II FSK 2643/16

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Andrzej Jagiełło, Sędzia NSA Beata Cieloch (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Mirosław Surma, Protokolant Dorota Rembiejewska, po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt I SA/Po 1355/15 w sprawie ze skargi A. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia 13 kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE I.1. Zaskarżonym wyrokiem z 30 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Po 1355/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę A. S.A. w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z 13 kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne. I.2. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że postanowieniem z 17 lutego 2015 r. Wójt Gminy P. jako wierzyciel uznał wniesione w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej zarzuty Spółki za nieuzasadnione. W zarzutach Skarżąca podniosła, że egzekucja została podjęta w zakresie nieistniejącego obowiązku, ponieważ nie doręczono jej decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego, oraz nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności. Tymczasem Wójt wyjaśnił, że decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego za 2009 r. została doręczona Skarżącej za pośrednictwem poczty 27 października 2014 r. wraz z postanowieniem w przedmiocie nadania tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Po rozpoznaniu zażalenia Skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie postanowieniem z 13 kwietnia 2015 r. utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. SKO nie zgodziło się ze Skarżącą, że tylko doręczenie na podstawie art. 152a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.; dalej O.p.) regulującego zasady doręczania pism w formie dokumentu elektronicznego mogło być skuteczne. Oba akty zostały doręczone pełnomocnikowi Spółki, który miał możliwość się z nimi zapoznać. Zgłoszenie przez Spółkę żądania dokonywania doręczeń w formie dokumentu elektronicznego nie uzasadnia przyjęcia, że doręczenia są dopuszczalne tylko w takiej formie. SKO podkreśliło zresztą, że organ pierwszej instancji poinformował Skarżącą w piśmie z 17 września 2014 r., że w Urzędzie Gminy nie wdrożono systemu eUrząd. Wyjaśniono, że Skarżąca wskazała adres do doręczeń na platformie ePuap już po wydaniu i wysłaniu przez Wójta Gminy decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. I.3. W skardze do WSA Spółka zarzuciła naruszenie: – art. 33 § 1 pkt 1, pkt 2 oraz pkt 6 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm.; dalej u.p.e.a.) przez uznanie za bezzasadne zarzutów nieistnienia obowiązku, braku wymagalności oraz niedopuszczalności egzekucji w sytuacji, w której egzekucję podjęto mimo niedoręczenia Spółce decyzji określającej wysokości zobowiązania podatkowego oraz mimo nienadania tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności; – art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. przez uznanie za bezzasadny zarzutu nieprawidłowego sporządzenia tytułu wykonawczego w sytuacji, gdy błędnie wskazano w nim, że egzekwowany obowiązek jest wymagalny. I.4. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi. I.5. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Sąd ten wskazał, że skoro zgodnie art. 144a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.; dalej O.p.) doręczanie pism następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej, jeżeli strona spełni jeden z wymienionych w tym przepisie warunków, to pominięcie tego sposobu komunikacji stanowi niewątpliwie uchybienie cytowanemu przepisowi. Uchybienie to nie ma jednakże istotnego wpływu na wynik sprawy, nie świadczy bowiem o niedoręczeniu decyzji. Tym bardziej, że akty organu dotarły do Strony w terminie i w sposób umożliwiający zapoznanie się z ich treścią, a następnie skorzystanie ze stosownych środków zaskarżenia. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 144a O.p. przez doręczenie decyzji za pośrednictwem poczty polskiej zamiast w formie elektronicznej, WSA wskazał, że przepis ten nie wyłącza zasady pisemności postępowania administracyjnego. Jeśli więc doręczenie decyzji nastąpiło do rąk adresata (lub jego pełnomocnika), choćby w formie papierowej, to nie można powiedzieć, że nie doszło do doręczenia decyzji. Tak doręczona decyzja administracyjna wchodzi więc do obrotu prawnego, bowiem strona miała możliwość zapoznania się z jej treścią. Zarzuty naruszenia art. 33 § 1 u.p.e.a. WSA uznał więc za niezasadne. II. W skardze kasacyjnej Spółka zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na nienależytym wyjaśnieniu podstawy rozstrzygnięcia w zakresie istnienia obowiązku wydania przez Wójta Gminy decyzji i postanowienia w formie dokumentu elektronicznego, opatrzonych bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu, o czym mowa w art. 210 § 1 pkt 8 i w art. 217 § 1 pkt 7 w związku z art. 144a § 1 pkt 2 i § 1b O.p.; 2) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 pkt 1, pkt 2, pkt 6 i pkt 10 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 144a § 1 pkt 2, art. 144a § 1b i art. 210 § 1 pkt 8, art. 217 § 1 pkt 7, a także art. 212 O.p. (w tym w związku z art. 219 i art. 239 O.p.) przez niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi wskutek uznania prawidłowości prowadzenia egzekucji na podstawie decyzji określającej i postanowienia o nałożeniu jej rygoru natychmiastowej wykonalności, które nie weszły do obrotu prawnego, gdyż do dnia wszczęcia egzekucji nie zostały wydane ani doręczone Skarżącej; wbrew przywołanym wyżej przepisom Ordynacji podatkowej SKO (i WSA) uznało, że skuteczne jest doręczenie podatnikowi decyzji oraz postanowienia w formie papierowej w sytuacji, gdy wniosek podatnika o doręczanie pism drogą elektroniczną nakazuje wydanie decyzji/postanowienia w formie dokumentu elektronicznego i doręczenie decyzji/postanowienia drogą elektroniczną. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. III. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie udzielono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: IV. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. IV.1. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżąca błędnie wywodzi z art. 144a § 1 pkt 2 i § 1b O.p. bezwzględny zakaz wydania decyzji lub postanowienia w formie dokumentu papierowego, jeśli strona zawnioskuje o przekazywanie jej pism drogą elektroniczną. Pierwszy z tych przepisów stanowi, że doręczenie pism następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną, jeżeli strona wniesie o doręczenie za pomocą środków komunikacji elektronicznej i wskaże organowi podatkowemu adres elektroniczny. Według postanowień drugiego z nich strona ma prawo do rezygnacji z doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej. W takim przypadku organ podatkowy doręcza pismo w sposób określony dla pisma w formie innej niż forma dokumentu elektronicznego. Z przytoczonych przepisów wynika, że organ podatkowy powinien doręczać pisma drogą elektroniczną, jeżeli strona spełni określony warunek oraz że jeśli strona zrezygnuje z tej formy doręczania pism, wówczas organ doręcza je w innej formie. Zatem przepisy te określają warunki doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej oraz sposób postępowania organu, gdy strona zrezygnuje z tej formy doręczeń. Żaden z omawianych przepisów nie określa skutków prawnych niedoręczenia pisma wybraną przez stronę drogą elektroniczną. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, nie ma normy przewidującej bezskuteczność doręczenia decyzji w formie papierowej, jeśli strona zawnioskowała o doręczanie decyzji za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Wprawdzie bezskuteczność taką można wyprowadzić z obowiązujących przepisów Ordynacji podatkowej, np. w sytuacji, gdy pomimo spełnienia przez stronę wszystkich wymaganych przepisami prawa warunków do przekazywania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej, organ przesłał pismo w formie papierowej przez operatora pocztowego i uznał, że zostało ono skutecznie doręczone w trybie fikcji prawnej doręczenia. Jednak Skarżąca nie wskazała na żadną tego typu okoliczność, co więcej nie twierdziła, że nie otrzymała wydanych w formie papierowej decyzji wymiarowej oraz postanowienia nadającego tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Skarżąca bezskuteczność doręczenia wywodziła wyłącznie z tego, że decyzję i postanowienie doręczono jej w formie papierowej, a nie elektronicznej, jak tego zażądała. Skarżąca pomija przy tym, że została poinformowana przez organ, że nie będzie przekazywał jej korespondencji w formie elektronicznej, ponieważ w Urzędzie Gminy nie wdrożono systemu eUrząd. Wyjaśniono ponadto, że Skarżąca wskazała adres do doręczeń na platformie ePuap już po wydaniu i wysłaniu przez Wójta Gminy decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. Skarżąca nie podważyła prawidłowości tego stanowiska organu, ani nie wskazała żadnych okoliczności zaświadczających o spełnieniu przez nią warunków koniecznych do przesyłania jej korespondencji drogą elektroniczną, a wynikających z ustaw wskazanych w art. 152a czy art. 144a O.p. (ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną oraz ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne). W tym miejscu przypomnieć należy, że granice kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżonego wyroku zakreślają granice skargi kasacyjnej, a to przez wzgląd na postanowienia art. 183 § 1 p.p.s.a. Skoro, jak już wskazano, Skarżąca nieskuteczność doręczenia decyzji i postanowienia wywodziła wyłącznie z regulacji zawartych w art. 144a § 1 pkt 2 i § 1b O.p., to też Naczelny Sąd Administracyjny dokonał wykładni tych przepisów i wykazał niezasadność zarzutu ich naruszenia. IV.2. Jako zupełnie niezasadny Naczelny Sąd Administracyjny ocenił zarzut dotyczący braku przewidzianego prawem podpisu pod decyzją i postanowieniem. Skoro organ wydał decyzję i postanowienie w formie papierowej, to nie mógł na tych dokumentach zmieścić podpisu elektronicznego. Zgodnie z art. 126 O.p. sprawy podatkowe załatwiane są w formie pisemnej lub w formie dokumentu elektronicznego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Wydanie decyzji w formie papierowej skutkuje naniesieniem odręcznego podpisu. Podpis elektroniczny może być zamieszczony wyłącznie na dokumencie przekazywanym drogą elektroniczną, co wydaje się na tyle oczywiste, że nie wymaga szerszego wyjaśnienia. Ponieważ poprzez wniesione zarzuty kasacyjne Spółka nie podważyła skuteczności doręczenia w formie papierowej decyzji wymiarowej oraz postanowienia nadającego tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności, stwierdzić należy, że wbrew stanowisku Spółki, przed dniem wszczęcia egzekucji oba te akty administracyjne zostały jej skutecznie doręczone w datach podanych przez organ. W konsekwencji za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 1, 2, 6 i 10 u.p.e.a. z uwagi na prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie niedoręczonej decyzji i postanowienia. IV.3. Wbrew stanowisku skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi i standardy, o których mowa w tym przepisie. Pozwala ono jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się Sąd pierwszej instancji, a stanowisko w nim wyrażone poddaje się kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. WSA podkreślił, że stanowisko, w świetle którego omawiana decyzja wymiarowa została prawidłowo doręczona i weszła do obrotu prawnego, zostało potwierdzone w prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu z 8 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Po 425/15. Zgodnie zaś z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, ale także inne sądy i inne organy państwowe. Podmioty te muszą zatem brać pod uwagę nie tylko fakt istnienia, ale także treść prawomocnego orzeczenia sądu. Oznacza to, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak to stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. IV.4. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.