II GSK 246/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Maria Jagielska (spr.) Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "T. & C" w N.J. (USA) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 215/08 w sprawie ze skarg "T. & B., Inc. Div. of Texpol Corporation" w Houston (USA) oraz "T & C" w N.J. (USA) na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie uzupełnienia decyzji dotyczącej unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy poprzez przyznanie kwoty pieniężnej tytułem zwrotu kosztów postępowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz "T. & C" w N.J. (USA) kwotę 967 (dziewięćset sześćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 24 listopada 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 215/08 - po rozpoznaniu skarg T.&B. oraz T.C. z siedzibą w N.Y., USA - uchylił zaskarżoną decyzję Urzędu Patentowego Rzeczpospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2007 r., nr [...] w przedmiocie uzupełnienia decyzji unieważniającej prawo ochronne w zakresie zwrotu kosztów postępowania. Sąd orzekał w następującym stanie sprawy. Decyzją z dnia [...] września 2007 r. Urząd Patentowy RP działający w trybie postępowania spornego uwzględnił żądanie firmy T.C. w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy T.&B., [...] . Decyzja ta została ogłoszona w obecności stron postępowania w dniu 13 września 2007 r., a doręczona firmie T.C. w dniu 27 listopada 2007 r. Firma T.C. w dniu 25 września 2007 r. wystąpiła z wnioskiem o uzupełnienie powyższej decyzji w zakresie rozstrzygnięcia co do kosztów postępowania poniesionych w postępowaniu spornym przed Urzędem Patentowym. W uzasadnieniu podniosła, że przed wydaniem rozstrzygnięcia złożyła wniosek o zwrot kosztów postępowania wraz ze spisem kosztów, domagając się przyznania kwoty w łącznej wysokości 57 552 zł. Urząd Patentowy decyzją z dnia 16 listopada 2007 r. wydaną na podstawie art. 111 Kpa. w zw. z art. 256 ust 1. ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (tj. Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.), dalej jako p.w.p. uzupełnił rozstrzygnięcie decyzji z dnia 13 września 2007 r. w ten sposób, że na podstawie art. 98 Kodeksu postępowania cywilnego (Kpc.) w zw. z art. 256 ust. 2 p.w.p. przyznał T.C. od T.&B. kwotę 5200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie, w pozostałej części wniosek o zwrot kosztów oddalając. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w przypadku gdy decyzja Urzędu Patentowego wydana w postępowaniu spornym nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach, zgodnie z art. 255 ust 1 pkt 7 p.w.p., strona może w świetle art. 111 § 1 Kpa. w terminie czternastu dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji żądać jej uzupełnienia co do tego rozstrzygnięcia. Organ w uzasadnieniu umotywował tak wysokość przyznanej kwoty jak też oddalenie żądania zwrotu kosztów postępowania w pozostałej kwocie. Skargi na powyższą decyzję złożyła domagająca się unieważnienia prawa z rejestracji i zwrotu kosztów T.C. jak też uprawniona z unieważnionego znaku T.&B. przy czym skarga ta dotyczy całości sprawy rozstrzygniętej decyzją unieważniającą prawo ochronne skorygowaną decyzją uzupełniającą co do kosztów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., uchylając zaskarżoną decyzję wskazał, że zgodnie z art. 111 § 1 Kpa. strona może w terminie czternastu dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji zażądać jej uzupełnienia co do rozstrzygnięcia bądź co do prawa odwołania. Następnie Sąd stwierdził, iż decyzja może być ustna bądź pisemna, a zgodnie z art. 109 § 1 i § 2 Kpa. decyzję doręcza się stronom na piśmie, zaś ogłoszona ustnie może zostać decyzja tylko w wypadkach wymienionych w art. 14 § 2 Kpa. Sąd stwierdził dalej, iż decyzje wydawane w trybie postępowania spornego przez Urząd Patentowy są decyzjami pisemnymi, na co wskazuje treść art. 2558 p.w.p., które zgodnie z art. 2559 p.w.p., podlegają ogłoszeniu, a uzasadnienie pisemne takich decyzji jest sporządzane z urzędu i doręczane stronom wraz z odpisem decyzji na podstawie art. 2558 ust. 2 p.w.p. Mając powyższe na uwadze w ocenie WSA w W., w przypadku wydania decyzji kończących postępowanie sporne prowadzone przed Urzędem Patentowym, mamy do czynienia z decyzjami pisemnymi i doręczanymi stronie z urzędu, a nie decyzjami ustnymi, które wchodzą do obrotu przez ich ogłoszenie. Czternastodniowy termin do złożenia wniosku o uzupełnienie decyzji należy liczyć od dnia jej doręczenia stronie. W związku z tym, skoro T.C. złożyła wniosek o uzupełnienie w dniu 25 września 2007 r., a decyzja została doręczona w dniu 27 listopada 2007 r., w dacie złożenia wniosku nie mógł rozpocząć biegi czternastodniowy termin zakreślony w art. 111 § 1 Kpa. Powyższą okoliczność Sąd I instancji nakazał Urzędowi Patentowemu wziąć pod uwagę przy badaniu terminowości złożonego przez T.C. wniosku o uzupełnienie. W skardze kasacyjnej T.C. zaskarżyła wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. w całości,, wnosząc o jego uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie: 1. art. 111 § 1 Kpa. w zw. z art. 2559 ust. 2 p.w.p. polegające na wadliwym przyjęciu, że wniosek o uzupełnienie decyzji złożony w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia decyzji jest przedwczesny, 2. art. 145 § 1 ust 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a. polegające na wadliwym przyjęciu, że Urząd Patentowy nie wyjaśnił z urzędu kwestii terminu na złożenie wniosku o uzupełnienie decyzji, co miało istotny wpływ na wynik sprawy 3. art. 145 § 1 ust 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez brak zastosowania art. 2557 p.w.p. i brak uznania, że decyzje Urzędu Patentowego wydawane są bezpośrednio po przeprowadzeniu rozprawy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, 4. art. 134 § 2 p.p.s.a. polegające na wadliwym uznaniu, że orzeczenie może być wydane na niekorzyść skarżącego w sytuacji, gdy brak jest naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, 5. art. 153 p.p.s.a. polegające na niezawarciu w wyroku wskazań co do dalszego postępowania w związku z uznaniem, że wniosek o uzupełnienie decyzji złożony został przedwcześnie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, 6. art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na nieprawidłowym uzasadnieniu wyroku poprzez brak wyjaśnienia jaki kroki powinny być podjęte w dalszym postępowaniu w sytuacji gdy wniosek o uzupełnienie decyzji jest przedwczesny, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej kasator wskazał, że zgodnie z literalną wykładnią art. 111 § 1 Kpa. stanowiącego iż "strona może w terminie czternastu dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji zażądać jej uzupełnienia, pozostawił stronie wybór co do terminu, w którym może ona złożyć wniosek o uzupełnienie decyzji. W ocenie T.C. gdyby ustawodawca chciał, aby termin na złożenie wniosku o uzupełnienie decyzji sporządzanych w formie pisemnej liczyć jedynie od dnia doręczenia decyzji, inaczej zredagowałby art. 111 § 1 Kpa. i posłużyłby się zwrotem "albo". Kasator ponadto wskazał, że rozstrzygnięcie wydane przez WSA w W. wydane zostało z naruszeniem zakazu reformationis in peius, gdyż przed uchyleniem decyzji Urzędu Patentowego koszty postępowania zostały zasądzone, a w związku z zapadłym wyrokiem strona została pozbawiona możliwości ich dochodzenia w kwocie już przyznanej. Wnosząca skargę kasacyjną argumentowała, że związanie organów dokonaną przez WSA w W. wykładnią art. 111 § 1 Kpa. powoduje, iż skarżąca, z powodu upływu terminu do złożenia wniosku, pozbawiona zostałaby możliwości dochodzenia należnych kosztów W odpowiedzi na skargę kasacyjną T.&B. wniosła o jej oddalenie jako bezzasadnej oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jako mająca usprawiedliwione podstawy podlega uwzględnieniu. Jako podstawę skargi kasacyjnej wskazano naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. przepisów postępowania, a istota zarzutów sprowadza się do twierdzenia, iż Sąd ten błędnie zinterpretował przepis art. 111 § 1 Kpa. oraz art. 2559 § 2 p.w.p. przyjmując, że podlegająca ogłoszeniu, a następnie doręczeniu decyzja Urzędu Patentowego może zostać uzupełniona na wniosek zgłoszony w terminie 14 dni liczony wyłącznie od doręczenia tej decyzji, a nie jej ogłoszenia. Ze stanowiskiem składającego skargę kasacyjną należy się zgodzić. Znajdującą swoje źródło w art. 12 § 1 Kpa. zasadą postępowania administracyjnego jest załatwianie spraw w formie pisemnej, co odnosi się zarówno do całości podejmowanych w toku postępowania czynności, jak też do czynności kończącej to postępowanie tj. aktu rozstrzygającego o przedmiocie sprawy. Ustawodawca dopuścił wszakże załatwienie sprawy administracyjnej w formie ustnej, ograniczając tę możliwość do sytuacji, gdy za powyższym przemawia interes strony, a przepis prawny nie stoi temu na przeszkodzie ( art. 12 § 2 Kpa. ). Konsekwencją przyjętego unormowania jest obowiązek organu doręczania stronom postępowania decyzji na piśmie ( art. 109 § 1 Kpa. ), zaś w przypadku wskazanym w art. 12 § 2 Kpa. ustnego ogłoszenia decyzji. W tym miejscu należy jednak zauważyć, że sprawy administracyjne rozstrzygane mogą być nie tylko w oparciu o uregulowania Kodeksu postępowania administracyjnego, lecz również w oparciu o uregulowania procesowe zawarte w innych ustawach. Może się również zdarzyć tak, że reguły procesowe dla poszczególnego rodzaju spraw będą wyznaczane wyłącznie przez przepisy szczególne, zaś Kodeks postępowania administracyjnego i jego poszczególne przepisy, również co do sposobu załatwiania spraw, nie będą miały zastosowania. Ustawa Prawo własności przemysłowej kreuje dwa postępowania: postępowanie zgłoszeniowe i rejestrowe uregulowane w przepisach zawartych w tytule VI ustawy i postępowanie sporne unormowane w tytule VII tego aktu. W obu tych postępowaniach odmienne są zasady załatwiania spraw im przypisanych, choć podobnie rozwiązano sposób zastosowania przepisów Kpa. ( dla postępowania zgłoszeniowego i rejestrowego ustawodawca przyjął w art. 252 p.w.p. iż w postępowaniu tym stosuje się przepisy Kpa., chyba że ustawa stanowi inaczej, zaś w art. 256 ust. 1 p.w.p. przyjęto, że do postępowania spornego w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kpa. ). Zasadniczą cechą różnicującą oba postępowania jest, iż postępowanie sporne jest co do zasady jawne i ma charakter kontradyktoryjny, co wyraża się załatwieniem sprawy na rozprawie ( poza sprawami o udzielenie licencji przymusowej ) i ogłoszeniem rozstrzygnięcia. Obowiązek wyznaczenia rozprawy i zawiadomienia o niej stron lub pełnomocników wynika z art. 2553 ust. 1 p.w.p. zaś sama decyzja musi zostać ogłoszona, co powinno nastąpić bezpośrednio po przeprowadzeniu rozprawy ( art. 2559 ust. 2 p.w.p. ) ewentualnie ogłoszenie może zostać odroczone na okres 2 tygodni ( art.255 9 ust. 3 ). Ponieważ ustawa Prawo własności przemysłowej, ustanawiając zasady postępowania spornego, nie odniosła się do kwestii uzupełnienia decyzji ani nie określiła od kiedy Urząd Patentowy związany jest wydaną przez siebie decyzją, w tym zakresie zastosowanie znajdują przepisy Kpa. na mocy art. 256 ust. 1 p.w.p. Uzupełnienia decyzji co do rozstrzygnięcia bądź co do prawa odwołania ( wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego ), zgodnie z art. 111 § 1 Kpa. strona może żądać w terminie 14 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji. Jak już wyżej zaznaczono, decyzja wydana w wyniku przeprowadzonego postępowania spornego podlega obowiązkowi ogłoszenia i bez znaczenia dla wagi i skutków tej czynności pozostaje czy ogłoszenie to dokona się bezpośrednio po rozprawie czy dwa tygodnie po niej ( odroczenie ogłoszenia ). Wypełnienie przez organ nałożonego ustawą obowiązku podania decyzji do wiadomości stron przez jej ogłoszenie, zgodnie z dyspozycją art. 110 Kpa. wywołuje ten skutek, że organ od tej chwili jest decyzją związany. Oznacza to, że na mocy uregulowania szczególnego jakim jest art. 2559 ust.1 p.w.p., w wyniku ogłoszenia decyzji podjętej po przeprowadzeniu rozprawy w postępowaniu spornym, ogłoszone rozstrzygnięcie wchodzi do obrotu prawnego, a strony postępowania uzyskują jednoznaczną wiedzę co do wyniku załatwianej sprawy poprzez zapoznanie się z sentencją rozstrzygnięcia oraz pouczeniem o przysługujących środkach odwoławczych czy o prawie do wniesienia skargi lub powództwa. Sąd I instancji, przywołując stanowisko komentatora (A. Wróbel /w:/ Kpa, Komentarz, M.Jaśkowska, A.Wróbel, Zakamycze 2005 r.), trafnie zauważył, iż sporządzenie na piśmie decyzji ogłoszonej ustnie, którą następnie doręcza się stronie, nie zmienia reguły określonej w art. 110 Kpa. że organ administracji jest związany taką decyzją od dnia jej ogłoszenia, a nie od dnia doręczenia. Jednak powyższe stwierdzenie doprowadziło Sąd do błędnej konstatacji, iż wydane w postępowaniu spornym decyzje Urzędu Patentowego jako decyzje pisemne i doręczane stronom z urzędu wchodzą do obrotu prawnego z dniem ich doręczenia. Należy stwierdzić, że jeśli przepisy szczególne nakładają na organ administracji obowiązek ogłoszenia decyzji po przeprowadzonej rozprawie, a dodatkowo strony postępowania o terminie tych czynności zostają uprzednio powiadomione, to taka decyzja, zgodnie z art. 110 Kpa. wchodzi do obrotu prawnego z chwilą ogłoszenia. Z powyższym twierdzeniem nie pozostaje w sprzeczności, iż odpis ogłoszonej decyzji wraz z uzasadnieniem, na podstawie art. 2558 ust. 2 p.w.p., musi zostać doręczony stronom. Powracając na grunt regulacji art. 111 § 1 Kpa. i kwestii początku biegu terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie decyzji, to termin ten biegnie od doręczenia lub ogłoszenia decyzji. W przedmiotowej sprawie dotyczącej decyzji wydanej w postępowaniu spornym, która podlega ogłoszeniu i późniejszemu doręczeniu wraz z uzasadnieniem, stwierdzić należy, że złożenie przez stronę postępowania wniosku o uzupełnienie decyzji w terminie 14 dni od jej ogłoszenia, choć przed doręczeniem odpisu rozstrzygnięcia, nie może zostać uznane za czynność dokonaną przedwcześnie, a tak wynika z zaskarżonego wyroku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można stronie, której zgodnie z ustawowym obowiązkiem ogłoszono decyzję, czynić zarzutu, że znając treść rozstrzygnięcia i jego braki, zdecydowała się złożyć wniosek o uzupełnienie decyzji w terminie wskazanym w art. 111 § 1 Kpa., licząc od dnia ogłoszenia, a tym samym wprowadzenia decyzji do obrotu prawnego. Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego i zawarte w niej przepisy służyć mają ochronie praw strony postępowania i równoważyć mają dominującą rolę organu administracyjnego rozstrzygającego władczo o jej prawach lub obowiązkach. Nie może zatem szkodzić stronie sytuacja, w której w związku z obowiązkiem podania stronie decyzji do wiadomości zarówno poprzez ogłoszenie, jak też doręczenie, powstaje wątpliwość co do początku biegu terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie decyzji, a strona chcąc zadośćuczynić zastrzeżonemu terminowi składa wniosek, przyjmując jako początek wyznaczonego terminu dzień ogłoszenia rozstrzygnięcia. NSA nie podzielił zarzutów skargi kasacyjnej co do naruszenia przez Sąd I instancji art. 134 § 2 p.p.s.a. bowiem co należy zaznaczyć, skargi od rozstrzygnięcia Urzędu Patentowego w przedmiocie kosztów złożyły obie strony postępowania tzn. zarówno składająca skargę kasacyjną firma T.C. jak też T.&B. Instytucja zakazu reformationis in peius odnosi się wyłącznie do sytuacji, gdy decyzję zaskarżyła jedna strona postępowania, zaś gdy, jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie, skargi zostały złożone przez dwie strony mające przeciwne interesy zawsze wyrok uwzględniający interes jednej strony będzie pogarszał sytuację strony drugiej ( vide: T.Woś /w:/ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, T.Woś, H.Knysiak-Molczyk, M.Romańska, LexisNexis W -wa 2005 str. 437 ). NSA nie podzielił również zarzutów naruszenia przez Sąd I instancji przepisów art. 153 i 141 § 4 p.p.s.a. bowiem Sąd ten dokonał wykładni przepisu stanowiącego podstawę zaskarżonej decyzji, zaś skrótowe wprawdzie pouczenie organu co do dalszego postępowania było, co wynika ze skargi kasacyjnej, na tyle jasne, że dawało kastorowi podstawę do postawienia zarzutów naruszenia wyłożonego przez Sąd przepisu i zarzutu działania na niekorzyść strony składającej kasację. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. W kwestii kosztów postępowania orzeczono na zasadzie art. 203 pkt 1) p.p.s.a. mając na uwadze okoliczność, iż składający skargę kasacyjną był jednocześnie skarżącym.