II SAB/Wa 554/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Karolina Kisielewicz po rozpoznaniu w dniu 13 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. J. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] maja 2017 r. postanawia: - umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne - UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 30 listopada 2018 r. sygn. akt II SAB/Wa 384/18 uwzględnił skargę E. J. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w przedmiocie rozpoznania jej wniosku z [...] maja 2017 r. o wyłączenie stosowania wobec skarżącej art. 15c ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z.U.2020, poz. 723), na podstawie art. 8a tej ustawy. Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 1, § 1a oraz § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.). zobowiązał Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do rozpoznania wniosku skarżącej, w terminie miesiąca od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, stwierdził, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przyznał skarżącej od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji sumę pieniężną w wysokości 1.000 złotych oraz zasądził na jej rzecz koszty postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wyrokiem z 15 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 921/21, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd II instancji stwierdził, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał wyrok już po śmierci strony skarżącej (w dniu [...] listopada 2018 r.) i z uwagi na zaistnienie okoliczności skutkującej nieważnością postępowania (art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) podlega uchyleniu na podstawie art. 183 § 1 i § 2 pkt 2 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a., niezależnie od zasadności zawartych w niej zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny dodał, że przedwczesne jest odnoszenie się do zapatrywania Ministra Spraw Wewnętrznych Administracji wyrażonego w piśmie z 5 maja 2021 r., że przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków o charakterze ściśle związanym z osobą zmarłej. Umorzenie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a., doprowadziłoby do uprawomocnienia się wyroku skierowanego do osoby zmarłej. Kwestia umorzenia postępowania sądowego będzie mogła zostać rozważona na etapie ponownego rozpoznania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W konkluzji Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązał Sąd I instancji do rozważenia, czy dopuszczalne jest umorzenie postępowania w kontekście tego, czy przedmiot niniejszego postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Według art. 1 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, funkcjonariuszom Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej, zwolnionym ze służby, przysługuje z budżetu państwa, na zasadach określonych w ustawie, zaopatrzenie emerytalne z tytułu wysługi lat (emerytura) lub w razie całkowitej niezdolności do służby (renta inwalidzka), a członkom ich rodzin - w razie śmierci żywiciela (renta rodzinna). Prawo do emerytury (podobnie jak renty inwalidzkiej) jest prawem o charakterze osobistym, ustaje wraz ze śmiercią osoby uprawnionej i nie podlega dziedziczeniu na zasadach określonych w kodeksie cywilnym. Określonym w tej ustawie członkom rodziny zmarłego funkcjonariusza przysługuje renta rodzinna (art. 23 ustawy). Jest to ich własne uprawnienie, aczkolwiek pozostające w związku z osobą zmarłego funkcjonariusza – żywiciela. Ten związek podkreśla również art. 24a ustawy emerytalnej. Według tego przepisu w przypadku renty rodzinnej przysługującej po osobie, która pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b, i która pozostawała w służbie przed dniem 2 stycznia 1999 r., renta rodzinna przysługuje na zasadach określonych w art. 24, z zastrzeżeniem, że wysokość renty rodzinnej ustala się na podstawie świadczenia, które przysługiwało lub przysługiwałoby zmarłemu z uwzględnieniem przepisów art. 15c lub art. 22a. Służba funkcjonariusza na rzecz totalitarnego państwa determinuje więc wysokość renty rodzinnej przysługującej pozostałym po nim członkom rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednak, że członek rodziny, jako beneficjent renty rodzinnej, przysługującej w razie śmierci funkcjonariusza może wystąpić do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji we własnej sprawie dotyczącej renty rodzinnej o wyłączenie stosowania, na podstawie art. 8a, przepisu art. 24a i w konsekwencji o ustalenie wysokości tego świadczenia na ogólnych, korzystniejszych zasadach. Rozpatrywana sprawa zainicjowana została skargą E. J. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w przedmiocie rozpoznania jej wniosku z [...] maja 2017 r. o wyłączenie stosowania wobec skarżącej art. 15c tej ustawy. Z tego co już powiedziano wynika, że przedmiot niniejszego postępowania, odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych ze zmarłą. W konsekwencji nie jest dopuszczalne ewentualne kontynuowanie postępowania po śmierci osoby uprawnionej do świadczenia emerytalnego, z udziałem jej następców prawnych, czy jedynie z udziałem członków rodziny uprawnionych do renty rodzinnej przewidzianej w omawianej ustawie (por. prawomocne postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 117/19 i z 9 lutego 2021 r., sygn. akt II SAB/Wa 713/20, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przepis art. 161 § 1 pkt 2 ustawy procesowej stanowi, że Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. Według art. 161 § 2 ustawy, postanowienie o umorzeniu postępowania może zapaść na posiedzeniu niejawnym. W konsekwencji, wobec śmierci skarżącej w dniu [...] listopada 2018 r., postępowanie w niniejszej sprawie należało umorzyć na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 i § 2 p.p.s.a.