II OZ 1019/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludwik Żukowski, , , po rozpoznaniu w dniu 16 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 sierpnia 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 399/07 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. R. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy unieważnienia paszportu postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 399/07 odmówił skarżącej B. R. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym może nastąpić, jeżeli wykaże ona, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu skarżąca, wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi w żaden sposób nie wykazała istnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. W szczególności nie wykazała czym ewentualny uszczerbek w utrzymaniu mógłby się dla niej objawić i jakie negatywne skutki wywołać. Wymagania tego nie spełnia powoływanie się wyłącznie na ponoszone wydatki, gdyż z ich zestawienia z uzyskiwanym przez rodzinę skarżącej (osoby pozostające ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym) dochodami wynika możliwość wygospodarowania środków na pokrycie kosztów postępowania. W przeciwieństwie do osiąganych przez skarżącą dochodów, mają one charakter jednorazowy. Obowiązek ich ponoszenia wynika z przepisów normujących postępowanie sądowoadministracyjne i dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, nawet jeśli wiązałoby się to z potrzebą poczynienia pewnych oszczędności. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca i jej rodzina ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe źródło utrzymania. Z dzierżawy pensjonatu, lokalu oraz gruntu osiąga miesięcznie [...] zł brutto. Skarżąca podała, że koszty bieżącego utrzymania jej rodziny wynoszą [...] zł. Sąd podniósł, że przedstawione przez wnioskodawczynię zestawienie kosztów nie obejmuje jedynie kosztów niezbędnych do codziennego utrzymania. Sąd pokreślił, że koszty utrzymania konieczne dla osoby fizycznej i jej rodziny należy odnieść do kosztów minimalnych w skali całego kraju, a nie kosztów, jakie ponosi dana rodzina, a ponadto ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. W ocenie Sądu ponoszenie przez skarżącą miesięcznych kosztów "opłat wyjazdów szkolnych" – [...] zł, dostępu do Internetu, korepetycji nie stanowi niezbędnych dla codziennego utrzymania wydatków. Sąd stwierdził, że osiągane przez skarżącą dochody pozwalają jej na poniesie związanych ze sprawą kosztów sądowych (wpis od skargi – 300 zł, ewentualnie opłata kancelaryjna za sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku – 100 zł, wpis od skargi kasacyjnej – połowa wpisu od skargi), których poniesienie nie będzie wiązało się z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu skarżącej i jej rodziny. Ponadto Sąd wskazał, że skarżąca przedkładając dowód opłacenia wpisu od apelacji i zażalenia w postępowaniu cywilnym, sama pośrednio przyznała, że była w stanie opłacić koszty tego postępowania. Zażalenie na powyższe postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła B. R., wnosząc o jego zmianę poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. Skarżąca wskazała, że środki finansowe rodziny są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby. Ponadto podniosła, że poczyniła już oszczędności we własnych wydatkach kosztów utrzymania siebie i dzieci. Uiszczenie zaś kosztów sądowych wiąże się z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu rodziny. Zdaniem skarżącej wyjazdy dzieci na zielone szkoły, Internet, pobieranie dodatkowych zajęć z języków obcych jest niezbędne dla ich rozwoju. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy polega na tym, że strona zostaje zwolniona przez sąd od kosztów sądowych oraz uzyskuje uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu przez sąd adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu bez ponoszenia jego wynagrodzenia i wydatków (art. 244 § 1 i 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy może nastąpić w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego względnie rzecznika patentowego. Wchodzi zaś w rachubę, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Z przytoczonych przepisów wynika, że osobę ubiegającą się o prawo pomocy obciąża obowiązek wykazania, że znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania jej tego prawa w żądanym zakresie. Z akt sprawy wynika, że skarżąca mieszka z dwójką małoletnich dzieci. Za zgodą Sądu Rejonowego pobiera z konta córki [...] zł miesięcznie, zaś z konta syna [...] zł. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że syn jest właścicielem mieszkania o pow. [...] m2, nieruchomości rolnej o pow. [...] ha, zaś córka jest właścicielką [...] ha nieruchomości rolnej, posiada także działkę o pow. [...] m2 zabudowaną domem o kubaturze [...] cm3, jest także właścicielką lokalu użytkowego o pow. [...] m2. Ponadto skarżąca wskazała, że córka osiąga dochód w wysokości [...] zł z tytułu dzierżawy lokalu oraz w wysokości [...] zł z tytułu dzierżawy pensjonatu, zaś syn uzyskuje [...] zł z tytułu dzierżawy gruntu, a zatem łączny dochód rodziny wynosi [...] zł. Mając na uwadze powyższe okoliczności należy podzielić pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym postanowieniu, że skarżąca nie wykazała w sposób przekonywający, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Skoro bowiem skarżąca posiada środki finansowe i majątek znacznej wartości, to brak podstaw do uznania, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Kwestia, że skarżąca ma inne wydatki, wynikające np. z tytułu zapłaty kosztów sądowych w postępowaniu cywilnym, które ograniczają jej zdolności płatnicze nie oznacza jeszcze, że znajduje się w sytuacji materialnej, która uprawniałaby ją do korzystania z pomocy państwa w postaci przyznania prawa pomocy, które ma co do zasady charakter wyjątkowy. Ponadto przekonanie skarżącej, że skoro jej mąż jest znanym biznesmenem, posiadającym znaczny majątek i w związku z tym jej dzieci powinny żyć na takim samym poziomie jak ojciec nie mogło mieć wpływu na ocenę złożonego w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.