I OSK 1874/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędziowie Anna Lech (spr.) NSA Tomasz Zbrojewski Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 5 lipca 2007 r. sygn. akt II SA/Rz 943/06 w sprawie ze skargi J. i W. B. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 5 lipca 2007 r., sygn. akt II SA/Rz 943/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę J. i W. B. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] września 2006 r. nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Naczelnik Miasta Sanoka decyzją z dnia [...] grudnia 1979 r., nr [...], na podstawie art. 15 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 17, poz. 71), orzekł, że R. K. otrzymała na własność nieruchomość Skarbu Państwa składającą się z działki osiedleniowej nr [...] wraz z domem mieszkalnym położoną w S. i wpisaną do księgi wieczystej nr [...] - Skarbu Państwa. Starosta Sanocki decyzją z dnia [...] maja 2006 r., nr [...], na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku J. B. i W. B. (następców prawnych R. K.) o zwrot nieruchomości nr [...] położonej w S. obręb W., umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości ze względu na jego bezprzedmiotowość. Organ wskazał, że przeprowadzone postępowanie dowiodło, że R. K. nie była właścicielką działki nr [...] - przyznanej w ramach rozliczenia za mienie pozostawione poza granicami kraju, dlatego nie można stwierdzić, aby J. i W. B. - spadkobiercom po R. K. przysługiwały roszczenia w stosunku do tej działki. Podano, że zgodnie ze stanem księgi wieczystej KW [...] działka nr [...], której w starej ewidencji gruntów odpowiadała działka nr [...], stanowiła własność Skarbu Państwa i po jej dołączeniu do księgi wieczystej Kw [...], stanowi własność Gminy Miasta Sanoka. Starosta Sanocki wskazał ponadto, że R. K. w ramach rozliczenia za mienie pozostawione poza granicami kraju, otrzymała na własność nieruchomość Skarbu Państwa składającą się wówczas z działki nr [...] o pow. 0,412 ha wraz z domem mieszkalnym, położoną w S. przy ul. [...]. Wojewoda Podkarpacki, po rozpatrzeniu odwołania J. B. i W. B., decyzją z dnia [...] września 2006r. nr [...], utrzymał w mocy wskazaną wyżej decyzję. Na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożyli J. B. i W. B., domagając się uwzględnienia ich wniosku o zwrot działki [...] będącej częścią gospodarstwa R. K. i zasądzenie odszkodowania za odebrane pole i ogród o powierzchni 0,6311 ha. Wyrokiem z dnia 5 lipca 2007 r., sygn. akt II SA/Rz 943/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalając skargę J. i W. B. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] września 2006 r., wskazał, że w orzecznictwie ukształtował się pogląd, iż stronami postępowania o zwrot nieruchomości, a więc podmiotami posiadającymi interes prawny jest jej poprzedni właściciel lub jego następcy prawni, aktualny właściciel nieruchomości, a także osoby, które wykażą, że przysługuje im tytuł prawnorzeczowy do tej nieruchomości.. Sąd podkreślił, że żądanie zwrotu nieruchomości odnosi się do działki oznaczonej aktualnie w ewidencji gruntów nr [...], którą do 1979 r. użytkowała R. K., na co dowodem jest znajdująca się w aktach niniejszej sprawy ugoda z dnia 13 grudnia 1979 r. w przedmiocie ustalenia wysokości odszkodowania za składniki roślinne, z której to ugody wynika między innymi, że nieruchomość znajdująca się przy ul. [...] została objęta podziałem na budownictwo jednorodzinne w trybie ustawy z dnia 6 lipca 1972r. (Dz. u. nr 27, poz. 192 ze zm.). W wyniku tego podziału do budynku mieszkalnego przy ul [...] w S. wydzielono działkę budowlaną nr [...] (działka skarżących), a pozostały obszar włączono do działki budowlanej nr [...] i do działki nr [...]. R. K. właścicielką działki nr [...] położonej w S. przy ul. [...] stała się na podstawie decyzji Naczelnika Gminy Miasta Sanoka z dnia [...] grudnia 1979 r. Zatem Sąd podkreślił, że R. K. nie była właścicielką tej części nieruchomości aktualnie oznaczonej nr [...]. Podpisując ugodę, R. K. miała więc świadomość, że nie była właścicielką przydzielonego jej w 1946 r. gospodarstwa do użytkowania. Okoliczność tę, zdaniem Sądu, potwierdza treść zażalenia R. K. z dnia 15 stycznia 1980 r., w którym zwróciła się jedynie o włączenie powierzchni działki wraz z całą studnią. W związku z tym, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że po stronie następców prawnych po R. K. nie istnieje tytuł prawny o zwrot nieruchomości w trybie art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r. nr 261, poz. 2603 ze zm.), bo poprzedniczka prawna nie była właścicielką nieruchomości objętej podziałem w trybie ustawy z dnia 6 lipca 1972r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192). Nieruchomość objęta podziałem w tym trybie położona w S. przy ul [...] stanowiła bowiem własność Skarbu Państwa, powstałe w wyniku podziału pozostałe działki oznaczone aktualnie nr [...] oddano w użytkowanie wieczyste, a nieruchomość nr [...] stanowi własność gminy miejskiej S. W związku z tym Sąd uznał, że podział nieruchomości w trybie ustawy z 1972r. nie był przeprowadzony na nieruchomości stanowiącej własność R. K. Dopiero bowiem w wyniku tego podziału R. K. stała się w 1979r. właścicielką nieruchomości oznaczonej aktualnie nr [...]. Zdaniem Sądu pierwszej instancji w obecnej sytuacji, w niniejszej sprawie nie występuje przedmiot postępowania, gdyż R. K. nie była właścicielką nieruchomości, której zwrotu domagają się skarżący, w konsekwencji czego skarżącym nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a.. Tytułem prawnym, który stwarzałby legitymację do zwrotu nieruchomości nie jest użytkowanie gospodarstwa. Sąd stwierdził zatem, że wobec wykazania braku jednego z elementów stosunku administracyjnego, organy administracyjne w niniejszej sprawie prawidłowo umorzyły postępowanie jako bezprzedmiotowe. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę kasacyjną złożył pełnomocnik J. B. i W. B., adwokat J. L., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawców solidarnie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego w tym postępowaniu. Ponadto wniesiono o zawieszenie postępowania ze skargi kasacyjnej do czasu prawomocnego zakończenia postępowania administracyjnego w sprawie z wniosku J. i W. B. z dnia 5 lutego 2007r. skierowanego do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w Warszawie o uchylenie prawomocnej ostatecznej decyzji administracyjnej Naczelnika Miasta Sanoka z dnia [...] grudnia 1979r. znak: [...]. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 28 k.p.a. w związku z art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez oddalenie skargi przy bezpodstawnym przyjęciu, iż skarżącym nie przysługuje status strony w zakresie rozpoznawanej sprawy administracyjnej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że R. K., orzeczeniem Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w Rzeszowie z dnia [...] września 1945r., nr [...], otrzymała prawo do osiedlenia na gospodarstwie rolnym w zamian za pozostawiony w Czernichowie obszar gospodarstwa rolnego. Obszar ten wynosił - morga ziemi. Dalej wskazano, że protokołem nr 1 do powyższego orzeczenia przekazano R. K. w użytkowanie przez PUR Oddział w Rzeszowie gospodarstwo rolne o powierzchni 1,25 morga po obywatelu ukraińskim J. H., położone w S. przy ul. [...]. Orzeczenie, o którym mowa miało charakter odszkodowawczy, co pominął zarówno Sąd pierwszej instancji, jak i Starosta Sanocki oraz Wojewoda Podkarpacki. Skarżący zwrócili uwagę, że nieruchomość, o której mowa, objęta zaświadczeniem wydanym przez PUR Powiatowy Oddział w Sanoku z 1948r., posiadała obszar równy gospodarstwu utraconemu przez R. K. w ZSRR. Jednak, jak wynika z treści decyzji Naczelnika Miasta Sanoka z dnia [...] grudnia 1979 r. znak: [...], R. K. decyzją tą otrzymała na własność jedynie skrawek użytkowanej przez siebie nieruchomości, to jest gospodarstwa po J. H., a które było ekwiwalentem za pozostawione gospodarstwo poza granicami państwa Polskiego. Podniesiono ponadto, że skarżący wystąpili w toku sprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w Warszawie o uchylenie wspomnianej decyzji Naczelnika Miasta Sanoka w trybie nadzwyczajnym, lecz wniosek ten nie został do dnia dzisiejszego w jakiejkolwiek formie rozpatrzony. Zdaniem autorów skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji wykorzystał fakt, iż R. K. nie była właścicielką nieruchomości stanowiącym działkę ewid. nr [...], choć pierwotnie była posiadaczem tej nieruchomości po J. H., i odmówił skarżącym statusu strony w dochodzeniu zwrotu nieruchomości w trybie art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Strona skarżąca wskazała, że ugoda ustalająca wysokość odszkodowania za składniki roślinne z dnia 12 grudnia 1979r. nie przesądza kwestii, iż R. K. zrzekła się praw majątkowych do obszaru gruntu, który otrzymała jako ekwiwalent a więc wartościowo odpowiadający gospodarstwu, które pozostawiła. Postanowieniem z dnia 20 września 2007 r., sygn. akt II SA/Rz 943/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę kasacyjną W. B., wskazując, że zgodnie z art. 177 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniesienie skargi kasacyjnej jest możliwe jedynie wówczas, gdy odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został stronie doręczony, zaś brak wniosku o doręczenie uzasadnienia wyroku stanowi "inną" przyczynę niedopuszczalności skargi kasacyjnej, określoną w art. 178 wskazanej ustawy. Natomiast w niniejszej sprawie W. B. nie złożyła takiego wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 174 pkt. 1 i 2 wskazanej ustawy, skarga kasacyjna może być oparta na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skuteczne natomiast zakwestionowanie prawidłowości sprawowanej kontroli przez sąd administracyjny pierwszej instancji jest możliwe w przypadku wskazania przepisów prawa, które naruszył sąd, a następnie powiązanie zarzutów z nimi związanych z odpowiednimi normami prawa procesowego bądź materialnego, które wadliwie zastosowano w postępowaniu administracyjnym, a nadto wykazanie, że mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odnośnie podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa procesowego, przypomnieć należy, że nie każde naruszenie przepisów postępowania sądowego może stanowić podstawę kasacyjną, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem stawiając taki zarzut, należy wskazać, że gdyby nie doszło do naruszenia przepisów, to wyrok tego Sądu byłby odmienny. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 28 k.p.a. w związku z art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazać należy, że brzmienie art. 151 powołanej ustawy oznacza, że Sąd pierwszej instancji oddala skargę, gdy w toku dokonanej kontroli nie stwierdził w decyzji administracyjnej naruszenia prawa materialnego i procesowego, lub też przeprowadzona kontrola wykaże takie naruszenie prawa, które nie dają Sądowi możliwości uwzględnienia skargi. To do Sądu pierwszej instancji należało dokonanie oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, co też Sąd uczynił, dokonując prawidłowej oceny prawnej. Natomiast fakt, że skarżący nie miał przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym, ma ten skutek, że skarga ulega oddaleniu, z czym mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Podkreślić w tym miejscu należy, że stosownie do art. 28 k.p.a. stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek, przy czym interes prawny lub obowiązek wyznaczają normy prawa materialnego. Pojęcie strony, jakim posługuje się art. 28 k.p.a. może być wyprowadzone tylko z prawa materialnego, to jest z konkretnej normy prawnej, która może stanowić postawę do sformułowania interesu lub obowiązku danego podmiotu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 1984 r. I SA 1748/83, publik. E. Smoktunowicz, Orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, Kodeks postępowania administracyjnego - Warszawa 1994, s. 109). Nadto interes prawny musi mieć charakter aktualny, konkretny i obiektywny. Odnosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, rację należy przyznać Sądowi pierwszej instancji, który stwierdził, że po stronie następców prawnych R. K. nie istnieje tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że motywy zaskarżonego wyroku odpowiadają wymogom określonym w przepisach obowiązującego prawa, zatem nie doszło do naruszenia art. 151 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.