II GSK 5357/16

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń Protokolant Marta Woźniak po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 sierpnia 2016 r. sygn. akt II SA/Sz 724/16 w sprawie ze skargi S. S. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od S. S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 16 sierpnia 2016 r. sygn. akt II SA/Sz 724/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę S. S. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że Naczelnik Urzędu Celnego w S. decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. wymierzył S. S. karę pieniężną za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry w wysokości 12.000 zł. Decyzję doręczono stronie w dniu 13 lipca 2015 r. w trybie art. 150 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm., powoływanej dalej jako o.p.). S. S. złożył w dniu 10 listopada 2015 r. odwołanie od powyższej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu wniosku podał, że od 1 czerwca do 30 września 2015 r. przebywał poza miejscem zamieszkania w związku z sezonowo wykonywaną pracą. O fakcie wydania decyzji dowiedział się w dniu 3 listopada 2015 r. w związku z doręczeniem tytułu wykonawczego. Wyjaśnił, że pozostawał w stałym kontakcie ze swoją matką, z którą mieszka pod adresem, na który organ kierował korespondencję, lecz nie uzyskał od niej wiedzy o pozostawieniu awiza o przesyłce. Jego zdaniem, dołożył należytej staranności, aby zadbać o swoje interesy, gdyż dowiadywał się u domownika o przychodzące do niego listy. Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2016 r. odmówił przywrócenia terminu do złożenia odwołania. Zdaniem organu, strona nie wypełniła przesłanki braku winy w uchybieniu terminu, bowiem wiedząc, że przez dłuższy czas nie będzie przebywała w miejscu zamieszkania, mogła zawiadomić organ o zmianie swojego adresu. W ocenie organu, faktu wyjazdu strony do pracy sezonowej nie można uznać za niezależną od woli strony przeszkodę uniemożlwiającą zachowanie terminu do złożenia odwołania. S. S. złożył na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, podnosząc, że uchybił terminowi w sposób niezawiniony, gdyż nie wiedział o doręczeniu decyzji, a brak tej wiedzy wystąpił pomimo zachowania należytej staranności, co wyrażało się w kontrolowaniu dostarczanej na jego adres korespondencji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, powoływanej dalej jako p.p.s.a.), wyrokiem z dnia 16 sierpnia 2016 r. oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że skarżący, wyjeżdżając do pracy sezonowej w innej miejscowości i wiedząc o toczącym się postępowaniu, powinien należycie zadbać o swoje interesy i zawiadomić organ o zmianie adresu do korespondencji przez czas przebywania poza miejscem zamieszkania, bądź ustanowić pełnomocnika w sprawie lub pełnomocnika do odbioru korespondencji. Okoliczność, że skarżący dowiadywał się u swojej matki, z którą mieszka, o przychodzącą korespondencję, nie mógł w ocenie Sądu I instancji, stanowić podstawy do przywrócenia mu terminu do złożenia odwołania. Skarżący nie zachował bowiem należytej staranności w zabezpieczeniu swoich uprawnień. S. S. złożył od wyroku WSA w Szczecinie z dnia 16 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SA/Sz 724/16 skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skarżący wniósł o jego uchylenie w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 o.p. polegające na zaaprobowaniu wadliwego postanowienia Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sytuacji, gdy spełnione zostały przesłanki zastosowania tej instytucji, w tym również uprawdopodobnione zostało, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy skarżącego, bowiem pomimo podjęcia pracy sezonowej poza miejscem swojego zamieszkania, wiedząc o toczącym się wobec niego postępowaniu, przedsięwziął działania w celu złożenia ewentualnego odwołania w ten sposób, że sprawdzał u swojego domownika, zamieszkałego pod adresem na który skierowano decyzję, odbieraną w czasie jego nieobecności korespondencję, czym dołożył należytej staranności w zabezpieczeniu swoich uprawnień, a wobec zaniedbania domownika polegającego na zaniechaniu przekazania przesyłki zawierającej decyzję, skarżący nie mógł przezwyciężyć przeszkody we wniesieniu odwołania mimo dołożenia należytych starań, 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1, art. 122 i 187 § 1 o.p. polegające na zaaprobowaniu wadliwego postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sytuacji, gdy Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie zaniechał weryfikacji twierdzeń przedstawionych na uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu poprzez przesłuchanie samego skarżącego oraz jego matki, przyjmując niesłusznie założenie, że w sytuacji podjęcia pracy sezonowej poza miejscem stałego zamieszania, regularne dowiadywanie się u domownika o otrzymane przesyłki listowe nie może być uznane za należyte zabezpieczenie realizacji swoich uprawnień i przez to okoliczności te nie mogą stanowić podstawy do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący nie zgodził się z Sądem I instancji, że wobec wyjazdu do pracy sezonowej jego powinnością, w celu należytego zadbania o swoje interesy, było poinformowanie organu o zmianie adresu do korespondencji bądź ustanowienie pełnomocnika do doręczeń. W istocie nie doszło do zmiany adresu do korespondencji skarżącego, wobec czego informowanie organu o takiej zmianie nie miałoby podstaw faktycznych. Wyjazd do pracy sezonowej nie oznaczał w przypadku skarżącego zmiany jego adresu do korespondencji, bowiem kierowane do niego przesyłki listowe w miejscu jego zamieszkania (które nie uległo zmianie) mogła odebrać i odbierała jego matka. Zdaniem skarżącego, w sytuacji gdy w miejscu zamieszkania strony przebywa domownik mogący odbierać listy, a co więcej podejmujący się ich odbioru, nie sposób przyjmować, iż strona ma powinność informowania organu o innym adresie do korespondencji. Z tych samych względów brak było z perspektywy skarżącego podstaw do ustanowienia pełnomocnika do doręczeń. Skarżący podkreślił, że miał podstawy oczekiwać, że matka przekaże mu odebraną decyzję, bowiem dotychczas wykazywała się skrupulatnością w tym zakresie. Skoro skarżący mimo tymczasowego wyjazdu do pracy sezonowej monitorował otrzymywaną pocztę, oczekując na decyzję organu celnego, to nie sposób przypisać mu niedbalstwa. Zdaniem skarżącego, rozstrzygnięcie w sprawie powinno być poprzedzone przesłuchaniem skarżącego oraz jego matki w celu ustalenia szczegółów dotyczących aktywności skarżącego w zakresie ustalania przez niego, jaka korespondencja została mu doręczona oraz kiedy. Organ nie skorzystał z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem rozpoznania Sądu I instancji była skarga na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, wydane na podstawie art. 162 § 1, § 2 i § 4 oraz art. 163 § 1, § 2 i § 3 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 162 § 1 o.p., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przesłanką przywrócenia terminu na podstawie tego przepisu jest zatem uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę, że do uchybienia terminu doszło bez jego winy. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem zachowania przez stronę szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przez brak winy, o którym mowa w art. 162 § 1 o.p., należy rozumieć sytuacje, w których z przyczyn obiektywnie niezależnych, nawet przy zachowaniu najwyższej staranności strona nie miała możliwości dochowania ustawowego terminu. Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności należy brać pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, ale także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 162 § 1 o.p. nie jest trafny, bowiem skarżący nie uprawdopodobnił w toku postępowania, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu. Okolicznością, na którą powoływał się we wniosku o przywrócenie terminu, był fakt niepowiadomienia go przez matkę o awizowaniu przesyłki zawierającej decyzję o wymierzeniu kary pieniężnej. Odnosząc się do tego argumentu, należy stwierdzić, że w myśl art. 150 § 1 o.p. w brzmieniu obowiązującym w dniu doręczenia decyzji z dnia [...] czerwca 2015 r., jeżeli w razie niemożności doręczenia pisma osobie fizycznej w jej mieszkaniu lub miejscu pracy i w razie niemożności doręczenia pisma pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej. Adresata zawiadamia się dwukrotnie o pozostawaniu pisma w miejscu określonym w § 1. Powtórne zawiadomienie następuje w razie niepodjęcia pisma w terminie 7 dni (§ 1a). Zgodnie z art. 150 § 2 o.p., zawiadomienie o pozostawaniu pisma w miejscu określonym w § 1 umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Nie jest przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie, że przesyłka zawierająca decyzję o wymierzeniu kary była dwukrotnie awizowana i następnie uznano ją za doręczoną w trybie art. 150 o.p. Skarżący twierdzi natomiast, że nie uzyskał informacji o awizowaniu przesyłki od matki przebywającej w miejscu jego zamieszkania. Należy zgodzić się w tym zakresie z Sądem I instancji, że fakt dowiadywania się u dorosłego domownika w okresie wyjazdu poza miejsce zamieszkania o przychodzącą korespondencję nie świadczy sam w sobie o zachowaniu należytej staranności w dbaniu o własne interesy. W związku z długotrwałym wyjazdem skarżący miał możliwość zawiadomienia organu o zmianie adresu do korespondencji lub ustanowienia pełnomocnika do odbioru korespondencji. Jeżeli zaś uznał, ze względu na obecność matki w miejscu zamieszkania, że będzie mógł w okresie nieobecności skutecznie otrzymywać przychodzącą do niego korespondencję, to w konsekwencji musiał godzić się z tym, że będą go obciążały wszelkie zaniedbania dorosłego domownika w zakresie odbioru korespondencji. Wymaga podkreślenia, że skarżący w toku postępowania nie podjął próby wykazania, że niepoinformowanie go przez matkę o awizowanej przesyłce było wynikiem zdarzenia, za które nie można przypisać mu winy, takiego jak np. nagła choroba matki. Na uwzględnienie nie zasługuje również drugi zarzut skargi kasacyjnej dotyczący nieprawidłowo przeprowadzonego przez organ postępowania dowodowego. Jak już wspomniano, to do wnoszącego o przywrócenie terminu należy wykazanie okoliczności uprawdopodobniających brak jego winy w uchybieniu terminu. Organ ocenia jedynie przedstawione przez stronę przyczyny, nie dokonuje natomiast samodzielnych ustaleń w tym zakresie. Ciężar dowodu w postępowaniu w sprawie przywrócenia terminu spoczywa zatem na stronie i nie może zostać przerzucony na organy administracji. Mając to wszystko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.).