III SA/Gd 571/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie Sędzia WSA Janina Guść Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 października 2021 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 20 stycznia 2021 r., wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – dalej jako "ustawa", Burmistrz odmówił A. C. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem B. C. Jak wskazał organ pierwszej instancji, ojciec skarżącej choruje na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze oraz depresję. Od czterech lat nie wychodzi z domu , większość czasu spędza w łóżku. Wstaje na posiłki oraz do toalety. Z uwagi na zawroty głowy wymaga asekuracji. A. C. mieszka wraz z ojcem, matką, która ma ustalone prawo do emerytury oraz bratem, posiadającym umiarkowany stopień niepełnosprawności z powodu epilepsji. Strona nigdy nie pracowała. Opiekuje się ojcem, przygotowuje posiłki, dba o higienę osobistą, pomaga przy myciu i kąpieli, dba o porządek, podaje leki, utrzymuje kontakt z lekarzem i załatwia sprawy urzędowe. W ocenie organu, mając na uwadze powyższe ustalenia, nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy między niepodejmowaniem pracy przez stronę a sprawowaniem opieki nad ojcem. Ojciec strony nie mieszka tylko ze stroną, ale też z żoną i synem, i praktycznie przez całą dobę jest pod opieką rodziny. Organ wskazał ponadto na przepisy ustawy, z których wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także na przepisy wymagające powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki w okresie określonym ustawą. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca, reprezentowana przez adwokata, zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 17 ust.1b ustawy bez uwzględnienia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że pobieranie przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, niezastosowanie art. 27 ust.5 w zw. z art. 17 ust.5 pkt 1 lit. b ustawy i nieuwzględnienie, że w przypadku zbiegu prawa do świadczeń osoba uprawniona ma prawo do wyboru jednego z nich. Ponadto pełnomocnik skarżącej przy piśmie z dnia 22 marca 2021 r. przedłożył organowi odwoławczemu kopię zaświadczenia lekarskiego z dnia 4 marca 2021 r., dotyczącego matki skarżącej – D. C. Decyzją z dnia 27 kwietnia 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania A. C., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy, po przytoczeniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego wskazał, że z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 oraz orzecznictwo sądów administracyjnych wadliwe było stanowisko organu pierwszej instancji, że przesłanką negatywną przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia jest okoliczność, że wniosek dotyczy opieki sprawowanej nad dorosłą osobą niepełnosprawną. Organ odwoławczy stwierdził, że mimo to decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Osoba wymagająca opieki pozostaje bowiem w związku małżeńskim , a żona osoby wymagającej opieki mieszka wraz z mężem i – choć z przesłanego zaświadczenia lekarskiego wynika, że cierpi ona na bóle kręgosłupa piersiowego oraz że w jej przypadku nie jest wskazana praca fizyczna , nie dysponuje jednak orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ dodał, że z woli ustawodawcy okoliczność niemożliwości sprawowania opieki przez współmałżonka z uwagi na stan zdrowia - nad małżonkiem niepełnosprawnym w stopniu znacznym – rozstrzygana jest orzeczeniem o niepełnosprawności. Dopiero wówczas, gdy oboje małżonkowie są osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym możliwe jest uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez krewnych, sprawujących opiekę. Organ odwoławczy podkreślił, że realizacja obowiązku alimentacyjnego przez współmałżonka nie musi polegać na świadczeniach osobistych; może ona polegać na sfinansowaniu opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem. Wystąpienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust.5 pkt 2a ustawy uniemożliwia przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia. W skardze, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na opisaną powyżej decyzję organu odwoławczego skarżąca A. C., reprezentowana przez adwokata, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 17 ust.1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust.1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się córki, będącej opiekunem osoby niepełnosprawnej, bowiem opieka powinna być sprawowana przez żonę niepełnosprawnego, nie posiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – gdy funkcjonalna wykładnia wskazanych przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Zdaniem skarżącej wykładnia dokonana przez organ odwoławczy prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy z uwagi na stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom takiej osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową lub stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki. Powołała się na wyrok WSA w Szczecinie z dnia 7 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 80/19. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wskazał, że przywołany przez skarżącą wyrok dotyczył odmiennego stanu faktycznego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym w dniu 19 listopada 2015 r. Z orzeczenia tego wynika, że niepełnosprawność istnieje od 52 -go roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 16 lipca 2012 r. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.) - dalej także jako "ustawa", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Powyższa regulacja art. 17 ust. 1b ustawy stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem tego wyroku jest ustalenie, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia, przedmiotowa przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Wymieniony wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie doprowadził wprawdzie do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, jednak jego treść wiąże - w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP - i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną. W konsekwencji organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego miały obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. W związku z tym, jak słusznie uznało Kolegium, wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy przesłanka w postaci czasu powstania niepełnosprawności ojca skarżącej nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia. Z tego względu błędne w tej mierze było stanowisko organu pierwszej instancji, który za podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przyjął to, że niepełnosprawność ojca skarżącej powstała, gdy był on już osobą dorosłą, nie uczącą się. Z wywiadu środowiskowego wynika, że ojciec skarżącej choruje na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, cierpi na depresję, od około 4 lat nie wychodzi z domu. Większość czasu spędza w łóżku , z przerwami na posiłki, które stara się jadać w kuchni. Nie przebiera się w odzież dzienną. Całe dnie spędza w piżamie. Ostatnio zaczął odmawiać kąpieli. Wymaga asekuracji podczas chodzenia z uwagi na zawroty głowy. Skarżąca - jak podała w sporządzonym spisie - dba o higienę ojca, asekuruje go przy przejściach do łazienki, przygotowuje ubrania i ubiera go, wykonuje z nim ćwiczenia fizyczne, mierzy ciśnienie, poziom cukru, podaje insulinę, leki, posiłki, sprząta, pierze , prasuje, odbywa wizyty lekarskie, opłaca rachunki, realizuje recepty, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, przynosi opał i pali w piecu, odśnieża zimą, układa do snu, w razie choroby potrzeby wykonuje masaże i oklepuje ojca w przypadku choroby. Zauważyć w tym kontekście należy, że art. 17 ust.5 pkt 2 lit a ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tak więc z woli ustawodawcy osoby, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy , mogą uzyskać świadczenie pielęgnacyjne ( po spełnieniu wszystkich przewidzianych ustawą przesłanek) jedynie wówczas, gdy osoba wymagająca opieki nie pozostaje w związku małżeńskim, a gdy w związku małżeńskim pozostaje - tylko wówczas, gdy małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzecznictwo sądowoadministracyjne stoi na stanowisku, że w przypadku ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przy wykładni przepisów ustawy należy mieć na uwadze, czy małżonek jest w stanie opiekować się osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Obowiązek udzielania sobie wzajemnej pomocy przez małżonków , tak jak w przypadku innych osób zobowiązanych do alimentacji, może ponadto przybrać nie tylko postać osobistej opieki, ale też dostarczenia środków na to, by taką opiekę sprawowała inna osoba. W niniejszej sprawie niepełnosprawny w stopniu znacznym ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim. Jego żona, a matka skarżącej, licząca 66 lat, nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Skarżąca do odwołania od decyzji organu pierwszej instancji dołączyła zaświadczenie lekarskie z którego wynika, że istnieją przeciwskazania do wykonywania przez jej matkę pracy fizycznej, wymagającej dźwigania i ruchów naprzemiennych, z uwagi na odczuwany ból. Przeciwskazania te nie znalazły natomiast odzwierciedlenia w jakimkolwiek orzeczeniu o niepełnosprawności. Jak wynika z przytoczonego powyżej zestawienia, sporządzonego przez skarżącą, dotyczącego wykonywanych przez skarżącą czynności związanych z opieką nad ojcem oraz z ustaleń wywiadu środowiskowego, ojciec skarżącej wymaga w istocie zwykłej pomocy i opieki. Zauważyć należy, że skoro skarżąca mieszka wraz z całą rodziną, to na niej i na jej bracie , którego niepełnosprawność nie jest związana z narządem ruchu, spoczywa obowiązek wyręczania rodziców przy noszeniu opału, paleniu w piecu, odśnieżaniu, robieniu zakupów. Matce skarżącej może sprawiać trudność asekuracja męża, jednak z przedłożonego zaświadczenia lekarskiego wynikają jedynie przeciwskazania do wykonywania przez nią określonego rodzaju prac fizycznych, nie zaś niemożliwość ich wykonywania. Zauważyć też należy, że brat skarżącej może wspomagać, czy też nawet wyręczać matkę przy takiej asekuracji. Tak więc ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika , by matka skarżącej, a żona osoby niepełnosprawnej, nie mogła wykonywać czynności, związanych z bezpośrednią opieką nad niepełnosprawnym mężem. Wobec powyższego, wbrew stanowisku skarżącej, nie można uznać, by stan zdrowia jej matki uniemożliwiał sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Tak więc nie mogło dojść do sytuacji, w której osoba inna, niż małżonek osoby niepełnosprawnej - w niniejszej sprawie córka – może skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Zasadnie w tej sytuacji doszło do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Nadmienić ponadto należy, że sprawowanie opieki musi powodować nie podejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Tymczasem skarżąca nigdy nie pracowała. Nie zrezygnowała ona wobec tego z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad ojcem, a jej dotychczasowa bierność zawodowa nie pozwala też na przyjęcie, że właśnie z powodu niepełnosprawności ojca zatrudnienia nie podejmuje. Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze Sąd, nie podzielając zarzutów skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę - jako bezzasadną - oddalił.