II SA/Gl 1100/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Protokolant specjalista Ewa Bojarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi P.K. (K.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S. na podstawie art. 104 Kpa i art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 w zw. z art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. 2019.1407 t.j., zwanej też dalej ustawą lub ustawą p.p.w.d.) decyzją z dnia [...] znak [...] orzeczono o uznaniu wypłaconych P. K. (dalej jako strona lub skarżący) w okresie od 1 lipca 2020 r. do 30 kwietnia 2021 r. świadczeń wychowawczych w łącznej kwocie 5000,00 zł za nienależnie pobrane i zobowiązano go do ich zwrotu z ustawowymi odsetkami w terminie 14 dni, od kiedy decyzja ta stanie się ostateczna. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko I. K. w okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. zostało stronie przyznane informacją z dnia [...] W związku z przedłożonym wyrokiem rozwodowym Sądu Okręgowego w K. z dnia[...] sygn. akt [...] należało ustalić, że w okresie od 1 lipca 2020 r. do 30 kwietnia 2021 r. świadczenie to skarżący pobrał nienależnie. Zgodnie bowiem z tym wyrokiem przy powierzeniu wykonywania władzy nad córką obojgu rodzicom, Sąd ustalił miejsce jej zamieszkania przy matce. W odwołaniu od tej decyzji skarżący podniósł, że pobierane przez niego świadczenie w podanym w decyzji okresie jak i w okresie wcześniejszym było w całości wykorzystywane przez jego byłą żonę na potrzeby ich córki. Świadczenie to było bowiem wpłacone na ich wspólne konto, do którego była żona posiada upoważnienie z uwagi na dokonywaną przez nią spłatę kredytu hipotecznego. W tym względzie powołał się też na oświadczenie byłej żony zawarte w piśmie z dnia 4 czerwca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej jako SKO lub Kolegium) odwołania tego nie uwzględniło i zaskarżoną decyzją z dnia[...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa decyzję Prezydenta utrzymało w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia, po przytoczeniu treści art. 4 ust. 1, ust. 2 pkt 2, art. 25 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 20 ust. 1 ustawy p.p.w.d. SKO stwierdziło, że na mocy wyroku rozwodowego córka strony mieszka u matki od 16 czerwca 2020 r. (data prawomocności wyroku). Podniosło, że we wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz w informacji o przyznaniu tego świadczenia strona została poinformowana o konieczności zgłaszania organom o zmianie sytuacji mającej wpływ za uprawnienia do otrzymanego świadczenia. Dalej w uzasadnieniu zawarto informację co do wynikającego z treści art. 25 ust. 1 ustawy uprawnienia strony do złożenia wniosku o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, o odroczeniu terminu płatności lub rozłożeniu należności na raty. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję SKO reprezentowany przez adwokata P. K. wniósł o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją Prezydenta oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Zarzucił, że decyzja SKO została wydana: 1. z obrazą przepisów postępowania, a to art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 77 § 1 i 2, art 80 i art. 107 § 1- 3 Kpa, polegającą na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia okoliczności sprawy i wydaniu decyzji administracyjnej na podstawie wadliwej oceny zebranego materiału dowodowego, w szczególności brak wyjaśnienia i odniesienia się do faktu, iż wypłacone za sporny okres świadczenie, zostało przelane na wspólny rachunek bankowy skarżącego i jego byłej żony, wypłacone przez matkę dziecka i wykorzystane w całości na potrzeby dziecka, co jest okolicznością mającą istotne znaczenie w sprawie; skutkiem czego doszło do wyprowadzenia wadliwych wniosków i ustaleń faktycznych, iż pobrane przez skarżącego świadczenie wychowawcze na córkę I. za okres od 1 stycznia 2020 r. do 30 kwietnia 2021 r. w kwocie 5000 zł zostało pobrane nienależnie, 2. obrazę przepisów prawa materialnego, a to: art. 25 ust 2 pkt 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez: a) wadliwą wykładnię i brak weryfikacji tego, czy skarżący w spornym okresie miał świadomość tego, że świadczenie jest pobierane przez niego nienależnie i przyjmował świadczenie w złej wierze, wiedząc że ono mu się nie należy, b) wadliwą wykładnię i błędne uznanie, że skarżącemu w spornym okresie nie przysługiwało świadczenie wychowawcze, podczas gdy przez cały sporny okres matka dziecka nie pobierała w sposób formalny tego świadczenia i nie złożyła stosownego wniosku, a wypłacone na wspólny rachunek bankowy świadczenie zostało przez matkę wypłacone i wykorzystane w całości na potrzeby dziecka, c) wadliwą wykładnię i brak powołania się na okoliczność, że rachunek bankowy na który wypłacane było w spornym okresie świadczenie wychowawcze stanowił współwłasność skarżącego i jego byłej żony, miała więc ona do niego swobodny dostęp, wypłaciła w/w środki i wykorzystała w całości na potrzeby wspólnego małoletniego dziecka. W uzasadnieniu skargi, powołując się obszernie na treść wyroku WSA w Gliwicach z dnia 28 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 188/21, pełnomocnik skarżącego zwróciła uwagę na potrzebę rozróżnienia pojęć "świadczenia nienależnego" i "świadczenia nienależnie pobranego", a to w sytuacji gdy drugie z tych pojęć odnosi się do cechy czynności ("pobrania"), a nie do cechy świadczenia ("nienależnego"). W konsekwencji zgodnie z treścią art. 25 ust. 1 ustawy p.p.w.d. obowiązek zwrotu świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze wiedząc, że mu się ono nie należy. W tym kontekście zaakcentowała, że organy obu instancji w ogóle nie rozważyły i nie wypowiedziały się co do kwestii, że świadczenie wychowawcze w objętym decyzją okresie faktycznie pobrała matka córki skarżącego (była żona) i wydatkowała je na zaspokojenie potrzeb córki związanych z jej wychowaniem i utrzymaniem. W odpowiedzi na skargę Kolegium wnosząc o jej oddalenie podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem należy podzielić sformułowany w niej zarzut wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem wskazanych w niej przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć w kontekście treści art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019. 235 t.j., zwanej też dalej ustawą p.p.s.a.). Z oczywistym naruszeniem treści art. 107 § 3 Kpa organy obu instancji w uzasadnieniach wydanych decyzji nie dokonały wykładni treści przepisów stanowiących podstawę materialnoprawną swoich orzeczeń w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy. Z zaskarżonej decyzji nie wynika nawet wprost jaka była podstawa materialnoprawna jej wydania. Już tylko z tego powodu decyzje te podlegały uchyleniu, gdyż nie poddawały się kontroli w postępowaniu sądowym. Co więcej ani z tych decyzji, ani z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych nie wynika w dostateczny i jednoznaczny sposób jaki istniał w sprawie stan faktyczny, mający znaczenie w odniesieniu do przepisów prawa materialnego. Nie wynika m.in. w dostateczny sposób, czy i od kiedy córka skarżącego przestała razem z nim mieszkać i przestała pozostawać na jego utrzymaniu w rozumieniu art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy. W tym względzie co do wspólnego zamieszkiwania nie może mieć bowiem na gruncie tego przepisu jednoznacznie przesądzającego znaczenia treść art. 27 Kodeksu cywilnego. W ogóle też organy obu instancji nie odniosły się w kontekście treści art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy do twierdzeń skarżącego, że faktycznie świadczenie wychowawcze było w spornym okresie pobierane ze wspólnego konta bankowego przez matkę jego córki oraz wydatkowane na zaspokojenie potrzeb ich dziecka. Mając na uwadze treść art. 7a Kpa oraz biorąc pod uwagę wynikający z art. 4 ust. 1 ustawy p.p.w.d. cel świadczeń wychowawczych, treść art. 72 ust. 1 i 2 Konstytucji RP (zobacz też w tym względzie mogące mieć odpowiednie zastosowanie stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 1486/19, Lex nr 2979528) oraz art. 71 ust. 1 zd. 1 Konstytucji, należy bowiem dokonywać takiej wykładni przedmiotowej ustawy, aby zapewnić praktycznie każdemu dziecku prawo do korzystania w pełnym zakresie z przewidzianych nią świadczeń wypłacanych podmiotom co do zasady do tego uprawnionym, jeżeli zgłoszą tylko w tym względzie przewidziany ustawą wniosek. Należy mieć bowiem również na uwadze, że chociaż świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi (faktycznemu albo prawnemu), to w istocie świadczenie to służy dziecku. W konsekwencji okoliczność na co świadczenie wypłacone zostało przeznaczone (wykorzystane) ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to było nienależne (por. wyroki: WSA w Łodzi z 24 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 668/20, w Gliwicach z 7 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 47/21 oraz z 15 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 572/21, WSA w Krakowie z 18 października 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 772/21 i WSA w Olsztynie z 23 września 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 648/21), zwłaszcza w sytuacji, gdy do takiego wykorzystania świadczenia zgodnie z wynikającym z art. 4 ust. 1 ustawy celem doszło za zgodą obojga rodziców dziecka. Należy mieć też na uwadze, że wbrew twierdzeniom SKO z dołączonej do akt informacji przyznającej skarżącemu świadczenie nie wynika pouczenie co do konieczności zgłaszania organowi zmian mających wpływ na prawo do tego świadczenia. W świetle poczynionych rozważań stwierdzić należało, że jeżeli pobrane przez skarżącego świadczenia wychowawcze zostałyby, tak jak twierdzi sam skarżący i jego była żona spożytkowane na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb córki, to oznaczałoby, iż świadczenia te nie mogą być zakwalifikowane jako pobrane nienależnie. Jednak wskazany powyżej cel świadczenia wychowawczego nie został wzięty pod uwagę przez organy obu instancji, a w szczególności nie wynikało to z uzasadnień ich decyzji. W związku z powyższymi uchybieniami doszło, zdaniem Sądu, do naruszenia art. 7 i 77 § 1 Kpa z uwagi na niewyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności. Naruszenie to zaś mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy naruszyły ponadto art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Wobec niedostatecznego wyjaśnienia i rozważenia sprawy brak było też podstaw do uznania za nieuzasadniony zarzutu wydania zaskarżonej decyzji z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 25 ust. 2 pkt 5 ustawy p.p.w.d. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c ustawy p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania, obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w osobie adwokata w kwocie 480 zł, tj. w wysokości określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. 2018 r. poz. 264 ze zm.) oraz opłatę od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł, łącznie 497 zł, rozstrzygnięto na wniosek skarżącego zgodnie z art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 ustawy p.p.s.a. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych powyżej rozważań. mr