VII SA/Wa 798/07

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Zielińska – Śpiewak po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G.J. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr : [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji udzielającej pozwolenia na użytkowanie postanawia odmówić W.P. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych UZASADNIENIE Pismem z dnia 12 listopada 2007 r. pełnomocnik z wyboru W.P. – adw. J.D. wniósł sprzeciw od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2007 r. odmawiającego uczestnikowi postępowania przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy w/w postanowienie traci moc, a wniosek podlega ponownemu rozpatrzeniu. Pełnomocnik wnioskodawcy sprzeciw uzasadnił tym, iż we wniosku W.P. wskazując swoją sytuację rodzinną oraz finansową wyczerpująco wykazał swoją trudną sytuację materialną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy /por. post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl/. Zwolnienie od kosztów sądowych ma zatem charakter wyjątkowy i jest odstępstwem od zasady ich ponoszenia przez stronę postępowania. Obejmuje osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy zawsze zwrócić uwagę, czy wnioskodawca wraz z rodziną oprócz stałych dochodów posiada także majątek nieruchomy. Sposób zaś, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., FZ 454/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orz. z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego znane jest także stanowisko, że małżonkowie powinni udzielać sobie wzajemnie pomocy, również przy uiszczeniu wpisu od skargi. Obowiązek niesienia pomocy spoczywa także na innych członkach rodziny, w tym rodzicach i dzieciach (art. 87 k.r.o.). Dlatego także i te okoliczności muszą być brane pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (post. z dnia 6 października 2004 r., GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.; zob. też post. z tej samej daty, GZ 71/04, ONSA WSA 2005, nr 1, poz. 6). /komentarz do art. 246 ppsa, M. Niezgódka – Medek, Zakamycze 2006 r., wyd. II, Lex Omega/. Strona, biorąca udział w postępowaniu sądowym, winna więc liczyć się z kosztami z tym związanymi i gromadzić środki z dochodów uzyskiwanych w dłuższym czasie. Orzecznictwo sądowe stoi na stanowisku, iż strona powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko w wyjątkowych sytuacjach i nie może być nadużywana wtedy, gdy strona posiada jakiekolwiek środki finansowe lub dochody. Z wniosku skarżącego złożonego na urzędowym formularzu wynika, że posiada on wraz z rodziną dom o powierzchni 160 m2 (którego budowa nie została dokończona – prace przerwane), mieszkanie spółdzielcze M-3, dochód stały w postaci jednej pensji uzyskiwanej z pracy etatowej przez małżonkę wnioskodawcy w wysokości 1200 zł netto miesięcznie oraz stypendium socjalne uzyskiwane przez córkę wnioskodawcy w wysokości 230 zł netto miesięcznie. Nadto podał, iż sam jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku oraz że nie posiada żadnego innego majątku ani oszczędności. Wnioskodawca dysponuje wraz z rodziną stałym miesięcznym dochodem, jest zatem w stanie gromadzić środki niezbędne do prowadzenia postępowania sądowego. W ocenie Sądu nie są to koszty tak wysokie by uniemożliwiały wnioskodawcy wniesienie jednorazowej opłaty z tytułu wpisu od skargi kasacyjnej, który w niniejszej sprawie wynosi 100,00 zł. Jest to wydatek, który wnioskodawca może ponieść osiągając wraz z rodziną wskazany dochód. Podobnie pozostałe koszty sądowe – ewentualne opłaty kancelaryjne – mogące wystąpić w trakcie prowadzenia sprawy są w zasięgu możliwości finansowych wnioskodawcy. Z tych względów i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało orzec, jak w sentencji.