II GSK 3587/16

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Stefan Kowalczyk Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 25 lutego 2016 r. sygn. akt II SA/Ke 1125/15 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J. M. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. 3.600 (trzy tysiące sześćset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. wyrokiem z dnia 25 lutego 2016 r., oddalił skargę J. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] stycznia 2015 r., w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: w wyniku przeprowadzonej w dniu 20 sierpnia 2013 r. kontroli w lokalu P. E. przy ul. W. [...] w K., w którym działalność gospodarczą prowadził J. M., ujawniono urządzenia do gier o nazwie: HOT SPOT i VEGAS MULTIGAME. Przeprowadzony przez kontrolujących eksperyment, polegający na doświadczalnym odtworzeniu przebiegu dostępnych na nich gier wykazał, że gra na kontrolowanych automatach rozgrywa się z ograniczoną ingerencją ze strony grającego, a sam grający pozbawiony jest możliwości wywierania jakiegokolwiek realnego wpływu na jej przebieg. Przebiegu gry na automatach jednoznacznie świadczył o jej losowym charakterze, albowiem jej tok pozostawał poza sferą oddziaływania grającego i był niezależny jest od jego zdolności psychomotorycznych. Ustalenia kontroli stały się podstawą decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K. z [...] września 2014 r., wymierzającej skarżącemu karę pieniężną w łącznej wysokości 24.000 zł za urządzanie gier poza kasynem na automatach. Objętą skargą decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., Dyrektor Izby Celnej w K. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W ocenie organu dowód z eksperymentu odtworzenia przebiegu gry jednoznacznie potwierdził, że gry prowadzone na ujawnionych urządzeniach są grami na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz. U. nr 201 r., poz. 1540 ze zm., dalej: u.g.h.). Prowadzone były bowiem na urządzeniach elektronicznych, zawierają element losowości oraz realizują wygrane pieniężne. Dyrektor dodał, że w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako dowód do sprawy została włączona opinia biegłego sądowego uzyskana w prowadzonym równolegle śledztwie w sprawie o przestępstwo skarbowe z art. 107 § 1 kks. W opinii tej biegły stwierdził, iż badane urządzenia umożliwiały gry na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h. Organ zauważył nadto, że również przeprowadzone w trakcie postępowania przygotowawczego dowody z przesłuchania świadków potwierdziły, że gry zainstalowane na ujawnionych urządzeniach są grami na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h. Bezspornym było w ocenie organu, że działalność prowadzona w zakresie urządzania gier na ujawnionych automatach w skontrolowanym lokalu, miała miejsce poza kasynem gry zdefiniowanym w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a u.g.h., bez koncesji oraz rejestracji automatów, tj. z pominięciem wymogów z art. 6 ust. 1 i 23a ust. 1 u.g.h. W takim przypadku prawidłowo została nałożona kara pieniężna na podstawie art. 89 ust 1 pkt 2 u.g.h. Organ doszedł do przekonania, że za podmiot urządzający gry na ujawnionych automatach należało uznać J. M., prowadzącego działalność gospodarczą w kontrolowanym lokalu. Realizował on za pośrednictwem swoich pracowników bieżącą obsługę ujawnionych automatów do gier, zapewniając w ten sposób "należyty" przebieg nielegalnych gier hazardowych. Bieżąca obsługa tych automatów polegała na włączaniu ich po otwarciu lokalu i ich wyłączaniu przed zamknięciem. Ponadto strona za pośrednictwem swoich pracowników zapewniała bieżącą obsługę ujawnionych automatów poprzez realizowanie wypłat wygranych, w sytuacji gdy w danym automacie zabrakło pieniędzy, a gracz uzyskał wygraną z gier rozgrywanych na tym automacie. W takim przypadku pracownik baru lub menadżer lokalu kontaktowali się z osobą obsługującą automaty, która podawał datę przyjazdu do lokalu. Jednocześnie pracownik baru spisywał imię gracza, któremu automat nie wypłacił wygranej wraz z jego numerem telefonu oraz z kwotą pozostałą do wypłaty na kartce lub w zeszycie, który znajdował się w barze. Następnie osoba obsługująca automaty dostarczała pieniądze na wypłatę brakującej części wygranej i przekazywał je pracownikom lokalu pracującym za barem. Były to kwoty rzędu 100, 150, 200, 300 zł. Następnie z tych pieniędzy pracownik baru lub menadżer lokalu dokonywał wypłaty brakującej części wygranej. O urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry przez stronę świadczyło również zapewnienie nadzoru i ciągłości przebiegu gier. Sąd I instancji oddalając skargę na tą decyzję, za niezasadny uznał zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż ustalony w sprawie stan faktyczny znajdował potwierdzenie w zgromadzonych w sprawie dowodach. Wynikało z nich, że automaty zainstalowane w lokalu, w którym działalność gospodarczą prowadził skarżący, spełniały ustawowe warunki automatów do gier, o jakich mowa w art. 2 ust. 3 i 4 u.g.h. Ponieważ warunkiem koniecznym do rozpoczęcia gry na każdym z automatów było dokonanie wpłaty środków pieniężnych, prawidłowo ustalono, że urządzane gry mają charakter komercyjny w rozumieniu art. 2 pkt 5 u.g.h. Zasady, na których można było prowadzić grę na ujawnionych automatach, potwierdzone zostały dodatkowo przez biegłego sądowego Sądu Okręgowego w K. w opinii z 15 września 2013 r., opracowanej na potrzeby postępowania karno-skarbowego sygn. akt RKS 305/2013. Ze znajdującej się w aktach administracyjnych sprawy umowy najmu powierzchni użytkowej z 16 kwietnia 2013 r. wynikało natomiast, że skarżący, prowadzący działalność gospodarczą w lokalu położonym w K. przy ul. W. [...], wynajął Spółce z o.o. V. S. z siedzibą w W. (prowadzącej działalność polegającą m.in. na organizowaniu gier na automatach), powierzchnię użytkową nie mniejszą niż 3 i nie większą niż 4 m2 w "celu zainstalowania przez Spółkę automatów" (art. 3 pkt 1 umowy). W zamian skarżący otrzymywał od Spółki czynsz najmu w wysokości 300 zł miesięcznie. Za bezsporne Sąd uznał, że przedmiotowe automaty zostały ujawnione poza kasynem gry, zdefiniowanym w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a). u.g.h., bez koncesji oraz bez rejestracji automatu, tj. z pominięciem wymogów, o których mowa w art. 6 ust. 1 i art. 23a ust. 1 u.g.h., co przesądzało o wypełnieniu znamienia "poza kasynem" przewidzianego w stwierdzonym w sprawie delikcie administracyjnym, o jakim mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Nie było też kwestionowane, że skarżący nie posiadał zezwolenia na urządzanie gier na automatach w salonach gier lub gier na automatach o niskich wygranych, o którym mowa w art. 129 ust. 1 u.g.h. Z tych względów Sąd za prawidłową uznał dokonaną przez organ ocenę, że skarżący był urządzającym gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Sąd I instancji wskazał, że istota deliktu przewidzianego w art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.h. polega na tym, że gry hazardowe prowadzone i urządzane są wbrew prawu, a zatem w warunkach, które dla zrealizowania określonego zamierzenia, wymagają zaangażowania i współdziałania więcej niż jednego podmiotu. Podkreślił, że samo wynajęcie powierzchni lokalu na rzecz spółki czy innego podmiotu dysponującego automatami do gier hazardowych nie powoduje jeszcze uznania, że wynajmujący jest "urządzającym gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1. W okolicznościach sprawy z taka sytuacją nie miała miejsca. Przesądzał o tym zakres przedsięwziętych przez skarżącego czynności i wykazana aktywność znacznie przewyższająca tę, która wynika dla stron nie tylko ze zwykłej umowy najmu, o jakiej mowa przepisach kodeksu cywilnego, ale także z postanowień znajdującej się w aktach umowy, zgodnie z którą Spółka miała wyłączne prawo do dysponowania i rozporządzania automatami zainstalowanymi w lokalu. Jednocześnie jednak wynajmujący zobowiązał się do dostarczania energii elektrycznej oraz wyraził zgodę na możliwość przechowywania kluczy do urządzenia umożliwiających jego otwarcie oraz używania opcji serwisowych. Z kolei w razie włamania lub istotnego uszkodzenia automatu wynajmujący zobowiązywał się do powiadomienia o tym zdarzeniu Spółki i Policji. Poza powyższymi obowiązkami wynikającymi z umowy skarżący przejął na siebie także inne obowiązki związane z eksploatacja automatów do gier poprzez: zapewnienie przy pomocy swoich pracowników bieżącej obsługi tych automatów przez ich włączanie po otwarciu lokalu i ich wyłączaniu przed jego zamknięciem, wzywanie osoby zajmującej się naprawą automatów w przypadku ich blokady lub niemożności włączenia; zapewnianie przy pomocy swoich pracowników bieżącej obsługi ujawnionych automatów w zakresie pośredniczenia przy wypłatach graczom wygranych w sytuacjach, gdy w danym automacie zabrakło monet na wypłatę wygranej. Działania skarżącego należało zdaniem Sądu odczytywać jako współdziałanie obu stron umowy zawartej pomiędzy Spółka V. S., a skarżącym 16 kwietnia 2013 r., przy urządzaniu gier na automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., motywowane wspólnym zamiarem osiągnięcia przez obie strony korzyści ekonomicznych płynących z urządzania gier na automatach poza kasynem. W podstawie wyroku Sąd I instancji podał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.). J. M. skargą kasacyjną zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie: 1. prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pakt 1 lit. a) w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonych decyzji pomimo naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, polegającego na błędnej wykładni art. 89 ust. 1 pakt 2 u.g.h. i bezpodstawnym przyjęciu, że skarżący jako osoba wynajmująca powierzchnię pod urządzenia do gier w prowadzonym lokalu jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem; 2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwą konstrukcję uzasadnienia wyroku poprzez niezawarcie w nim podstawy prawnej rozstrzygnięcia a przede wszystkim jej wyjaśnienia oraz brak odniesienia się do konkretnych zarzutów przedstawionych w skardze, co uniemożliwia kontrolę instancyjną wyroku i zbadanie, na jakiej podstawi Sąd oddalił skargę. Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Dyrektor Izby Celnej w K., w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlega oddaleniu albowiem pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw. Podstawowym zarzutem sformułowany w skardze kasacyjnej, podlegającym rozpoznaniu jest zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, który w ocenie skarżącego kasacyjnie, polegał na "bezpodstawnym" przyjęciu przez Sąd I instancji, że osoba wynajmująca powierzchnię pod urządzenie do gier w prowadzonym lokalu jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem. Przed oceną tego zarzuty podkreślenia wymaga, że autor skargi kasacyjnej w tak wytkniętym uchybieniu wyroku Sąd I instancji, nie poważył ustaleń faktycznych sprawy – nie postawił zarzuty naruszenia przepisów postępowania w zakresie prawidłowości przyjętego przy wyrokowaniu stanu faktycznego. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny dokonując kontroli objętego skargą kasacyjną wyroku w aspekcie tego zarzutu i jego motywów zawartych w uzasadnieniu, opierać się będzie o ustalenia faktyczne ległe u podstaw wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Uznając skarżącego za "urządzającego gry" w rozumieniu art. 89 ustawy o grach hazardowych, Sąd I instancji przyjął, że "działania" skarżącego nie ograniczały się wyłącznie do wynajęcia części poddanego kontroli lokalu lecz podejmowane przez niego działania (jego pracowników zatrudnionych w lokalu P. E.) obejmowały również dostarczanie energii elektrycznej, zgodę na możliwość przechowywania kluczy do urządzenia umożliwiających jego otwarcie oraz używania opcji serwisowych, w przypadku włamania lub istotnego uszkodzenia automatu powiadomienie o zdarzeniu Spółki (właściciela automatów) i Policji, a także inne obowiązki związane z eksploatacja automatów poprzez: zapewnienie bieżącej obsługi automatów przez ich włączanie po otwarciu lokalu i ich wyłączaniu przed jego zamknięciem, wzywanie osoby zajmującej się naprawą automatów w przypadku ich blokady lub niemożności włączenia; zapewnianie przy pomocy swoich pracowników bieżącej obsługi ujawnionych automatów w zakresie pośredniczenia przy wypłatach graczom wygranych w sytuacjach, gdy w danym automacie zabrakło monet na wypłatę wygranej. W tak ustalonym stanie faktyczny Sąd I instancji przyjął, że skarżący współdziała ze spółką V. S., z którą łączyła go umowa najmu, w urządzaniu gier na automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Ocenę tą Naczelny Sąd Administracyjny podziela. Przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. i w dacie wydania zaskarżonej decyzji, stanowił, że karze podlega urządzający gry na automatach poza kasynem. Ustawa o grach hazardowych nie zawiera legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługiwała się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze. Przyjąć wobec tego należy, że "urządzającym grę", jest ten podmiot, który zapewnia (stwarza, organizuje) warunki umożliwiające udział w loterii pieniężnej, loterii fantowej, bingo fantowe, grze hazardowej, turnieju pokera, grze liczbowej, grze hazardowej prowadzonej bez koncesji lub zezwolenia, czy w grze na automatach prowadzonej poza kasynem gry. Podobne rozumienie omówionego pojęcia przyjął Sąd I instancji dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji. W ustalony, przywołanym wyżej stanie faktycznym sprawy, który co do istoty nie został przez skarżącego kasacyjnie podważony, zasadnym było uznanie skarżącego za urządzającego gry na automatach poza kasynem gry, albowiem podejmowane przez niego czynności – zakres obowiązków, jakie strona wykonywała w związku z posadowionymi w jego lokalu automatami wykraczała poza typową, w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, umowę najmu jak i zapisy samej umowy najmu wiążącej skarżącego ze spółką V. S.. W takim stanie sprawy, zasadnie stwierdzając prawidłowość rozstrzygnięć organów administracji, Sąd I instancji nie miał podstaw do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1lit. a) p.p.s.a., zaś po rozpatrzeniu skargi wywiedzionej od decyzji Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] stycznia 2015 r., niewadliwie zastosował art. 151 p.p.s.a. Odnosząc się do drugiego z zarzutów skargi kasacyjnej, naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., w ramach którego to zarzutu strona wytknęła wadliwość konstrukcyjną zaskarżonego wyroku poprzez niezawarcie w nim podstawy prawnej rozstrzygnięcia a przede wszystkim jej wyjaśnienia oraz brak odniesienia się do konkretnych zarzutów przedstawionych w skardze, również i ten zarzut uznać należy za niezasadny. Wskazania wymaga, że sąd administracyjny pierwszej instancji dokonując kontroli aktów administracji publicznej, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a., stanowi natomiast, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Analiza treści wyroku i jego uzasadnienia wskazuje niesprzecznie, że Sąd I instancji nie uchybił wymogą stawiamy w powołanym przepisie. Uzasadnienie wyroku zawiera wszystkie wymienione elementy konstrukcyjne, w tym szczegółowe przywołanie podniesionych w skardze zarzutów i głównych motywów jej uzasadnienia. Zawiera również klarowne przedstawienie przepisów prawa poddanych ocenie Sądu I instancji w aspekcie przedmiotu sprawy wraz z ich wykładnią, co dotyczyło w szczególności art. 89 u.g.h., a także motywy jakimi kierował się Sąd oddalając skargę strony, które pozwalają wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej na dokonanie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a., orzekła jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach, jak w punkcie 2 sentencji wyroku, postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z § 14 ust. 1 pakt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804).