gospodarczych, kredyty, wydatki na inwentarz i dodatkowe nieprzewidziane wydatki powodują, że do dyspozycji dla rodziny pozostaje kwota od 300 do 500 zł. Zimą skarżący osiąga niewielkie dochody, ale ponosi koszty utrzymania zabezpieczenia i konserwacji sprzętu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych na wezwanie Sądu oświadczeń i dokumentów źródłowych wynika bowiem, że zarówno zasoby finansowe oraz stan majątkowy nie pozwalają zaliczyć skarżącego do rzeczywiście osób ubogich, których środki do życia są ograniczone. Skarżący wykazał bowiem, że wspólnie z żoną prowadzi gospodarstwo rolne o pow. 21 ha i utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego z tytułu hodowli krów i sprzedaży mleka w wysokości około 20.000 zł Posiada dom mieszkalny o pow. 100 m ², nieruchomość rolną o pow. 21 ha oraz budynki gospodarcze, dwa ciągniki Promar i Zetor oraz samochód osobowy marki Passat z 1998 r. Wprawdzie skarżący wskazał że ponosi wydatki na utrzymanie domu w wysokości 2000 – 3000 zł, na żywność, odzież i leki miesięcznie przeznacza średnio około 2000 zł, a na a na przeglądy techniczne i paliwo przeznacza ok. 1500 – 2000 zł. Skarżący podniósł również, że spłaca kredyty paszowe, na zakup ciągnika, dojarki i innych maszyn rolniczych w wysokości ok. 12 000 zł miesięcznie. Jednakże z nadesłanych do Sądu harmonogramów spłat wskazanych powyżej kredytów wynika, iż spłaca je kwartalnie, a nie miesięcznie jak sam podnosił. Oznacza to, że miesięczna łączna kwota spłaty kredytów wynosi ok. 4000 zł. W takiej sytuacji należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie uznał, że skarżący nie wykazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej. Należy jednocześnie zaznaczyć, że w przypadku uwzględnienia skargi zgodnie z art. 200 p.p.s.a., skarżącemu będzie przysługiwał od organu zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.