III OSK 3789/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędziowie Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 13 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 lipca 2020 r. sygn. akt IV SAB/Wr 189/20 w sprawie ze skargi R. S. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Lubinie w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: uchylić zaskarżony wyrok w punkcie I (pierwszym) i odrzucić skargę. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z 3 lipca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (sygn. akt IV SAB/Wr 189/20) oddalił w całości skargę R. S. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Lubinie w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej (pkt I) oraz przyznał koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (pkt II). W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że wnioskiem z 6 lutego 2020 r. (data wpływu 18 lutego 2020 r.) R. S. zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego w Lubinie o udostępnienie informacji publicznej w postaci kopii wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami wydanych w roku 2016 r., rejestrowanych w repertorium C pod symbolami 056 i 056s, wskazując, że żądane informacje mogą być zapisane na płycie CD/DVD. W odpowiedzi Prezes Sądu Rejonowego w Lubinie pismem z 4 marca 2020 r. poinformowała skarżącego, że w 2016 r. w ww. Sądzie pod symbolami 056 i 056s odnotowano 34 sprawy (podano ich sygnatury) oraz że przedmiotowe wyroki zostały opublikowane i są dostępne na Portalu Orzeczeń Sądu Rejonowego w Lubinie w wersji zanonimizowanej pod adresem http://orzeczenia.lubin.sr.gov.pl. Kolejnym pismem z 16 marca 2020 r. (data wpływu 24 marca 2020r.) skarżący zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego w Lubinie o podanie dat opublikowania wyroków w Portalu Orzeczeń Sądu Rejonowego w Lubinie. Zarządzeniem z 25 marca 2020 r. Wiceprezes Sądu Rejonowego w Lubinie zobowiązała Kierownika Sekretariatu I Wydziału Cywilnego Sądu Rejonowego w Lubinie do wskazania dat publikacji wyroków wnioskowanych do upublicznienia przez skarżącego oraz przedłożenia informacji w tym zakresie Prezesowi Sądu Rejonowego do 6 kwietnia 2020 r. W korespondencji mailowej z 6 kwietnia 2020 r. Kierownik ww. Sekretariatu poinformowała Kierownika Oddziału Administracyjnego Sądu Rejonowego o datach publikacji w Portalu Orzeczeń Sądu Rejonowego w Lubinie wyroków wskazanych we wniosku skarżącego z 6 lutego 2020 r. Pismem z 6 kwietnia 2020 r. Wiceprezes Sądu Rejonowego w Lubinie poinformowała skarżącego - w odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji publicznej z 6 lutego 2020 r. - o sygnaturach akt spraw, w których wydano wyroki w Sądzie Rejonowym w Lubinie w sprawach zarejestrowanych w Repertorium C pod symbolami 056 i 056s oraz o opublikowaniu tych orzeczeń w wersji zanonimizowanej, dacie publikacji i dostępności tych orzeczeń na Portalu Orzeczeń Sądu Rejonowego w Lubinie pod adresem http://orzeczenia.lubin.sr.gov.pl. Pismem z 16 kwietnia 2020 r. skarżący wniósł skargę na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Lubinie, podnosząc, że wyroki te opublikowano pomiędzy 27 lutego 2020 r. a 4 marca 2020 r., a więc informacja nie została udostępniona w sposób i w formie zgodnej z wnioskiem. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Rejonowego w Lubinie wniósł o jej oddalenie ewentualnie o umorzenie postępowania w związku z udostępnieniem już skarżącemu informacji publicznej określonej we wniosku. Oddalając powyższą skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazał na wymienione w art. 7 ust. 1 ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jedn. Dz. U z 2019 r., poz. 1429) różne sposoby jej udostępniania. Jednym z nich jest udostępnianie informacji publicznej na wniosek (art. 10). Co do zasady, termin do załatwienia sprawy w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej wynosi 14 dni od dnia doręczenia adresatowi wniosku. W terminie, o którym mowa w art. 13 ust. 1, adresat wniosku jest również zobligowany poinformować wnioskodawcę o tym, że żądana informacja nie ma waloru informacji publicznej lub o nieposiadaniu wnioskowanej informacji. Natomiast o bezczynności organu możemy mówić wyłącznie wtedy, kiedy wniosek dotyczy informacji publicznej, a jego adresatem jest podmiot zobowiązany do jej udzielenia i pozostaje w zwłoce. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, adresat wniosku – Prezes Sądu Rejonowego w Lubinie należy do kręgu podmiotów zobowiązanych do udzielania informacji publicznych, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Informacje, których udzielenia domaga się skarżący mają zaś walor informacji publicznej, gdyż dotyczą informacji o danych publicznych, tj. treści orzeczeń sądów powszechnych (art. 6 ust. 1 pkt 4a). Przywołując opisany na wstępie stan faktyczny sprawy, Sąd zauważył, że złożenie wniosku nie nakłada na podmiot zobowiązany obowiązku automatycznego udostępnienia informacji. W pierwszej kolejności powinien on stwierdzić, czy jest w posiadaniu wnioskowanej informacji, a następnie czy przepisy ww. ustawy znajdują zastosowanie w danej sytuacji. W przypadku pozytywnej odpowiedzi w dalszej kolejności podmiot zobowiązany powinien ocenić, czy nie zachodzą przesłanki ograniczające dostępność informacji, o których mowa w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy. Ocena w takim kontekście działań organu podjętych w celu załatwienia wniosku skarżącego o udostępnienie informacji publicznej nie uzasadnia zarzutu jego bezczynności. Bezczynność ma miejsce, gdy podmiot zobowiązany nie podejmuje żadnych działań wobec wniosku o udzielenie takiej informacji lub odmawia udzielenia informacji w nieprzewidzianej dla tej czynności formie prawnej, względnie nie podejmuje innej czynności uzasadnionej przepisami powołanej ustawy. W ocenie Sądu pierwszej instancji przyjęty przez organ tryb procedowania w odniesieniu do żądań objętych przedmiotowym wnioskiem był prawidłowy. Tryb ten jest przewidziany dla informacji, których nie zamieszczono w BIP lub w centralnym repozytorium. Przepis art. 10 ust. 1 ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej wprowadza tzw. negatywną klauzulę wnioskowego trybu udzielania informacji . Oznacza to, że adresat wniosku zwolniony jest z obowiązku udostępnienia informacji, jeżeli została ona ujawniona w BIP lub centralnym repozytorium. W przypadku złożenia wniosku podmiot zobowiązany zawiadamia wnioskodawcę o braku stosowania trybu wnioskowego w związku z ujawnieniem żądanej informacji w BIP wraz z podaniem precyzyjnego adresu internetowego, pod którym się ona znajduje. Oznacza to, że podmiot zobowiązany nie ma obowiązku udostępniać informacji publicznej w formie i w sposób wskazany we wniosku jedynie wówczas, gdy znajduje się ona w BIP, zaś zakres żądania sformułowany we wniosku o jej udostępnienie i zakres informacji znajdujący się w BIP pozwala na stwierdzenie, że są one identyczne. Z taką sytuacją mamy do czynienia w analizowanym przypadku. Udostępnienie informacji publicznej w BIP zwalnia również podmiot zobowiązany z obowiązku potwierdzania na piśmie jej istnienia, a na dysponencie tej informacji nie spoczywa obowiązek dokonywania wydruków z Biuletynu i przesyłania ich żądającemu informacji. Ponieważ przedmiotowy wniosek został przez skarżącego wniesiony 18 lutego 2020 r., zaś jego rozpoznanie nastąpiło pismami z 4 marca 2020 r. i 6 kwietnia 2020 r. poprzez wskazanie, że żądana informacja została opublikowana Biuletynie Informacji Publicznej Sądu Rejonowego w Lubinie w zakładce: "Informacje dla interesantów" - "Portal orzeczeń" pod adresem: http://orzeczenia.lubin.sr.gov.pl, to na dzień wniesienia skargi (22 kwietnia 2020 r.) organ nie pozostawał bezczynny. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył R. S., zaskarżając go w części, tj. w pkt I i zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej w zw. z art. 10 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 tej ustawy poprzez błędną ich wykładnię i przyjęcie, że udzielenie skarżącemu dostępu do informacji publicznej przez organ miało miejsce w postaci opublikowania w Biuletynie Informacji Publicznej informacji, o które zawnioskował wnioskiem z 6 lutego 2020 r. skarżący, podczas gdy organ zgodnie ze złożonym przez skarżącego wnioskiem zobligowany był do udzielenia odpowiedzi w sposób zakreślony we wniosku, a tym samym zasadnym jest twierdzenie skarżącego, że organ pozostaje w bezczynności na złożony przez skarżącego w dniu 6 lutego 2020 r. wniosek. Mając powyższe na uwadze, skarżący wniósł o "uchylenie zaskarżonej części orzeczenia w całości" i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. Skarżący złożył oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy i wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Nadto skarżący wniósł o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego oraz o przyznanie radcy prawnemu kosztów zastępstwa prawnego tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, oświadczając, że koszty te nie zostały opłacone w całości lub w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać trzeba, że przedmiotowa sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 i 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.), gdyż pełnomocnik strony wnoszącej skargę kasacyjną – w oparciu o art. 176 § 2 P.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia. Zauważyć następnie należy, że podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut zmierza do wykazania, że działanie podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej – Prezesa Sądu Rejonowego w Lubinie polegające na ich opublikowaniu w Biuletynie Informacji Publicznej nie stanowi realizacji wniosku z 6 lutego 2020 r., gdyż ww. podmiot był zobowiązany do jej udzielenia w sposób określony we wniosku. Jak stwierdzono natomiast w uzasadnieniu skargi kasacyjnej "[f]akt opublikowania przez organ w Biuletynie Informacji Publicznej informacji, o które wnioskował skarżący po terminie ustawowym, określonym w art. 13 ust. 1 u.d.i.p. w ocenie skarżącego powoduje, że organ w dalszym ciągu pozostaje w bezczynności". Z tak sformułowanym poglądem nie sposób jednak się zgodzić. Zgodnie bowiem z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej jednym ze sposobów udostępnienia informacji publicznych jest jej ogłoszenie w Biuletynie Informacji Publicznej. Z kolei w świetle art. 10 ust. 1 ww. ustawy: "Informacja publiczna, która nie została udostępniona w tym Biuletynie lub centralnym repozytorium jest udostępniana na wniosek". Z przepisów tych wynika zatem, że tylko informacje publiczne opublikowane w Biuletynie Informacji Publicznej uważa się za udostępnione, zaś wszystkie inne informacje, w tym w szczególności wymienione w art. 6 ustawy są udostępniane na wniosek, bez względu na to czy funkcjonują w obiegu publicznym. Oznacza to również że adresat wniosku jest zwolniony z udostępnienia informacji, jeżeli została ona ujawniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub centralnym repozytorium i nie spoczywa na nim obowiązek dokonywania wydruków z Biuletynu lub przeniesienia jej na odpowiedni, powszechnie stosowany nośnik informacji, jak w tym przypadku płytę CD/DVD zgodnie z wnioskiem z 6 lutego 2020 r. Mając powyższe na uwadze, przyjąć należało, że w chwili wniesienia w niniejszej sprawie skargi na bezczynność podmiot zobowiązany udostępnił skarżącemu żądaną informację i nie był on zobowiązany do uczynienia tego w formie wskazanej we wniosku. Organ nie pozostawał tym samym w bezczynności w momencie wniesienia skargi. Ustalenie to ma kluczowe znaczenie dla oceny samej dopuszczalności skargi i podlega również ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W świetle bowiem art. 183 § 1 oraz art. 134 § 2 w związku z art. 193 P.p.s.a. jest dopuszczalne zastosowanie przez Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu art. 189 tej ustawy, polegające na uchyleniu orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego i odrzuceniu skargi, niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej i przy braku przesłanek nieważności postępowania sądowego (uchwała 7 sędziów NSA z 8 grudnia 2009 r. sygn. akt II GPS 5/09 – orzeczenia przywołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl). Taka sytuacja zaistniała też w okolicznościach niniejszej sprawy, bowiem skarga skarżącego na bezczynność organu administracji, podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. Jak przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z 22 czerwca 2020 r. (sygn. akt II OPS 5/19): "Wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Uchwała ta pozostaje wiążąca również dla Sądu rozpoznającego niniejszą skargę kasacyjną na zasadzie art. 269 P.p.s.a. i znajduje swoje odpowiednie zastosowanie w sytuacji, gdy organ udzielając informacji publicznej nie pozostaje w bezczynności, a jednocześnie w takiej sytuacji nie jest wydawana decyzja administracyjna. Jak podkreślano w powyższej uchwale z 22 czerwca 2020 r., zasadniczym celem wniesienia skargi na bezczynność organu jest doprowadzenie do usunięcia stanu bezczynności, a więc jak w rozpoznawanej sprawie udzielenie żądanej informacji. Skarga na bezczynność skierowana jest przeciwko wadliwemu procedowaniu organu, w wyniku którego konkretna i indywidualna sprawa administracyjna nie jest załatwiona. Czyni to koniecznym dokonanie przez sąd administracyjny oceny, czy organ pozostaje w bezczynności na dzień wniesienia skargi. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę kasacyjną zwrot mówiący o przeszkodzie w merytorycznym rozpoznaniu skargi, którym posłużono się w analizowanej uchwale, należy rozumieć, jako inną przyczynę niedopuszczalności skargi w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. Przyjęcie, że we wskazanych okolicznościach skargę należy oddalić nie jest trafne, gdyż zgodnie z art. 151 P.p.s.a. sąd administracyjny skargę oddala w razie jej nieuwzględnienia. Brak zaś podstaw do rozstrzygnięcia, czy skarga podlega uwzględnieniu, gdy - jak wynika z powołanej uchwały - wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania, stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu skargi. Powyższy pogląd znajduje swoje odzwierciedlenie w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego – postanowienia NSA z: 29 września 2020 r. sygn. akt II OSK 26/20, 10 grudnia 2020 r. sygn. akt II OSK 2968/19 oraz sygn. akt II OSK 1004/19 i sygn. II OSK 2968/19, 9 czerwca 2021 r. sygn. akt II OSK 1117/19, 29 września 2021 r. sygn. akt I OSK 531/21 i sygn. akt I OSK 1051/21). Jednocześnie Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie podziela odmiennego poglądu wyrażonego w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 października 2021 r. sygn. akt III OSK 6031/21 w którym stwierdzono, że opisana uchwała nie ma zastosowania do spraw z zakresu informacji publicznej w których sprawa załatwiana jest w drodze czynności materialno technicznej. Jak trafnie zwrócono uwagę w literaturze prawniczej, stan bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania przestaje w sensie prawnym istnieć wówczas, gdy organ administracji załatwi sprawę (zakończy postępowanie) we właściwej formie, chociażby nawet uczynił to po wymaganym terminie (M. Bogusz. Niedopuszczalność skargi do sądu administracyjnego na "historyczną" bezczynność organu administracji publicznej. Glosa do uchwały NSA z dnia 22 czerwca 2020 r., II OPS 5/19, opubl. OSP z 2021/1/5). Na gruncie ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej nie można zatem mówić o bezczynności organu, gdy organ ten uwzględniając wniosek, udostępni uprzednio informację publiczną w formie czynności materialno – technicznej. Sytuacja taka, w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, również stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu skargi na bezczynność przez sąd administracyjny, o której mowa w uchwale z 22 czerwca 2021 r. sygn. akt II OPS 5/19. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 189 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Odnośnie wniosku o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego zauważyć trzeba, że skarżący, któremu w okolicznościach rozpoznawanej sprawy przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym nie poniósł żadnych niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego. Z kolei wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 P.p.s.a.