II SA/Sz 289/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.) Sędzia NSA Stefan Kłosowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 października 2021 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...], na podstawie art.16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), zwanej dalej: "u.ś.r." oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) zwanej dalej "k.p.a.", po rozpatrzeniu odwołania E. K. od decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania E. K. zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką Z. K. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że E. K. wystąpiła z wnioskiem do organu I instancji o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością stałej opieki nad niepełnosprawną matką Z. K.. Organ I instancji odmówił przyznania zasiłku albowiem ustalił, że matka wnioskodawczyni mieszka w P. , zaś opieka nad matka nie ma charakteru stałego lecz sprawowana jest doraźnie. E. K. odwołała się od decyzji Wójta Gminy K. wskazując, że dochód nie dyskwalifikuje jej od otrzymania świadczenia. Wyjaśniła również, że sytuacja zdrowotna jej mamy uległa zmianie od 2018 i 2019 roku, zaś orzeczenie o niepełnosprawności Z. K. otrzymała w dniu [...] sierpnia 2020 r. Odwołująca się podała również, że oprócz opieki nad matką zajmuje się dziećmi w wieku szkolnym i z tego powodu nie może ciągle przebywać u mamy. Podkreśliła, że dojazdy do mamy są kosztowne, iż zatrudniła opiekunkę na czas jej nieobecności albowiem opieka nad Z. K. ma charakter całodobowy. Wymieniła również czynności, które wykonuje w związku z opieką nad mamą. Zakwestionowała ustalenia wywiadu środowiskowego, które uznała za nierzetelne. Kolegium przystępując do rozpatrzenia sprawy przytoczyło treść przepisu art.16a ust. 1 u.ś.r. a następnie stwierdziło, że odwołująca się należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec Z. K.. Wskazało również, że na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia [...] sierpnia 2020 r. matka wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawna w stopniu znacznym. Omawiając przesłanki przyznania świadczenia organ odwoławczy zwrócił uwagę na znaczną odległość miejsca zamieszkania E. K. od miejsca zamieszkania matki (ok. 70 km), doraźny charakter opieki ( w soboty i niedziele, czasami do poniedziałku, w wakacje, w dni, kiedy pilnie należy dostarczyć leki), powierzenie opieki nad matką wynajętej opiekunce w dni robocze. Kolegium wskazało również na ograniczenia wynikające z zapobiegania i przeciwdziałania COVID-19, dotyczące przeprowadzania wywiadu środowiskowego oraz prowadzenia postępowania dowodowego. W ocenie Kolegium dokonane ustalenia nie pozwalają na stwierdzenie, że opieka odwołującej się nad jej niepełnosprawną matką ma charakter stały. Charakter sprawowanej opieki, która nie jest wykonywana codziennie lecz głównie w weekendy, wykonywanie jej przez wynajętą opiekunkę wskazuje, że E. K. może podjąć pracę a sprawowanie opieki nad matką jej tego nie uniemożliwia. Organ zwrócił również uwagę na stwierdzenie odwołującej się, że ma ona dwoje dzieci w wieku szkolnym, którym musi zapewnić opiekę. Nie można zatem stwierdzić, że tylko opieka nad matką jest przyczyną niepodejmowania przez nią zatrudnienia. Tym samym Kolegium uznało, że E. K. nie spełnia przesłanek do otrzymania świadczenia na podstawie art. 16a u.ś.r. Nie zgadzając się z decyzja Kolegium E. K. zaskarżyła ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie domagając się jej uchylenia oraz poprzedzającej ja decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi skarżąca nie zgodziła się z nieprawidłowo ustalonym stanem faktycznym sprawy i w rezultacie tego nie przyznaniem jej świadczenia w związku z opieka nad mamą. Skarżąca zakwestionowała w "postanowieniu w/w uzasadnienia", ustalenie kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania świadczenia. Dochód ten, wg niej, powinien obejmować dochód jej obojga rodziców, jej samej oraz jej dwojga dzieci. Następnie przytoczyła argumenty tożsame z zawartymi w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola w tak zakreślonej kognicji zaskarżonej w tej sprawie decyzji, doprowadziła do uznania przez sąd, że decyzja ta oraz decyzja ją poprzedzająca odpowiadają wymogom legalności. Dokonując oceny podjętych przez organy administracji rozstrzygnięć należy w pierwszej kolejności odwołać się do istoty specjalnego zasiłku opiekuńczego, a więc celu w jakim to świadczenie jest przyznawane. Stosownie bowiem do art. 16a ust. 1 u.ś.r. warunkiem przyznania świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kwestią, która nie budzi w sprawie sporu jest niepełnosprawność w stopniu znacznym matki skarżącej, a co za tym idzie wymóg stałej opieki w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z ustaleń organu wynika, że skarżąca przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie jej specjalnego zasiłku opiekuńczego nie była zatrudniona, albowiem jak sama przyznała ma pod opieką dwoje dzieci w wieku szkolnym. Okoliczność ta jest przeszkodą w wykonywaniu stałej opieki nad matką, która zamieszkuje w innej miejscowości, odległej od miejsca zamieszkania skarżącej o około 70 km. Z akt sprawy oraz informacji podanych przez skarżącą wynika, że na co dzień matką skarżącej opiekuje się wynajęta w tym celu opiekunka, natomiast E. K. sprawuje opiekę w soboty, niedziele oraz w wakacje, jak również w razie potrzeby dowozi potrzebne lekarstwa. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji stałej opieki i pojęcie to należy oceniać każdorazowo w kontekście konkretnej sytuacji. Nie budzi wątpliwości, że skarżąca opiekuje się matką, jednakże trudno jest uznać, że opieka ta ma charakter stały, czyli regularny, codzienny związany z częstszym pobytem w miejscu zamieszkania matki aniżeli dwa dni w tygodniu, w weekendy. Opieka sprawowana w taki sposób nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia tym bardziej, że w dni robocze opiekę tę sprawuje wynajęta opiekunka. Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że istotą specjalnego zasiłku opiekuńczego jest udzielenie rekompensaty osobom, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność. Rezygnacja z zatrudnienia musi być powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Niezbędne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Jak już wyżej sąd stwierdził, skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia albowiem nie pozostawała w zatrudnieniu a nadto opiekowała się małoletnimi dziećmi. W tej sytuacji trudno jest przyjąć, że przesłanka rezygnacji z pracy czy nie podejmowania zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki została spełniona. Nadto, w świetle art. 16a ust. 1 u.ś.r., okoliczność, że dana osoba rezygnuje z zatrudnienia albo nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie stanowi więc sama w sobie wystarczającej przesłanki nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Koniecznym jest bowiem, aby rezygnacja z zatrudnienia była powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przesłanka warunkująca uzyskanie specjalnego zasiłku opiekuńczego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji wobec osoby wymagającej opieki, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz wykonywania różnego rodzaju czynności za i przy osobie niepełnoprawnej, wykazuje także gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, chodzi o sytuację, gdy znaczny stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Taka sytuacja w tej sprawie nie występuje, albowiem jakkolwiek trudno jest odmówić skarżącej zaangażowania w opiece nad matką, to jednak stopień tego zaangażowania nie jest wystarczający do stwierdzenia, że mamy do czynienia z opieką stałą. Ze względu na to, iż organy orzekające w sprawie uznały, że skarżąca nie spełnia określonych w art. 16a ust. 1 u.ś.r. przesłanek do otrzymania świadczenia, pominęły w swoich rozstrzygnięciach kwestię dochodu uprawniającego do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z tego powodu sąd nie może odnieść się do zarzutu skargi, że dochód ten został ustalony nieprawidłowo. W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, dlatego też sąd uznając, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ja poprzedzająca nie naruszają prawa, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił, o czym orzekł w sentencji.