I OSK 678/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: NSA Zygmunt Zgierski (spr.) del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 19 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 751/20 w sprawie ze skargi M.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane oraz jego zwrotu oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE I OSK 678/21 Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 10 grudnia 2020 r. oddalił skargę M.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] sierpnia 2020 r. w przedmiocie uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane oraz jego zwrotu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Dodatkowo skarżąca zrzekła się rozpoznawania skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie: 1) art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, dalej: pusa, oraz w zw. z art. 7, art. 7b, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, przez niewłaściwą realizację funkcji kontrolnej działalności administracji publicznej wyrażającą się w tym, że Sąd pierwszej instancji w sposób niewystarczający wyjaśnił stan faktyczny sprawy w zakresie tego, że skarżąca poinformowała w terminie ZUS o pobieranym świadczeniu pielęgnacyjnym, a więc powiadomiła organ niewłaściwy oraz wpływu tego powiadomienia oraz opóźnienia w przekazaniu przez ZUS informacji o pobieranym świadczeniu, co naruszyło art. 8 § 1 kpa przez podważenie zaufania skarżącej do władzy publicznej; 2) art. 151 ppsa w zw. z art. 7, art. 9, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa przez błędną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym i przyjęcie, że zaistniały podstawy do oddalenia skargi, pomimo że świadczenie pielęgnacyjne przyznane skarżącej z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym synem za okres od 1 kwietnia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. nie jest świadczeniem nienależnie pobranym, ponieważ w tym okresie skarżąca nie wiedziała o okoliczności powodującej ustanie prawa do tego świadczenia, na co wskazuje złożony przez nią wniosek do ZUS i treść otrzymywanych przez nią pouczeń, które nie definiowały wprost, że dochodem jest również rodzicielskie świadczenie uzupełniającego, a w konsekwencji, że jego otrzymanie jest zmianą mającą wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 9 kpa). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół zagadnienia wpływu pouczenia o obowiązku informowania organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne oraz kształtu pouczenia dokonanego przez organy na możliwość uznania pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.), dalej: uśr, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1 uśr). Analiza powyższego przepisu wskazuje, że do uznania pobranego świadczenia rodzinnego za pobrane nienależnie nie wystarcza fakt jego wypłacenia pomimo zaistnienia okoliczności wpływających na możliwość dokonania jego wypłaty w całości lub w części, ale konieczne jest także ustalenie, że osoba, która otrzymała takie świadczenie, została prawidłowo pouczona o braku prawa do pobierania konkretnego świadczenia (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2465/19, czy z 8 września 2017 r., sygn. akt I OSK 3175/15). Zapewnieniu, że osoba pobierająca świadczenie rodzinne ma świadomość, że jest ono pobierane nienależnie, służy m.in. uregulowania w art. 25 ust. 1 uśr instytucja obowiązku informowania przez tę osobę właściwego organu wypłacającego świadczenie o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych lub ich wysokość. W świetle powyższych wywodów należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że prowadzące postępowanie administracyjne organy, stosownie do postanowień art. 7 i art. 77 § 1 kpa ustaliły, że w stosunku do skarżącej spełniony został obowiązek pouczenia jej o ciążącej na niej, jako osobie pobierającej świadczenie rodzinne, powinności zawiadomienia o zmianie okoliczności wpływających na wysokość świadczenia albo prawo jego pobierania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie nie sposób uznać, że przedmiotowe pouczenia zostały sformułowane w sposób nieczytelny. Z akt sprawy nie wynika natomiast podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność, że skarżąca występowała do organu przyznającego jej świadczenie pielęgnacyjne o wskazanie czy udzielenie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego będzie miało wpływ na pobierane świadczenie rodzinne. Nie wynika też, że składając wniosek do ZUS zaznaczyła, że pobiera już świadczenie pielęgnacyjne. Przyjmując jednak nawet, że powiadomienie to miało miejsce, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie nie doszło też do naruszenia art. 7b kpa. Obowiązek współpracy między organami ma na celu efektywne zakończenie toczącego się postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 3116/17). Jeśli istotnie skarżąca zgłaszała fakt pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, to miało to miejsce w ramach postępowania o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, a nie postępowania w przedmiocie świadczenia rodzinnego, które w tym czasie się nie toczyło. Ewentualna współpraca między organami mogła zatem mieć na celu wyłącznie sprawne przeprowadzenie postępowania dotyczącego rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, a zatem zgłoszenie pobierania świadczenia dokonane przez skarżącą w ramach tego postępowania nie mogło wywrzeć skutku, o którym mowa w art. 25 ust. 1 uśr. Tym bardziej, że skarżąca była świadoma, że informacja o zmianie okoliczności wpływających na wysokość czy możliwość pobierania świadczenia pielęgnacyjnego powinna zostać skierowana do właściwego organu wypłacającego to świadczenie, a nie jakiegokolwiek organu. Przyjęcie, że zgłoszenie dokonane do jakiegokolwiek organu jest skuteczne, powodowałoby powstanie opóźnień w pozyskaniu przez właściwy organ informacji wskazujących, że świadczenie rodzinne jest nienależnie pobierane przez dłuższy czas i skutkowałoby, jak w rozpoznawanej sprawie, zwiększeniem kwoty pozostającej do zwrotu. W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji zasadnie ocenił, że organy administracji publicznej prowadząc postępowanie, nie naruszyły art. 7, art. 7b, art. 77 § 1 kpa i prawidłowo oceniły materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania wyjaśniającego. Tym samym w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego kontrola przez Sąd I instancji działalności administracji publicznej została przeprowadzona zgodnie z ustalonym w art. 3 § 1 ppsa oraz art. 1 § 1 i 2 pusa. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, orzekł jak w sentencji. Jednocześnie w myśl art. 182 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.