I SA/Wa 1857/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska sędzia WSA Anna Falkiewicz - Kluj Protokolant: referent Agnieszka Stefańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2021 r. sprawy ze skargi R. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. UZASADNIENIE I SA/Wa 1857/20 U Z A S A D N I E N I E Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lipca 2020 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania R.L. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] maja 2020 r. nr [...] odmawiającą przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na uregulowanie należności dotyczących lokalu komunalnego. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: R.L. [...] maja 2020 r. wystąpił o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłacenie rachunku za prąd oraz gaz, zakup żywności, środków czystości oraz spłatę należności dotyczących zamieszkiwanego lokalu komunalnego. Prezydent [...] decyzją z [...] maja 2020 r. odmówił przyznania wnioskowanej pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na uregulowanie należności dotyczących lokalu komunalnego. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje w trzypokojowym lokalu komunalnym zajmowanym bez umowy najmu, a całkowita kwota zaległości na koncie finansowym lokalu wynosi [...] zł. Posiada on orzeczenie o lekkim stopieniu niepełnosprawności, jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku, nie podejmuje żadnych prac, nie wykazuje aktywności w poszukiwaniu zatrudnienia. Ze złożonego [...] maja 2020 r. oświadczenia wynika, że nie uzyskuje on żadnego dochodu poza świadczeniami z ośrodka pomocy społecznej. Prezydent [...] zaznaczył, że wnioskodawca kwalifikuje się do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, które zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.) przysługują osobom i rodzinom, których dochód na osobę w rodzinie nie przekracza określonego tym artykułem kryterium dochodowego (w niniejszej sprawie kwoty [...] zł). Organ I instancji przytoczył treść art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej oraz podkreślił, że zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ww. ustawy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Prezydent wskazał, że zasiłek celowy jest przyznawany w ramach uznania administracyjnego. Samo spełnienie kryterium dochodowego przez osobę ubiegającą się o zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia. Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych danego organu udzielającego pomocy. W ocenie organu I instancji uregulowanie należności dotyczących zajmowanego przez wnioskodawcę lokalu nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej, o której mowa w ustawie o pomocy społecznej. Na poparcie stanowiska organ przytoczył stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne, gdzie sąd wskazał, że to strona jest zobowiązana do systematycznego uiszczania opłat za zajmowany lokal mieszkalny. Zaległości czynszowe - chociaż obciążają dłużnika i mają wpływ na jego sytuację życiową - nie mogą być uważane za potrzebę osobistą, gdyż bezpośrednią korzyść z przyznanego zasiłku odniesie wierzyciel, a więc podmiot do którego na pewno nie jest adresowana ustawa o pomocy społecznej. Prezydent podkreślił, że całkowite zadłużenie za aktualnie zajmowany lokal wynosi [...] zł. Wnioskodawca nie płaci bieżącego czynszu. Był on informowany przez pracownika socjalnego o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia, o możliwości odpracowania zadłużenia, jednak z żadnej z tych form nie skorzystał. Działania pomocowe ośrodka nie ograniczają się jedynie do udzielania świadczeń pieniężnych, ale również do świadczenia pracy socjalnej. Pracownik socjalny biorąc pod uwagę sytuację mieszkaniową wnioskodawcy proponował możliwe formy jej rozwiązania. Tym samym organ I instancji stwierdził, że brak jest podstaw do udzielenia pomocy na uregulowanie należności dotyczących lokalu komunalnego. Jednocześnie biorąc pod uwagę sytuację materialną i życiową organ rozpatrzył wniosek z [...] maja 2020 r. i odrębnymi decyzjami przyznał wnioskodawcy pomoc w formie zasiłku okresowego, zasiłku celowego na zakup żywności, na opłaty gazu, energii oraz na zakup środków higienicznych. Prezydent zaznaczył dodatkowo, że rocznie z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego i celowego specjalnego korzysta około [...] osób. Na realizację tego zadania w 2020 r. OPS dysponuje budżetem w wysokości średnio miesięcznie [...] zł. Z pomocy w formie zasiłku celowego i celowego specjalnego w I kwartale 2020 r. skorzystało [...] osób, średnia wartość świadczenia wyniosła [...] zł. R.L. złożył odwołanie od powyższej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę podzieliło ustalenia organu I instancji i stwierdziło, że decyzja z [...] maja 2020 r. jest prawidłowa. Organ odwoławczy przytoczył przepisy ustawy o pomocy społecznej określające zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w tym m.in. art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 2, art. 39 ust. 1 i 2 oraz stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne i podkreślił, że trudność sytuacji życiowej, w jakiej znalazł się skarżący (która nie jest negowana), wynika z faktu, że zajmuje on lokal mieszkalny, do którego nie posiada tytułu prawnego i którego wielkość uniemożliwia uzyskanie stałej pomocy w utrzymaniu mieszkania w trybie ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2133 ze zm.). Okoliczności te nie mogą jednak stanowić przesłanki dla przyznania skarżącemu stałej pomocy finansowej na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej. Wynika to z faktu, że skoro prawodawca ustanowił w ustawie o dodatkach mieszkaniowych kryteria przyznawania tych dodatków, to nie można dla faktycznego obejścia tych regulacji - celem przyznania stałej pomocy odpowiadającej funkcjonalnie dodatkowi mieszkaniowemu dla osoby niespełniającej kryteriów otrzymywania dodatku - wykorzystywać przepisów innych ustaw, w tym ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem organu odwoławczego przyznanie skarżącemu pomocy na regulowanie czynszu za dany okres na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej byłoby dopuszczalne jedynie w szczególnie uzasadnionym, incydentalnym przypadku, nie może zaś służyć stałemu i bezterminowemu wspieraniu go w uiszczaniu tego rodzaju opłat. SKO w [...] podkreśliło, że jeżeli organ pomocy społecznej ocenił z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby skarżącego, a z drugiej własne możliwości finansowe i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania stronie zasiłków celowych w wysokości przez nią oczekiwanej, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. R.L. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwestionując jej prawidłowość. W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący opisał swoją trudną sytuację życiową, zdrowotną i materialną, w tym m.in. związaną z kwestiami mieszkaniowymi i zarobkowymi, wskazał przebieg postępowania i podejmowane czynności oraz przedstawił szereg zarzutów odnoszących się do działań i funkcjonowania organów pomocy społecznej oraz ich pracowników podnosząc w szczególności, że są one krzywdzące i stronnicze. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z [...] maja 2020 r. nie naruszają prawa. Na wstępie podkreślić należy, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i ust. 2 powołanej ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W myśl natomiast art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...] zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący ma ustalony lekki stopień niepełnosprawności, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie podejmuje żadnych prac i nie wykazuje aktywności zawodowej. Ze złożonego [...] maja 2020 r. oświadczenia wynika, że utrzymuje się on ze świadczeń z pomocy społecznej. Nie ulega zatem wątpliwości, że skarżący spełnia ustawowe kryterium ubiegania się o przyznanie pomocy finansowej w ramach pomocy społecznej. Zauważyć trzeba, że z konstrukcji powołanego art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej wynika również, że decyzja podejmowana przez organ administracji publicznej na podstawie tego przepisu zależy od uznania administracyjnego. Oznacza to, co już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że organ nie ma obowiązku automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia oraz w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej, regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Zdaniem Sądu organy pomocy społecznej prawidłowo uznały, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu wnioskowanego zasiłku celowego z przeznaczeniem na uregulowanie należności dotyczących lokalu komunalnego. Jak wynika z akt sprawy skarżący zajmuje lokal bez umowy najmu, ma zasądzoną eksmisję ze wskazaniem do lokalu socjalnego. Zadłużenie w opłatach za czynsz powstało, gdy najemcą była J.S. – babka wnioskodawcy. Bieżący czynsz nie jest regulowany. Całkowita kwota zadłużenia wynosi natomiast [...] zł. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że konieczność spłaty zadłużenia z tytułu zaległych opłat czynszowych nie jest niezbędną potrzebą bytową w rozumieniu art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zasiłek celowy jest związany co do zasady, głównie z bieżącymi, aktualnymi potrzebami osoby ubiegającej się o pomoc społeczną. Do takich potrzeb można zaliczyć opłacenie bieżącego czynszu za dany okres, gdy ma to charakter incydentalny. Charakteru takiego nie ma jednak spłata zadłużenia dotyczącego zajmowanego lokalu komunalnego, powstałego wskutek długotrwałego nieregulowania opłat. Jak podkreśla się w orzecznictwie niezbędna potrzeba bytowa to potrzeba, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życia lub zdrowia. Spłata zadłużenia mieszkaniowego nie wiąże się z podstawowymi potrzebami egzystencjalnymi. Pomocy społecznej nie można przy tym traktować jako instytucji, która ze środków ogółu społeczeństwa, spłaca długi za osoby fizyczne. Tym bardziej, gdy – jak w niniejszej sprawie – wnioskodawca zajmuje lokal komunalny, do którego nie posiada tytułu prawnego, a zadłużenie powstało dużo wcześniej. Zgodzić się należy z twierdzeniami organu II instancji, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, w tym mieszkaniowej i z uwagi na powierzchnię zajmowanego lokalu oraz zajmowanie lokalu bez tytułu prawnego, nie ma podstaw do ubiegania się o pomoc w trybie ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2019 poz. 2133 ze zm.). Okoliczności te nie są w żaden sposób kwestionowane. Nie stanowią one jednak przesłanki uzasadniającej uwzględnienie wniosku o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na spłatę należności dotyczących zajmowanego lokalu komunalnego. Tym bardziej, że jak wynika z akt sprawy wnioskodawca mimo, że był informowany m.in. o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia czy też o możliwości odpracowania zadłużenia, z żadnej formy rozwiązania swojej trudnej sytuacji nie skorzystał. Powyższe okoliczności dodatkowo uzasadniały odmowę uwzględnienia wniosku o przyznanie wnioskowanego zasiłku. Zaznaczyć należy, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Nie jest więc celem pomocy społecznej zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła finansowania jego wszystkich zobowiązań finansowych i w oczekiwanej wysokości. Skarżący powinien zatem przede wszystkim w zakresie własnych możliwości dążyć do regulacji zadłużenia. Tymczasem - jak wyżej wskazano - wnioskodawca nie podejmuje żadnych działań celem przezwyciężenia swojej trudnej sytuacji we własnym zakresie. Zauważyć trzeba, że ośrodki pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi. Jak wskazano w decyzji organu I instancji rocznie z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego i celowego specjalnego korzysta około [...] osób. Na realizację tego zadania w 2020 r. OPS dysponował budżetem w wysokości średnio miesięcznie [...] zł. Z pomocy w formie zasiłku celowego i celowego specjalnego w I kwartale 2020 r. skorzystało [...] osób, średnia wartość świadczenia wyniosła [...] zł. Jak wynika z akt sprawy stosownymi decyzjami z [...] maja 2020 r. przyznano wnioskodawcy m.in. pomoc w postaci zasiłku celowego na dofinasowanie opłat za gaz ([...] zł), energię elektryczną ([...] zł), zakup środków higienicznych ([...] zł), zakup posiłku lub żywności ([...] razy po [...] zł) oraz zasiłek okresowy z powodu bezrobocia ([...] zł). Skarżący korzysta zatem ze stałego wsparcia OPS i przyznane świadczenia przewyższają średnią miesięczną wysokość zasiłku celowego przewidzianą w tym okresie na pomoc osobom ubiegającym się o to świadczenie przez OPS. Jednocześnie – jak wyżej wskazano - skarżący nie podejmuje działań, które mogłyby poprawić jego sytuację życiową. W świetle powyższego stwierdzić należy, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia organów obu instancji są zgodne z prawem. W ocenie Sądu decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące przepisy i organy orzekające nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, dokonały ustaleń wszystkich okoliczności, od jakich w świetle ustawy o pomocy społecznej uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego oraz wyczerpująco uzasadniły motywy podjętych rozstrzygnięć. Wniesiona skarga jest więc bezzasadna i brak jest podstaw do jej uwzględnienia. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.