I OSK 2220/14

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 14 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 1107/13 w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: umorzyć zawieszone postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 listopada 2013 r., I SA/Wa 1107/13, oddalił skargę W. S. (dalej: skarżąca) na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosła skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu. W dniu 24 maja 2016 r. do akt sprawy wpłynęło pismo z Urzędu Stanu Cywilnego w N., do którego dołączono odpis skrócony aktu zgonu T. S. z którego wynika, że zmarła ona w dniu 1 marca 2015 r. w G. W dniu 31 maja 2016 r. do akt wpłynęło pismo z Urzędu Stanu Cywilnego w K., do którego załączono odpis skrócony aktu zgonu K. C., z którego wynika, że zmarła ona w dniu 5 grudnia 2014 r. w P. W dniu 3 czerwca 2016 r. do akt wpłynęło pismo z Urzędu Stanu Cywilnego w W., do którego załączono odpis skrócony aktu zgonu S. J., z którego wynika, że zmarła ona w dniu 5 października 2015 r. w P. Zmarłe osoby były stronami postępowania. W piśmie, które do akt sprawy wpłynęło w dniu 2 czerwca 2016 r. uczestniczka postępowania J. K. podała, że spadkobiercami po zmarłej S. J. są dzieci: M. K. i K. J. oraz wskazała, że nie dysponuje informacją o postępowaniu spadkowym i dziedziczeniu. W piśmie, które do akt sprawy wpłynęło w dniu 8 czerwca 2016 r. uczestniczka postępowania L. O. wskazała, że po zmarłej K. C. postępowania spadkowego nie było, a spadkobiercami są dzieci: L. O., D. M., D. W., E. M., P. C. Zarządzeniem z 3 czerwca 2016 r. zwrócono się do M. K. i K. J. o udzielenie – w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania – informacji czy dysponuje wiedzą kto jest następcą prawnym zmarłej S. J. oraz gdzie zamieszkują spadkobiercy, a także czy zostało przeprowadzone postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej, bądź sporządzony został notarialny akt poświadczenia dziedziczenia. Jeżeli tak, to dokumenty te należy nadesłać do Sądu. Poinformowano, że powyższe dane, w tym imiona i nazwiska oraz adresy spadkobierców są niezbędne do dalszego prowadzenia postępowania i umożliwienia następcom prawnym udziału w toczącym się przed NSA postępowaniu sądowym. Na rozprawie w dniu 16 czerwca 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że o terminie rozprawy nie zostały zawiadomione osoby wskazane jako następcy prawni K. C. i S. J. oraz zobowiązał pełnomocnika skarżącej do podania informacji o następcach prawnych zmarłej T. S. W dniu 27 lipca 2016 r. do akt wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącej kasacyjnie informujące, że skarżąca kasacyjnie jako siostra stryjeczna T. S. – wobec braku innych bliskich krewnych – wskazuje siebie jako następcę prawnego ww. zmarłej. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 17 sierpnia 2016 r., I OSK 2220/14, na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), zawiesił postępowanie sądowe. Pismem z 20 października 2016 r. pełnomocnik skarżącej kasacyjnie poinformowała Sąd, że następcą prawnym po zmarłej T. S. jest Gmina N. W dniu 16 listopada 2016 r., w wykonaniu zarządzenia Sędziego z 14 listopada 2016 r., w związku z informacją otrzymaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, że M. K. i K. J. są spadkobiercami zmarłej uczestniczki postępowania S. J. wezwano ww. do wskazania – w terminie 7 dni – czy dysponują dokumentami potwierdzającymi prawa do spadku po zmarłej , a w razie posiadania takiego dokumentu o jego nadesłanie do sądu. W dniu 15 marca 2017 r., w wykonaniu zarządzenia Sędziego z 14 marca 2017 r., zwrócono się do pełnomocnika skarżącej kasacyjnie o nadesłanie prawomocnego postanowienia Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po T. S. przez Gminę N. oraz ponownie zwrócono się do M. K. i K. J. o udzielenie, w terminie 7 dni, informacji czy dysponują wiedzą kto jest następcą prawnym po zmarłej S. J. oraz gdzie zamieszkują spadkobiercy. Jednocześnie poinformowano, że postępowanie sądowe przez NSA pozostanie zawieszone aż do momentu wskazania następców prawnych S. J. Do podjęcia zawieszonego postępowania niezbędne jest natomiast przedstawienie przez następców prawnych zmarłej postanowienia sądu rejonowego o stwierdzeniu nabycia spadku bądź potwierdzonego przez notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia. W sytuacji gdy nie zostało przeprowadzone ani sądowe postępowanie spadkowe, ani nie został sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia należy: w celu uzyskania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku – złożyć wniosek do właściwego sądu, tj. sądu ostatniego miejsca pobytu spadkodawcy (zmarłego) lub w celu uzyskania aktu dziedziczenia – złożyć oświadczenie przed notariuszem. W dniu 7 sierpnia 2017 r., w wykonaniu zarządzenia Sędziego z 25 lipca 2017 r. ponownie zwrócono się do: pełnomocnika skarżącej kasacyjnie o nadesłanie dokumentu poświadczającego uregulowanie następstwa prawnego po zmarłej T. S. oraz do M. K. i K. J. o nadesłanie dokumentu poświadczającego uregulowanie następstwa prawnego po zmarłej S. J., w terminie 30 dni od daty doręczenia wezwania. Poinformowano wezwanych, że zgodnie z art. 128 § 2 p.p.s.a. jeżeli w ciągu roku od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania nie zostaną wskazani następcy prawni zmarłych stron, Sąd może z urzędu wystąpić do sądów spadku o ustanowienie kuratora spadku. W dniu 19 października 2017 r., w wykonaniu zarządzenia Sędziego z 16 października 2017 r., zwrócono się do Sądu Rejonowego we Wrześni I Wydział Cywilny o ustanowienie w trybie art. 666 § 1 k.p.c. kuratora spadku po S. J. W dniu 30 października 2018 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynęło pismo z Sądu Rejonowego we Wrześni, którym przesłano odpis postanowienia z 2 października 2018 r., sygn. akt I Ns 531/17, o umorzeniu postępowania o ustanowieniu kuratora spadku. Zarządzeniem z 1 czerwca 2020 r. ponownie zwrócono się do M. K. i K. J. o podanie czy przeprowadzone zostało postępowanie spadkowe po ich zmarłej matce i wskazanie kto jest następcą prawnym, w terminie 30 dni, pod rygorem przyjęcia, że brak jest podstaw do podjęcia zawieszonego postępowania i pouczono o treści art. 130 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W dniu 19 października 2020 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynęło pismo z 9 października 2020 r. z Sądu Rejonowego we Wrześni, którym przesłano odpis prawomocnego postanowienia z 30 września 2020 r. w sprawie I Ns 238/17, z którego wynika, że spadek po T. S. nabyła Gmina N. Zarządzeniem z 26 kwietnia 2021 r. stwierdzono brak podstaw do podjęcia zawieszonego postępowania – nie wskazano następców prawnych zmarłej S. J. i poinformowano skarżącą kasacyjnie oraz jej pełnomocnika, że w dniu 17 sierpnia 2021 r. upływa okres 5 lat od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania m.in. ze względu na śmierć S. J., co stanowić będzie podstawę do umorzenia zawieszonego postępowania zgodnie z art. 130 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Pismem z 26 lipca 2021 r. skarżąca kasacyjnie zwróciła się z prośbą o przedłużenie postępowania sprawie I OSK 2220/14 po zmarłej S. J. i wskazała, że wyznaczony z urzędu pełnomocnik nie kontaktuje się z nią ani nie informuje o sprawie. W wykonaniu zarządzenia Sędziego 13 sierpnia 2021 r. poinformowano skarżącą kasacyjnie, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do ingerowania w stosunki między pełnomocnikiem i reprezentowaną przez niego osobą. Skarżącej przyznane zostało prawo pomocy przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu, osobę pełnomocnika nie wyznaczał jednak sąd, tylko Okręgowa Rada Adwokacka w W. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma możliwości zmiany wyznaczonego pełnomocnika. W piśmie z 24 sierpnia 2021 r. skarżąca kasacyjnie poinformowała, że zwróciła się do Prokuratury w W. "o pomoc ustalenia spotkania z dziećmi przysposobionymi M. K. i K. J. dzieci S. J.". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 130 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: p.p.s.a.) sąd umarza zawieszone postępowanie w razie śmierci strony, po upływie pięciu lat od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania z tej przyczyny. Cytowany przepis, który ma charakter przepisu szczególnego, nakłada na sąd obowiązek wydania określonego rozstrzygnięcia procesowego w przypadku upływu odpowiednio długiego czasu od zawieszenia postępowania z powodu śmierci strony, przy jednoczesnej bierności stron postępowania (ewentualnie ich następców prawnych). W literaturze przedmiotu podnosi się, że brzmienie art. 130 § 1 ab initio p.p.s.a. jest kategoryczne ("sąd umarza zawieszone postępowanie"), co oznacza, że spełnienie przewidzianych w tym przepisie przesłanek obliguje sąd do umorzenia postępowania (zob. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2018, s. 271-272). Norma wynikająca z tego przepisu ma zatem charakter normy bezwzględnie obowiązującej. Zgodnie z art. 83 § 1 ab initio p.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym co do zasady terminy oblicza się według przepisów prawa cywilnego. Termin oznaczony w tygodniach, miesiącach lub latach kończy się z upływem dnia, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było – w ostatnim dniu tego miesiąca (art. 112 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny – t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1740). W związku z powyższym w niniejszej sprawie stwierdzić należało, że pięcioletni termin, o którym mowa w art. 130 § 1 pkt 3 p.p.s.a., upłynął 17 sierpnia 2021 r. To zaś stanowiło przesłankę do umorzenia zawieszonego postępowania kasacyjnego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 130 § 1 pkt 3 w zw. z art. 131 oraz art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.