I SA/Kr 1051/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Bogusław Wolas (spr.) Sędziowie: WSA Stanisław Grzeszek WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w dniu 21 października 2021 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 sierpnia 2021 r., nr: [...], w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzją oraz decyzję ją poprzedzającą. UZASADNIENIE W dniu 6 kwietnia 2020 r. M. C. (także "skarżący") złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ("ZUS") wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. We wniosku zaznaczył, że nie jest podmiotem kwalifikującym się do objęcia postępowaniem upadłościowym. W dniu 26 czerwca 2020 r., nr [...], ZUS wydał decyzję odmową co do zwolnienia skarżącego z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe i dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne. Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Decyzja została oparta o ustalenie, że na 31 grudnia 2019 r. skarżący posiadał zadłużenie z tytułu składek ZUS na kwotę 52 243,41 zł, co przewyższało sumę przypisów za 2019 r, które wynosiły 4 957,51 zł. Z tej okoliczności organ rentowy wywiódł wniosek, że wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji ekonomicznej, a tym samym spełnia kryteria kwalifikujące go do objęcia postępowaniem upadłościowym. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, że obecnie płaci składki rzetelnie i terminowo, ale po zmianie przepisów składki te są księgowane na zadłużenie z 2012/2013 r. Ponadto podniósł, że był w dobrej kondycji finansowej do czasu wybuchu epidemii. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z 10 sierpnia 2020 r., znak: [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z 26 czerwca 2020 r. o odmowie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że M. C. posiada zaległości z tytułu podatku dochodowego za lata 2014 i 2015, a także zadłużenie wobec Burmistrza Miasta L. i Prezydenta Miasta P.. Wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. złożył w ZUS w dniu 6.04.2020 r. We wniosku zaznaczył, iż nie jest podmiotem kwalifikującym się do objęcia postępowaniem upadłościowym. Na dzień 31.12.2019 r. skarżący posiadał zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie 52.243,41 zł, co - według wyliczeń ZUS - przewyższało sumę przypisów składek za rok 2019, która wynosiła 4.957,51 zł. Zarazem brak jest informacji o tym, żeby dłużnik, zawarł z ZUS, układ ratalny. Miesięczna należność z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne Fundusz Pracy płatnika składek - według deklaracji ZUS DRA - wynosi 1.354,54 zł, co oznacza że na dzień 31.12.2019 r. skarżący zalegał ze składkami za 38 miesięcy. Powyższe oznacza, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji ekonomicznej, a tym samym spełnia kryteria kwalifikujące do objęcia postępowaniem upadłościowym. Zatem nie można było udzielić skarżącemu pomocy w postaci zwolnienia z opłacania składek w związku z przepisami unijnymi, które organ powołał w uzasadnieniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M. C. wnosi o przywrócenie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. W uzasadnieniu skargi podnosi, że w dniu 2.09.2010 r. założył firmę zajmującą się instalacjami w zakresie centralnego ogrzewania, sieci wodno-kanalizacyjnych i gazowej. Od marca 2020 r. jego sytuacja gospodarcza i osobista wyraźnie się pogorszyła, co było skutkiem epidemii COVID-19 i wprowadzonymi w związku z nią obostrzeniami. Spadały obroty firmy, a jego sytuacja materialna pogarszała się z dnia na dzień. W związku z tzw. tarczą antykryzysową wystąpił o zwolnienie z obowiązku opłacania składek ZUS o świadczenie postojowe za miesiące od marca do maja 2020 r. Skarżący podkreśla, że od samego początku prowadzenia działalności gospodarczej rzetelnie i terminowo opłacał miesięczne składki ZUS, jednakże - o czym dowiedział się później - jego składki były przekazywane na jakieś zaległości z poprzedniej działalności gospodarczej, którą prowadził w latach 2012-2013. Przez pewien czas był chory i również nie otrzymał zasiłku chorobowego, mimo opłacania składki chorobowej. Posiada wszystkie dowody na okoliczność bieżących wpłat i przelewów do ZUS. W roku 2018 zmieniły się zasady odprowadzania składek w ten sposób, że płatnicy składek otrzymali osobne konta ZUS i tam wpłacali sumy składek na FUS, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Jego składki zarachowane zostały na zaległości i odsetki od nich powstałe w czasie poprzedniej działalności gospodarczej. Jego zdaniem, prawo zadziałało wstecz. Obecnie, zamiast prowadzić i rozwijać firmę, zgodnie z deklaracjami rządu o pomocy dla firm, będzie zmuszony w niedługim czasie zlikwidować firmę. Skarżący podnosi, że wbrew ustaleniom ZUS, na dzień 31.12.2019 r. znajdował się w dobrej sytuacji finansowej, bo kryzys nadszedł dopiero w marcu br. Liczył, że przy pomocy Państwa Polskiego przeżyje kryzys i rozwinie firmę, a tym samym - będzie w stanie bieżąco opłacać składki ZUS i podatki, a z zysków - spłaci zaległości. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Dokonując sądowej kontroli zaskarżonych decyzji według kryterium legalności Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy zwolnienia Skarżącego z opłacenia należności z tytułu składek na własne ubezpieczenie zdrowotne, za marzec- maj 2020 r. Organ podnosi, że skarżącemu nie przysługuje prawo do zwolnienia, bowiem na dzień 31 grudnia 2019 r. "zaległość z tytułu nieopłaconych składek na koncie przewyższała sumę przypisów składek w roku 2019 r." Oznacza to, że na 31 grudnia 2019 r. skarżący "znajdował się w trudnej sytuacji", a tym samym Zakład nie mógł mu udzielić pomocy i zwolnić z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek. Podać należy, że skarżący złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r. Organ w zaskarżonej decyzji odmawiając zwolnienia z opłacenia składek, powołuje się na okoliczność, że na koncie skarżącego ustalono zaległość z tytułu nieopłaconych składek w 2019 r., co wyłącza prawo do zwolnienia. W tym zakresie organ odwołuje się do Komunikatu Komisji Europejskiej oraz Rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznających niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L 187.1). W pierwszej kolejności należy mieć na uwadze, że na podstawie art. 15 zzzh ust. 1 ustawy o COVID-19 zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek - zgodnie z warunkami zawartymi w Komunikacie Komisji -Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 (2020/C 91 I/01) (Dz. Urz. UE C 91I z 20.03.2020, str. 1) - stanowi pomoc publiczną mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce. Komunikat Komisji natomiast wskazuje, że pomoc może zostać przyznana przedsiębiorstwu, które nie znajdowało się w trudnej sytuacji - w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i art. 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L 187 z 26.06.2014) - w dniu 31 grudnia 2019 r. Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 2 pkt 18 Rozporządzenia Komisji nr 651/2014, "przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji" oznacza przedsiębiorstwo, wobec którego zachodzi co najmniej jedna z poniższych okoliczności: a) w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (innej niż MŚP, które istnieje od mniej niż trzech lat lub, do celów kwalifikowalności pomocy na finansowanie ryzyka, MŚP w okresie siedmiu lat od daty pierwszej sprzedaży komercyjnej, które kwalifikuje się do inwestycji w zakresie finansowania ryzyka w następstwie przeprowadzenia procedury due diligence przez wybranego pośrednika finansowego), w przypadku gdy ponad połowa jej subskrybowanego kapitału zakładowego została utracona w efekcie zakumulowanych strat. Taka sytuacja ma miejsce, gdy w wyniku odliczenia od rezerw (i wszystkich innych elementów uznawanych za część środków własnych przedsiębiorstwa) zakumulowanych strat powstaje ujemna skumulowana kwota, która przekracza połowę subskrybowanego kapitału zakładowego. Do celów niniejszego przepisu "spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" odnosi się w szczególności do rodzajów jednostek podanych w załączniku I do dyrektywy 2013/34/UE 45 , a "kapitał zakładowy" obejmuje, w stosownych przypadkach, wszelkie premie emisyjne; b) w przypadku spółki, w której co najmniej niektórzy członkowie ponoszą nieograniczoną odpowiedzialność za jej zadłużenie (innej niż MŚP, które istnieje od mniej niż trzech lat lub, do celów kwalifikowalności pomocy na finansowanie ryzyka, MŚP w okresie siedmiu lat od daty pierwszej sprzedaży komercyjnej, które kwalifikuje się do inwestycji w zakresie finansowania ryzyka w następstwie przeprowadzenia procedury due diligence przez wybranego pośrednika finansowego), w przypadku gdy ponad połowa jej kapitału wykazanego w sprawozdaniach finansowych tej spółki została utracona w efekcie zakumulowanych strat. Do celów niniejszego przepisu "spółka, w której co najmniej niektórzy członkowie ponoszą nieograniczoną odpowiedzialność za jej zadłużenie" odnosi się w szczególności do rodzajów jednostek wymienionych w załączniku II do dyrektywy 2013/34/UE; c) w sytuacji gdy przedsiębiorstwo podlega zbiorowemu postępowaniu w związku z niewypłacalnością lub spełnia kryteria na mocy obowiązującego prawa krajowego, by zostać objętym zbiorowym podstępowaniem w związku z niewypłacalnością na wniosek jej wierzycieli; d) w sytuacji gdy przedsiębiorstwo otrzymało pomoc na ratowanie i nie spłaciło do tej pory pożyczki ani nie zakończyło umowy o gwarancję lub otrzymało pomoc na restrukturyzuję i nadal podlega planowi restrukturyzacyjnemu; e) w przypadku przedsiębiorstwa, które nie jest MŚP, jeśli w ciągu ostatnich dwóch lat: 1) stosunek księgowej wartości kapitału obcego do kapitału własnego tego przedsiębiorstwa przekracza 7,5 oraz 2) wskaźnik pokrycia odsetek zyskiem EBITDA tego przedsiębiorstwa wynosi poniżej 1,0. Przywołanym powyżej przepisom odpowiada treść wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r. Zgodnie bowiem z punktem 4.2 wniosku ubiegający się o pomoc musi podać informacje dotyczące sytuacji ekonomicznej podmiotu, któremu ma być udzielona pomoc (wg stanu na dzień 31.12.2019 r.) zgodnie z Komunikatem Komisji Europejskiej (2020/C 91 I/01 z 20.03.2020 r.): A. Czy, w przypadku spółki akcyjnej, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółki komandytowo-akcyjnej, wysokość niepokrytych strat przewyższała 50% wysokości kapitału zarejestrowanego? TAK NIE B. Czy, w przypadku spółki jawnej, spółki komandytowej, spółki partnerskiej oraz spółki cywilnej wysokość niepokrytych strat przewyższała 50% wysokości jej kapitału według ksiąg spółki? TAK NIE C. Czy podmiot spełniał kryteria kwalifikujące go do objęcia postepowaniem upadłościowym? TAK NIE. W związku z powyższym zauważyć należy, że organy w zaskarżonych obecnie decyzjach uznają niezapłacenie przez skarżącego składek w 2019 r. za równoważne z wystąpieniem przesłanki ogłoszenia upadłości. Zaskarżone decyzje nie zawierają jednak w ocenie Sądu stosownego uzasadnienia w tym zakresie. W decyzji organ powołuje się na ustawę z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2019 r. poz. 498 ze zm.) wskazując, że: upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny; dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. W decyzjach obu instancji nie wskazano, która konkretnie z przesłanek przywołanych z art. 2 pkt 18 Rozporządzenia Komisji Europejskiej występuje w przypadku skarżącego. Nie podano też konkretnej przesłanki z Prawa upadłościowego (artykułu, ustępu). Organ nie podał zatem podstawy prawnej, do której się odwołuje, uznając, że wystąpiła przesłanka ogłoszenia upadłości. Ustalenia też wymaga od kiedy, w jakiej wysokości i za jakie okresy rozliczeniowe składki przez skarżącego nie są płacone. W zaskarżonej decyzji użyto ogólnego zwrotu, że "na 31 grudnia 2019 r. zaległość z tytułu nieopłaconych składek na koncie przewyższała sumę przypisów składek w roku 2019 r." Co więcej we wniosku w części 4.2 Skarżący zaznaczył w ramach lit. C (czy podmiot spełnia kryteria kwalifikujące go do objęcia postepowaniem upadłościowym) kwadrat przy słowie "NIE". Zachodzi zatem sprzeczność między treścią wniosku a danymi, na które organ powołuje się w uzasadnieniu decyzji. Niezrozumiałe jest również stwierdzenie, że wysokość zaległości jest wyższa niż przypisy. Z takiego bowiem stwierdzenia wynika, że zaległość powstała pomimo braku przypisu. Tymczasem w pierwszej kolejności powinien wystąpić przypis i następnie w wyniku jego nieuregulowania (niezapłacenia) powstaje zaległość w wysokości odpowiadającej przypisowi (gdy brak w ogóle wpłaty) lub w kwocie niższej niż przypis (gdy wpłacono tylko część należności). Jeżeli natomiast wskazana kwota zaległości powstała z nieopłacenia składek także z lat poprzedzających 2019 r. i organ porównuje ją z kwotą przypisanych składek tylko w 2019 r., wówczas powinno to znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W związku z tym niewątpliwie zagadnienie istnienia zaległych składek, ich wysokości, okresów, których dotyczą - wymaga wyjaśnienia. W konsekwencji powyższego w postępowaniu doszło do naruszenia także przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Pierwsze dwa powołane przepisy nakazują organom administracji podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Obowiązek ten jest realizowany dzięki nakazowi zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia przez organ administracji całego materiału dowodowego. Oznacza to, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy. Z kolei art. 80 k.p.a. stanowi, że organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W ocenie Sądu ZUS zobowiązany był wykazać w uzasadnieniu decyzji jaki konkretny przepis prawa nie pozwala stwierdzić, że warunki zwolnienia zostały przez skarżącego spełnione, w tym ze wskazanego Rozporządzenia Komisji i Prawa upadłościowego (nie wystarczy przywołać treść wielu przesłanek). Należało podać jakie okoliczności faktyczne o tym przesądzają. Następnie odnieść to do konkretnych przepisów prawa i poczynić wywód, który pozwoli poznać klarowne stanowisko organu wraz z jego uzasadnieniem faktycznym i prawnym. Uzasadnienia decyzji wydanych w niniejszej sprawie nie czynią zadość temu wymogowi i po ich lekturze skarżący faktycznie nie wie z jakiego konkretnie przepisu prawa i gdzie opublikowanego, organ wywodzi twierdzenie o tym, że zachodzą w jego przypadku podstawy do ogłoszenia upadłości i tym samym nie przysługuje mu prawo do zwolnienia, o które się ubiega. W konsekwencji w ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji sporządzone zostało z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a., na podstawie którego uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie stanowi zatem integralny składnik decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji (por. wyrok NSA z 12 maja 2000 r., sygn. akt I SA/Kr 856/98). Zatem uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji, powinno zawierać ocenę materiału dowodowego zebranego w postępowaniu, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Prawidłowe zredagowanie pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienia decyzji administracyjnej ma kardynalne znaczenie dla stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 3 tej ustawy. Organ administracyjny jest zobowiązany wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać i zrozumieć zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Jak wyjaśnił WSA w wyroku z 7 stycznia 2009 r., II SA/Wa 1245/08: "Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy". Sąd w obecnym składzie podziela ww. poglądy. Podkreślenia wymaga, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne, czyli takie jak w przedmiotowej sprawie) lub częściowo odmowne dla wnioskodawcy, powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (wyrok NSA z 25 stycznia 2011 r., II GSK 96/10). Brak zatem wykazania, że ustalono istotne okoliczności faktyczne w odniesieniu do konkretnych przepisów prawa, stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego aktu (wyroki: WSA w Kielcach z 28 lutego 2013r., II SA/Ke 56/13 i WSA we Wrocławiu z 15 marca 2012 r., III SA/Wr 693/11). Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni powyższe rozważania i przeprowadzi postępowanie, umożliwi Skarżącemu wyjaśnienie kwestii jego sytuacji finansowej, regulowania należności w tym na rzecz ZUS, rozstrzygnie sprawę co do istoty, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. W szczególności organ odniesie się do wszystkich zarzutów w sposób umożliwiający poznanie skarżącemu, a następnie ewentualnie sądowi administracyjnemu, powodów nieuwzględnienia (jeżeli nadal będzie miało to miejsce) tych zarzutów. Jednocześnie Sąd nie przesądza czy skarżący ma, czy też nie ma prawa do zwolnienia z opłacenia składek. Stwierdza wyłącznie, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa, a organ ma obowiązek ponownego rzetelnego rozpoznania wniosku. Wydana decyzja powinna odpowiadać wymogom prawa krajowego, ale także prawa unijnego. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.