II OZ 882/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 11 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 lipca 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 2294/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. O. na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 30 lipca 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 2294/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił K. O. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą pozostaje żona oraz dwie córki. Wnioskodawca wraz z rodziną utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego przez siebie z tytułu emerytury w wysokości 1.250,00 zł brutto miesięcznie, z dochodu uzyskiwanego przez żonę z tytułu emerytury w wysokości 2.800,00 zł brutto miesięcznie oraz z tytułu umowy o pracę w wysokości 3,600,00 zł brutto miesięcznie oraz z dochodu uzyskiwanego przez jedną z córek w wysokości 2.400,00 zł brutto miesięcznie. Łącznie dochód czteroosobowej rodziny wynosi 10.050,00 zł brutto miesięcznie. Wnioskodawca podał nadto, że posiada dom o powierzchni 80 m ² oraz działkę o powierzchni 395 m ², zaś miesięczne wydatki stałe związane z utrzymaniem domu, w tym opłaty za wodę i kanalizację, energię elektryczną, gaz, telefon, wynoszą łącznie około 1.000,00 zł. Wnioskodawca dodał, iż na zakup lekarstw dla siebie przeznacza około 100,00 zł miesięcznie, a ponadto ponosi wydatki związane z zakupem żywności i innymi bieżącymi potrzebami życia codziennego. Wojewódzki Sąd Administracyjny oceniając sytuację finansową wnioskodawcy uznał, że nie znajduje się on w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem stały, łączny dochód wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynosi 10.050,00 zł brutto miesięcznie, co stanowi około trzykrotność średniego miesięcznego wynagrodzenia. Wysokość uzyskiwanego dochodu pozwala wnioskodawcy na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych tj. na ponoszenie kosztów związanych z utrzymaniem domu o łącznej wysokości około 1.000,00 zł, na zakup lekarstw dla siebie, jak również na zakup żywności i ponoszenie innych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem siebie oraz rodziny. Przy czym skarżący wskazał, że kwota 1.000,00 zł jest kosztem utrzymania domu przez całą rodzinę. Z nadesłanych w formularzu informacji nie wynika, aby wnioskodawca posiadał jakiekolwiek problemy z terminowym regulowaniem płatności związanych z utrzymaniem domu, czy też aby brakowało mu środków finansowych na zakup żywności dla siebie i rodziny, czy też by posiadał zadłużenie w bankach lub u osób prywatnych bądź korzystał z pomocy opieki społecznej. Sąd stwierdził, że instytucja prawa pomocy nie może być nadużywana w sytuacji, gdy wnioskodawca ma zapewnione podstawowe potrzeby bytowe. Przedstawione powyżej okoliczności wskazują zatem, że sytuacja materialna wnioskodawcy nie jest na tyle trudna, by nie był on w stanie z uzyskiwanego dochodu przy ponoszonych wydatkach ponieść samodzielnie kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył K. O., zarzucając mu naruszenie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że skarżący jest w stanie ponieść koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika do sporządzenia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W oparciu o powyższe wniesiono o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata bądź uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej "P.p.s.a." przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 P.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. W przedmiotowej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, iż brak było podstaw do uwzględnienia wniosku K. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Biorąc pod uwagę łączny miesięczny dochód czteroosobowej rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym, który wynosi 10.050 zł brutto, przy uwzględnieniu wydatkowanych sum pieniężnych na koszty utrzymania i leki, nie można przyjąć, aby sytuacja majątkowa skarżącego uzasadniała przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd pierwszej instancji uwzględniając zatem uzyskiwane przez skarżącego stałe miesięczne dochody i wydatki oraz mając na uwadze, że prawo pomocy przyznawane jest osobom ubogim, niekiedy bez stałych dochodów i jakiegokolwiek majątku, prawidłowo ocenił, iż sytuacja materialna skarżącego uniemożliwia stwierdzenie, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.