I GSK 1177/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała Sędziowie Janusz Zajda (spr.) NSA Marzenna Zielińska Protokolant Anna Wróblewska po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P.-C. G. B. P. Spółki z o.o. w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 października 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 2333/07 w sprawie ze skargi P.-C. G. B. P. Spółki z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie zwrotu należności celnych postanawia: oddalić skargę kasacyjną UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z 8 października 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 2333/07 odrzucił skargę P.-C. G. B. P. – spółki z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] czerwca 2007 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w przedmiocie odmowy zwrotu odsetek od zwróconego cła. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, że z akt sprawy oraz z oświadczenia pełnomocnika Spółki wynika, że wpis sądowy od skargi nie został uiszczony, ponieważ, zdaniem Spółki, w sprawie wymagany jest wpis stosunkowy, który zostanie uiszczony po otrzymaniu wezwania sądu. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 219 § 1 i art. 221 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie; gotówką do kasy sądu lub na jego rachunek bankowy. Z kolei pisma wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które nie są należycie opłacone, pozostawia się bez rozpoznania lub odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie stałej. W niniejszej sprawie skarga podlegała opłacie stałej, gdyż stosownie do § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), wpis stały w sprawach skarg dotyczących decyzji wydanych w trybie stwierdzenia nieważności, bez względu na przedmiot sprawy, pobiera się w wysokości 200 zł. Decyzja Dyrektora Izby Celnej w W. wydana w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej co do odmowy zwrotu odsetek od zwróconego cła należy, zdaniem Sądu, do grupy aktów wymienionych w tym przepisie. Stwierdzając uchybienie przez Spółkę obowiązkowi opłacenia skargi Sąd podkreślił, że pismo procesowe wnoszone przez profesjonalnego pełnomocnika powinno spełniać wszystkie wymagania formalne, które zostały wyznaczone w przepisach prawa, w tym powinno być wolne od wadliwości w zakresie uiszczenia opłaty. O ile uchybienia formalne, np. brak pełnomocnictwa czy podpisu, mogą być usunięte w odpowiednim trybie określonym w ustawie, to w przypadku przewidzianym w art. 221 p.p.s.a. opłata powinna być, bez wzywania, uiszczona przez stronę w terminie przewidzianym do złożenia pisma podlegającego opłacie. W skardze kasacyjnej Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpatrzenia (tj. merytorycznego rozpoznania skargi) na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. oraz o zasądzenie zwrotu poniesionych kosztów postępowania sądowego na rzecz Spółki na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 166 p.p.s.a. Orzeczeniu zarzuciła mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przez Sąd przepisów postępowania, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszenie art. 221 w związku z art. 54 § 1 i art. 219 § 1 p.p.s.a. oraz art. 221 w związku z art. 216, art. 218 i art. 231 p.p.s.a. Uzasadniając swoje stanowisko Spółka stwierdziła, że wykładni przepisu art. 221 p.p.s.a. nie można dokonać w oderwaniu od uregulowania zawartego w art. 219 § 1 ustawy, zgodnie z którym opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie. Pismem, o którym mowa w art. 221 ustawy, a które powinno być odrzucone w przypadku nieuiszczenia przez stronę reprezentowaną przez adwokata opłaty stałej od tego pisma, jest wyłącznie pismo, które jest wnoszone wprost do sądu, a nie za pośrednictwem organu – jak ma to miejsce w przypadku wnoszenia skargi na ostateczną decyzję administracyjną. Spółka podniosła, że zgodnie z art. 219 § 1 p.p.s.a. wniesienie pisma za pośrednictwem organu nie rodzi jeszcze konieczności uiszczenia opłaty sądowej przez skarżącego. Jedynie w przypadku bezpośredniego wniesienia pisma do sądu, podlega ono natychmiastowej opłacie. W przypadku, gdy pismo składane jest za pośrednictwem organu, reguła ta nie ma zastosowania. Tymczasem, jak stanowi art. 54 § 1 p.p.s.a., skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Przepis art. 221 p.p.s.a. nie obejmuje swoją hipotezą wniesienia skargi, jako pisma, które nie jest wnoszone bezpośrednio do sądu, lecz za pośrednictwem organu administracji. Zdaniem Spółki, nie znajduje bowiem odzwierciedlenia w przepisach prawa możliwość utożsamienia dwóch różnych z punktu widzenia uiszczania opłaty sądowej sytuacji: wniesienia pisma bezpośrednio do sądu oraz wniesienia pisma do sądu za pośrednictwem organu. Za rozróżnieniem tych sytuacji i w konsekwencji odmiennym ich traktowaniem w zakresie terminu uiszczania oraz sposobu pobierania wpisu sądowego przemawia również fakt, iż wprowadzenie regulacji przewidującej wnoszenie skargi na rozstrzygnięcie organu administracji za pośrednictwem tego organu umożliwia organowi weryfikację wydanego przez siebie rozstrzygnięcia w świetle argumentacji przedstawionej przez stronę postępowania (tryb tzw. autokontroli). W przypadku skarg na ostateczne rozstrzygnięcie organu administracji, co ma miejsce w niniejszej sprawie, uprawnienie takie przysługuje organowi na mocy art. 54 § 3 p.p.s.a. W takim wypadku uiszczenie przez skarżącego wpisu sądowego wraz z wniesieniem skargi do organu byłoby, zdaniem Spółki, przedwczesne, ponieważ w sytuacji, gdy akta nie zostaną przekazane do sądu w przypadku skorzystania przez organ z trybu autokontroli, postępowanie sądowoadministracyjne może w ogóle nie zostać przeprowadzone. Odnośnie naruszenia art. 221 w związku z art. 216, 218 i 231 p.p.s.a. Spółka stwierdziła, że w niniejszej sprawie budzi wątpliwości, czy skarga w istocie podlegała opłacie stałej, co jest warunkiem zastosowania przepisu art. 221 p.p.s.a. Zgodnie z art. 231 p.p.s.a. wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne; w innych sprawach pobiera się wpis stały. Zaskarżona w sprawie decyzja dotyczyła utrzymania w mocy wcześniejszej decyzji organu, odnoszącej się do odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Izby Celnej Port Lotniczy w W. w części dotyczącej odmowy zwrotu odsetek od nadpłaconego cła. Spółka stwierdziła zatem, iż miała podstawy do uznania, że w sprawie występuje wartość przedmiotu zaskarżenia, ponieważ, zgodnie z przeważającym w doktrynie stanowiskiem, należnością pieniężną objętą zaskarżonym aktem jest nie tylko należność, jaką strona obowiązana jest uiścić wskutek doręczenia jej decyzji, lecz również należność, którą uiszczono w wysokości przekraczającej kwotę określoną w decyzji wraz z należnymi odsetkami. Wartość przedmiotu zaskarżenia należało zatem, zdaniem Spółki, ustalić jako równo-wartość kwoty odsetek należnych Spółce od dnia uiszczenia przez nią nadpłaconego cła do dnia wydania przez organ celny pierwszej instancji decyzji orzekającej o zwrocie nadpłaconego cła. Odmienne stanowisko Sądu, prowadzące do wydania zaskarżonego postanowienia, budzi – zdaniem Spółki – zasadnicze wątpliwości pod względem zgodności z art. 216 p.p.s.a. Zaskarżone postanowienie jest niezgodne również z art. 231 p.p.s.a., gdyż przyjęto w nim, że w sprawie należny był wpis stały, a zgodnie z powołanym przepisem, jeżeli przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, to pobiera się wpis stosunkowy. Spółka uznała ponadto, że w obliczu istniejących wątpliwości zasadne było zarządzenie przez przewodniczącego dochodzenia w celu sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 218 p.p.s.a.). Prawidłowe ustalenie wartości przedmiotu zaskarżenia jest istotnym elementem wstępnego rozpoznania skargi, ponieważ zależy od niego właściwe określenie należnych opłat sądowych, z czym wiąże się następnie dopuszczalność wydania merytorycznego rozstrzygnięcia. W konkluzji Spółka stwierdziła, że gdyby Sąd prawidłowo zastosował wskazane przez nią przepisy, nie doszłoby do zastosowania sankcji z art. 221 p.p.s.a. i odrzucenia wniesionego przez Spółkę środka zaskarżenia, gdyż Sąd ten musiałby stwierdzić brak przesłanek do jego zastosowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Spółka oparła skargę kasacyjną na podstawie, o której mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Przepis ten stanowi usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, jeżeli uchybienie sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Pomiędzy uchybieniem procesowym sądu a wydanym w sprawie orzeczeniem, które zostało zaskarżone musi zatem zachodzić związek przyczynowy. Zarzucając w skardze kasacyjnej naruszenie art. 221 p.p.s.a. w związku z art. 54 § 1 i art. 219 § 1 p.p.s.a. Spółka podniosła, że przepis art. 221 p.p.s.a. został naruszony, ponieważ Sąd I instancji nieprawidłowo uznał, że pismem, o którym mowa w art. 221 p.p.s.a., jest również skarga wnoszona do sądu za pośrednictwem organu administracji. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu należy podkreślić, że wniesienie skargi uruchamia postępowanie przed sądem administracyjnym. Z chwilą wniesienia skargi między skarżącym a organem, którego działanie lub bezczynność została zaskarżona, został rozpoczęty spór o legalność zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny od chwili wniesienia skargi jest "gospodarzem" postępowania, w którym organ administracji publicznej staje się stroną sporu o legalność podjętego przez siebie aktu. Konstrukcji, że wniesienie skargi automatycznie wszczyna postępowanie sądowoadministracyjne, nie zmienia fakt, że zgodnie z art. 54 § 1 p.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Z doręczeniem skargi organowi wiążą się bowiem określone skutki prawne. Wniesienie skargi nakłada na organ administracyjny obowiązek przekazania skargi sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej wniesienia (art. 54 § 2 p.p.s.a.), ale jednocześnie umożliwia organowi, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, uwzględnienie skargi w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy (art. 54 § 3 p.p.s.a.). Treść przytoczonych postanowień art. 54 p.p.s.a. nie może uzasadniać wniosku, że postępowanie sądowoadministracyjne w wypadku wnoszenia skargi za pośrednictwem organu rozpoczyna się dopiero w momencie przekazania sądowi administracyjnemu skargi wraz z aktami administracyjnymi i odpowiedzią na skargę. W konsekwencji przyjęcia takiego wniosku należałoby uznać, że w okresie między wniesieniem skargi a jej przekazaniem sądowi administracyjnemu nie toczy się żadne postępowanie bądź też, że w tym okresie istnieje swoiste postępowanie administracyjne "pozainstancyjne". Obie konstrukcje nie są możliwe do przyjęcia przede wszystkim dlatego, że wniesienie skargi rodzi określone prawa i obowiązki dla stron postępowania sądowoadministracyjnego (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz" Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk, Marta Romańska, Wydawnictwo Prawnicze, LexisNexis, Warszawa 2005, s. 248-249). Powyższe względy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przemawiają za przyjęciem poglądu, że "pismo", o którym mowa w art. 221 p.p.s.a., dotyczy także skargi do sądu administracyjnego wnoszonej za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Skarga taka, jeżeli została wniesiona przez adwokata lub radcę prawnego, w wypadku gdy nie zostanie należycie opłacona podlega, jak prawidłowo orzekł Sąd I instancji, odrzuceniu bez wezwania do uiszczenia opłaty stałej. Chybiony jest również podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut wydania zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 221 p.p.s.a. w związku z art. 216, art. 218 i art. 231 p.p.s.a. przez przyjęcie, że skarga podlegała opłacie stałej, co stanowi warunek zastosowania przepisu art. 221 p.p.s.a. Przy ocenie tego zarzutu należy mieć przede wszystkim na względzie treść § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem wpis stały w sprawach skarg dotyczących postanowienia lub decyzji wydanych w trybie wznowienia postępowania administracyjnego, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub zmiany albo wygaśnięcia aktu, bez względu na przedmiot sprawy, pobiera się w wysokości 200 zł. Przepis ust. 5 został umieszczony w § 2 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów, w którym jako zasadnicze kryterium ustalania wysokości wpisów stałych od skarg przyjęto przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności. Przy zastosowaniu wykładni systemowej wewnętrznej uzasadnione jest przyjęcie, że przepis ust. 5 dotyczy tylko takich spraw, których skarga dotyczy postanowień lub decyzji wydanych w trybach nadzwyczajnych bez względu na przedmiot sprawy. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia nie była należność pieniężna w rozumieniu art. 231 p.p.s.a., ponieważ organy celne orzekały wyłącznie o istnieniu w sprawie przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie odsetek od zwracanych należności celnych. Skoro w sprawie nie było podstaw do ustalenia wpisu stosunkowego, wniesiona skarga podlegała wpisowi stałemu, określonemu w § 2 ust. 5 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 166 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną uznając, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw.