I OSK 3012/18

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie Sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I.W., A.R., K.W., J.W., T.W., M.D., A.D., S.W. i M.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1662/17 w sprawie ze skargi I.W., A.R., K.W., J.W., T.W., M.D., A.D., S.W. i M.K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z 22 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1662/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dalej również jako "WSA", oddalił skargę I.W., A.R., K.W., J.W., T.W., M.D., A.D., S.W. i M.K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie reformy rolnej. Sąd I instancji podzielił stanowisko organów obydwu instancji, zgodnie z którym zespół dworsko-parkowy o powierzchni [...] ha, wchodzący w skład majątku ziemskiego A., zlokalizowany na części działki nr [...], stanowiący byłą własność I.W., podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13), dalej jako "dekret o reformie rolnej" lub "dekret". Sąd ten przyznał bowiem, że przedmiotowy zespół dworsko – pałacowy pozostawał w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią majątku ziemskiego o charakterze rolniczym, jak też jego poszczególne użytki (ogród warzywny, sad, których istnienia skarżący nie zaprzeczają) mogły być przeznaczone do produkcji rolniczej przez inne osoby. Skarżący wnieśli od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 poz. 1257 ze zm.), dalej jako "k.p.a.", art. 77 § 1, § 2 i § 4 k.p.a., 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., a także art. 136 k.p.a. oraz 138 § 1 pkt 2 oraz § 2 k.p.a. poprzez: i. naruszenie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, ii. niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, iii. przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów wskutek: - uznania, że dwór znajdujący się w zespole dworsko - parkowym stanowił drewniany, dwuizbowy dom, podczas gdy zgodnie z dokumentami, w rzeczywistości był to znacznie większych rozmiarów budynek o powierzchni ok. 180 metrów kwadratowych; - uznania, że istnienie na terenie tzw. "resztówki" sadu o powierzchni 6 ha dowodzi, że zespół dworsko - parkowy był związany funkcjonalnie z pozostałą częścią majątku A., podczas gdy w rzeczywistości na terenie zespołu dworsko - parkowego znajdował się jedynie niewielki, wieloowocowy sad, który nie miał charakteru rolniczego; - uznania, że istnienie budynków znajdujących się na terenie zespołu dworsko - parkowego (tj. chlewu, stajni, spichlerza, cieplarni) dowodzi, że przedmiotowy teren miał charakter rolniczy oraz że w związku z tym istniał związek funkcjonalny między zespołem dworsko - parkowym a pozostałą częścią majątku, podczas gdy w rzeczywistości obiekty te służyły wyłącznie prywatnym potrzebom rodziny właściciela i jednocześnie świadczyły o odrębności funkcjonalnej i samodzielności zespołu dworsko - parkowego względem pozostałej części majątku, a poza zespołem dworsko - parkowym, na rolnej części majątku znajdowały się obiekty o podobnym zastosowaniu, jednak znacznie większe i przeznaczone do całkowicie odmiennych celów - prowadzenia roli; - uznania, że skarżący nie udowodnili, że budynki posadowione w resztówce majątku A., a służące działalności rolnej, były posadowione poza zespołem dworsko – parkowym; - uznania, że okoliczność, iż zespół dworsko - parkowy w A. funkcjonował jedynie w okresie letnim, nie ma wpływu na brak związku funkcjonalnego między zespołem a pozostałą częścią majątku; - uznania, że sam fakt pozostawania zespołu dworsko - pałacowego w otoczeniu zabudowań służących produkcji rolnej przesądza o związku funkcjonalnym z resztą majątku; W wyniku czego zdaniem skarżących nieprawidłowo uznano, że zespół dworsko - parkowy w A. pozostawał w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią majątku w A. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a., z uwagi na fakt, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. W ramach rozpoznania skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, dalej jako "Minister" lub "MRiRW", z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...] w całości. Ewentualnie, na wypadek uznania, że istota sprawy nie jest dostatecznie wyjaśniona skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie. Skarga kasacyjna zawiera uzasadnienie powołanych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Skarżący zarzucają jedynie naruszenie przepisów postępowania administracyjnego twierdząc, że grunt o powierzchni [...] ha, wchodzący w skład majątku ziemskiego A., zlokalizowany na części działki nr [...], nie stanowił nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym i nie był funkcjonalnie powiązany z pozostałą częścią majątku ziemskiego. Twierdzą, że zarówno ogród warzywny jak i sad, przynależne do zespołu, służyły bieżącym potrzebom rodziny, która w okresie letnim przebywała w dworku, a pozostałe zabudowania typu czworaki, dwie obory, chlew - znajdowały się poza zespołem dworsko – parkowym. Konie trzymane w stajni służyły zaś do przewozu bryczką, a nie do prac w folwarku. Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że rację ma Sąd I instancji twierdząc, iż skarżący nie potrafili udokumentować w trakcie postępowania administracyjnego, że przedmiotowy grunt nie stanowił nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym. Podkreślić należy, że zgodnie z § 6 rozporządzenia wykonawczego do dekretu o reformie rolnej to strona, ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. (1) pkt e), winna przedłożyć wojewódzkiemu urzędowi ziemskiemu dowody, stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do wojewódzkiego urzędu ziemskiego o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt. Zatem przedstawienie dowodów na okoliczność obszaru użytków, których kwalifikacja mogłaby uzasadniać wyłączenie spod działania art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, spoczywała głównie na stronie postępowania prowadzonego w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. Tymczasem – jak trafnie wskazuje Sąd I instancji - wnioskodawcy niniejszego postępowania wraz z wnioskiem przedstawili plan działki nr [...] z zaznaczeniem zespołu dworsko – parkowego (zał. nr 7 do wniosku), jednak nie jest to dokument sporządzony przez geodetę i nie odzwierciedla położenia zabudowań oraz charakteru użytków na dzień wejścia w życie dekretu o reformie rolnej. Zestawienie tego dokumentu z dowodami archiwalnymi zgromadzonymi przez organ administracji nie potwierdza tezy skarżących, że zabudowania typu czworaki, dwie obory, chlew – znajdowały się poza zespołem dworsko – parkowym. Szkic sytuacyjny znajdujący się w dokumentach przesłanych przez Archiwum Państwowe w [...] przy piśmie z [...] grudnia 2012 r. wskazuje, że zabudowania i park mogły wchodzić w skład zespołu. Wśród tych zabudowań protokół z [...] marca 1950 r. wymienia: czworak, dom, stodołę, chlewnię, dwie obory, dwie owczarnie, magazyn, wozownię i inne. Potwierdza to także wykaz zabudowań z [...] czerwca 1950 r. Skarżący nie potrafili wykazać, że zabudowania gospodarcze (stodoła, chlewnie, obory, owczarnie, magazyn, wozownia) oraz czworak służący zarządcy i pracownikom majątku ziemskiego pozostawały poza obszarem, który uznają za zespół dworsko – parkowy i wnoszą o uznanie, że nie podpadał on pod działanie przepisów o reformie rolnej. W takiej sytuacji nawet założenie, że sam dom mieszkalny (nazywany przez skarżących dworem) oraz część zajęta pod park, nie miały charakteru rolniczego, nie pozwala na przyjęcie, że nie pozostawały w związku funkcjonalnym z resztą majątku ziemskiego, skoro pozostawały w otoczeniu zabudowań (gospodarczych oraz służących pracownikom majątku), które ewidentnie służyły produkcji rolnej. Braku takiego otoczenia (gospodarczego o charakterze rolniczym), które nie pozwalało na samodzielne funkcjonowanie dworu (chociażby w kwestii utrzymania i wyżywienia jego mieszkańców w okresie pobytu), skarżący nie byli w stanie zaprzeczyć, a więc nie wykazali tym samym braku związku funkcjonalnego z pozostałą częścią nieruchomości rolnej. W tym kontekście zarzucane organowi i Sądowi I instancji nieścisłości co do powierzchni domu oraz liczby izb nie mają znaczenie. Skarżący nie wykazali bowiem, że ów dom pełnił funkcję mieszkalną (rezydencjalną ) rodziny W., a jak wynika z całokształtu materiału dowodowego obiekt ten pełnił funkcję wyłącznie domu letniskowego. Jak wynika bowiem z oświadczeń samych zainteresowanych , jak i przesłuchanych świadków, swoje centrum życiowe rodzina W. koncentrowała w W. Również podnoszony w skardze kasacyjnej argument, że ludność miejscowa nazywała ów budynek dworem, nie uzasadnia zmiany dokonanej przez organy i sąd oceny co do funkcji owego obiektu i związku z gruntami rolnymi. Było to zapewne określenie potoczne i pewien skrót myślowy odnoszący się do gruntu i zespołu obiektów, w tym obiektów związanych z produkcją rolną. Dlatego też podkreślenia wymaga, że Skarżący nie podważyli ustaleń organu, iż w majątku był zatrudniony zarządca mieszkający poza zespołem, a objęte wnioskiem grunty zajęte były pod sad, szkółkę drzew owocowych i grunty rolne stanowiąc funkcjonalną i organizacyjną całość. Z tych względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.