II SAB/Gl 70/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 października 2021 r. sprawy ze skargi R.M. na bezczynność Prezydenta Miasta J. w przedmiocie wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE R.M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Prezydenta Miasta J. (organ I instancji) w sprawie wypłaty zaległego świadczenia alimentacyjnego wnioskując o: 1. zobowiązanie organu I instancji do niezwłocznej wypłaty zaległego świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz na rzecz D.S., I.S., W.S. za okres od 1 grudnia 2019 r. do 30 września 2020 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wypłacie świadczeń; 2. zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżąca wyjaśniła, że ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. o sygn. akt [...] uchylono decyzję organu I instancji nr [...] z dnia [...] r., na mocy której uchylono decyzję ostateczną nr SR-[...] z dnia [...] r. przyznającą skarżącej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych. Stwierdziła, że pomimo zakończenia postępowania w sprawie i ostania się pierwotnej decyzji przyznającej prawo do świadczeń, do chwili obecnej należne świadczenie dla trójki dzieci za okres od 1 grudnia 2019 r. do 30 września 2020 r. nie zostało jej wypłacone, pomimo wezwania organu I instancji do wypłaty zaległego świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ I instancji wniósł o jej oddalenie. W jego ocenie skarżąca nie ma postaw do wniesienia skargi na bezczynność organu ponieważ postępowanie w powyższej sprawie zakończyło się decyzją nr [...] z dnia [...] r. , której skarżąca się nie odwołała do SKO w terminie 14 dni od daty jej otrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.- dalej "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Ze względu na wyżej wskazany przedmiot skargi, sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a.). Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi Sąd zobowiązany jest dokonać jej oceny pod względem formalnym obejmującym kwestię jej dopuszczalności. Mając na uwadze brzmienie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a stwierdzić należy, że warunkiem dopuszczalności skargi na bezczynność organu jest wystąpienie podstawy prawnej do określonego zachowania się organu wobec żądania strony. Jak wskazuje się w orzecznictwie skarga na bezczynność dopuszczalna jest jedynie w odniesieniu do tych aktów lub czynności na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Bezczynność organu musi więc być powiązana z kompetencją do wydania w danej sprawie decyzji, postanowienia, czy też innych aktów bądź podjęcia czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 13 września 2019 r. II SAB/Bk 67/19, CBOSA). W rozpoznawanej sprawie skarga dotyczy bezczynności organu I instancji w sprawie wypłaty zaległego świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz D.S., I.S., W.S. za okres od 1 grudnia 2019 r. do 30 września 2020 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wypłacie świadczeń. Zdaniem skarżącej podstawę dla wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych stanowi decyzja organu I instancji z dnia [...] r. przyznająca skarżącej prawo do wskazanych świadczeń na rzecz uprawnionych. W sprawie nie jest kwestionowane, że przedmiotowa skarga na bezczynność poprzedzona została także ponagleniem z dnia [...]r. w którym skarżąca zarzuciła organowi I instancji, iż pomimo zakończenia postępowania w sprawie i pozostania w obrocie decyzji przyznającej skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz trójki dzieci za okres od 1 grudnia 2019 r. do 30 września 2020 r. Tym samym spełniony został warunek formalny wniesienia skargi wynikający z art. 53 § 2b p.p.s.a. Przystępując do rozpoznania skargi zaznaczyć należy, że kognicja sądu wywołana skargą na bezczynność organu ograniczona jest do badania czy organ miał wynikający z przepisów prawa obowiązek wydania aktu lub czynności i czy dokonał tego w terminie określonym przepisami, W postępowaniu tym sąd nie bada natomiast sprawy pod kątem merytorycznym co do jej istoty i nie ocenia przyczyn niepodjęcia przez organ czynności lub aktu o określonej treści, do którego był zobowiązany na mocy odpowiednich przepisów prawa materialnego - jest to materia badana przez sąd dopiero w przypadku wytoczenia skargi na określone rozstrzygnięcie organu. Zarzucaną w skardze bezczynność organu rozumie się jako stan prawny, w którym norma prawna przyznaje organowi administracji określoną kompetencję do stosowania prawa w sprawie stanowiącej przedmiot postępowania, a organ administracji publicznej będący podmiotem kompetencji nie realizuje jej, gdy podjęcie określonego działania na podstawie kompetencji jest w danej sytuacji procesowej jego obowiązkiem. W konsekwencji elementami konstrukcyjnymi stanu bezczynności organu administracji publicznej jest, po pierwsze, niezrealizowanie kompetencji do stosowania prawa oraz, pod drugie, naruszenie obowiązku wykonania kompetencji przez organ, któremu została ona przyznana. Jednocześnie, bezczynność jest odnoszona do normatywnej kategorii "niezałatwienia sprawy w terminie" - art. 36 i art. 37 K.p.a. Jeżeli organ nie realizuje przyznanej mu przez prawo kompetencji (zarówno od strony prawa, jak i obowiązku jej realizacji), to niezałatwienie sprawy kreuje stan bezczynności. Terminy procesowe określają zaś ramy czasowe, w których powinna być zrealizowana kompetencja organu administracji publicznej, aby nie można było zarzucić mu bezczynności w jej wykonywaniu. W konsekwencji w przypadku, gdy istnieje prawny termin realizacji kompetencji - upływ wyznaczonego przepisami procesowymi terminu będzie podstawowym kwalifikatorem, za pomocą którego będzie oceniane naruszenie obowiązku realizacji kompetencji w postępowaniu administracyjnym. Z upływem takiego terminu, w przypadku niezrealizowania kompetencji przez organ administracji publicznej, będzie dochodziło do powstania stanu bezczynności. Istotne dla stwierdzenia bezczynności przez organ wyższego stopnia lub przez sąd administracyjny jest więc niedochowanie terminu załatwienia sprawy (art. 37 § 1 ab initio K.p.a.) poprzez wydanie decyzji, postanowienia lub podjęcie aktu albo dokonanie czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Powyższe oznacza, że co do zasady postępowanie administracyjne powinno zostać zakończone tak szybko jak tylko jest to możliwe, z zastrzeżeniem, że w sprawie wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno to nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, zaś w sprawie szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy (art. 35 § 1 i § 3 K.p.a.). Zauważyć także należy, że niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (art. 35 § 2 K.p.a.). Przystępując do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy Sąd stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż świadczenie z funduszu alimentacyjnego przyznane zostało skarżącej na rzecz trójki dzieci na okres od 1 października 2019 r. do 30 września 2020 r. na mocy organu I instancji z dnia [...] r. Wskazana decyzja została uchylona przez organ I instancji decyzją z dnia [...] r wydanej na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz 808-dalej "u.p.a."). W ocenie organu I instancji na skutek podjęcia zatrudnienia przez męża skarżącej został przekroczony miesięczny dochód na osobę w rodzinie uprawniający ją do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Świadczenia za okres od 1 grudnia 2019 r. do 30 września nie były wypłacane skarżącej ze względu na toczące się postępowania zarówno przed Samorządowym Kolegium Odwoławczego w Katowicach jak i Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2020 r. o sygn. akt II SA/Gl 385/20 SKO uchyliło decyzję ostateczną organu I instancji z dnia [...] r. uchylającą decyzję z dnia [...] r. przyznającą skarżącej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych i umorzyło postępowanie organu I instancji w sprawie. W piśmie z dnia 11 grudnia 2020 r., w związku z ostateczną decyzją SKO z dnia [...] r. skarżąca wezwała organ I instancji do niezwłocznego wypłacenia jej zaległego świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz trójki dzieci za okres od dnia 1 grudnia 2019 r. do dnia 30 września 2020 r. Pismem z dnia 16 grudnia 2020 r. organ I instancji poinformował skarżącą, że do czasu ostatecznego zakończenia postępowania w sprawie ponownego ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2019/2020 na rzecz trójki dzieci nie będą realizowane żadne wypłaty za wskazany okres świadczeniowy. Jednocześnie organ I instancji w dniu [...] r. zwrócił się do SKO o rozważenie możliwości wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji organu I instancji w trybie art. 156 § 1 pkt 6 K.p.a. Stwierdził, że zgodnie z ostatnio prezentowaną linią orzeczniczą, po upływie okresu na jaki zostały przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie jest możliwe uruchomienie trybu z art. 24 ust 1 u.p.a. ponieważ służy on bieżącemu dostosowaniu wymiaru świadczeń do sytuacji osób uprawnionych. W piśmie z dnia 11 stycznia 2021 r. SKO stwierdziło brak podstaw do wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji z dnia [...] r. w przedmiocie przyznania skarżącej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wskazało, że weryfikacja uprawnień możliwe jest poprzez ustalenie czy nie doszło do pobrania świadczeń nienależnych i w tym zakresie wydania rozstrzygnięcia po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego. W piśmie z dnia 19 stycznia 2021 r. organ I instancji zawiadomił skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych decyzją nr [...] z dnia [...] r. Decyzją z dnia [...] r. nr. [...] organ I instancji orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wszczętego w dniu [...] r. nr [...] w związku z jego bezprzedmiotowością. Skarżąca potwierdziła odbiór decyzji w dniu 28 stycznia 2021 r. i nie wniosła od niej odwołania uznając tym samym ustalenia organu I instancji za merytorycznie prawidłowe. Wskazana okoliczność jest bezsporna. Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności faktyczne Sąd stwierdził, że na dzień wniesienia skargi, t.j. na dzień 22 lipca 2021 r. weryfikacja uprawnień skarżącej w zakresie objętym jej wnioskiem z dnia 11 grudnia 2020 r. nastąpiła w wyniku postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zakończonego ostateczną decyzją organu I instancji z dnia [...] r. Sąd uznał, że sprawa zainicjowana wnioskiem strony skarżącej należała do spraw wymagających postępowania wyjaśniającego, tym bardziej, że przewidziana w art. 24 ust. 1 u.p.a. weryfikacja świadczenia z funduszu alimentacyjnego może odnosić skutek jedynie na przyszłość, a wniosek skarżącej obejmował żądanie wypłaty jej świadczeń za okres od 1 grudnia 2019 r. do 30 września 2020 r. W zaistniałych okolicznościach organ I instancji nie pozostawał w bezczynności. Merytoryczna ocena zasadności skargi na bezczynność organu dokonywana jest bowiem na dzień wniesienia skargi. Zatem według stanu na tę chwilę należy badać, czy organ załatwił sprawę w terminie określonym w przepisach prawa (por. NSA w wyroku z dnia 19 lutego 2021 r. II OSK 2346/20 CBOSA) W razie stwierdzenia bezczynności sąd, uwzględniając skargę, stosuje środki wymienione art. 149 § 1 i § 1a p.p.s.a. oraz może zastosować środki, o których mowa w art. 149 § 1b i § 2 p.p.s.a. (w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658). Oddalenie skargi na bezczynność organu w zakresie rozstrzygnięć, o których mowa w art. 149 § 1 i 1a p.p.s.a. może więc nastąpić wyłącznie w sytuacji stwierdzenia przez sąd, że według stanu na dzień jej wniesienia organ nie pozostaje bezczynny (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19), a tak jest w rozpatrywanej sprawie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny działając zgodnie z art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.