IV SA/Po 676/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 października 2021 r. sprawy ze skargi Z. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. UZASADNIENIE Wójt Gminy G. w dniu [...] września 2020 r. na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm., zwana dalej: "u.ś.r.") wydał decyzję Nr [...] odmawiającą przyznania Z. O. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem E. O.. Organ argumentował ją tym, że niespełniona została przesłanka powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki przed upływem okresu określonego w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. oraz kwestią pobierania przez Z. O. świadczenia emerytalnego. W wyniku odwołania wnioskodawczyni Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. w sprawie [...] uchyliło wskazaną wyżej decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w sprawie nie zachodzi negatywna przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. jednakże ustalić należy, czy wnioskodawczyni zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Ponownie decyzją z dnia [...] marca 2021 r. Wójt Gminy G. Nr [...] na podstawie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych odmówił Z. O. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ I instancji argumentował, że zgodnie z poczynionymi w sprawie ustaleniami wnioskodawczyni nabyła prawo do emerytury po osiągnięciu wieku emerytalnego, tj. w 2010 roku. Dopiero w 2016 roku E. O. uzyskał orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym, w związku z czym nie spełniła się przesłanka rezygnacji z zatrudnienia. Odwołanie od powyższej decyzji w terminie ustawowym złożyła Z. O. zarzucając błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osoba niepełnosprawną przez Odwołującą się nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osoba legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] czerwca 2021 r. na podstawie art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5, art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.) utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium przywołało treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, i wskazało że istotną cechą osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ odwoławczy wskazał na orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie, zgodnie z którym opieka nad osobą niepełnosprawną musi być stała lub długoterminowa oraz że zakres tej opieki musi być na tyle szeroki, aby wykluczał podejmowanie pracy. Zdaniem organu jednak nie zaistniał wymagany związek przyczynowy między rezygnacją z pracy a sprawowaniem tejże opieki, albowiem Z. O. nabyła prawo do emerytury w 2010 roku i od tego czasu nie pracowała, natomiast zaczęła się opiekować mężem w 2013 roku. Z kolei dopiero w roku 2016 roku orzeczono o znacznym stopniu niepełnosprawności E. O.. Dodatkowo organ wskazał na wyroki sądów administracyjnych oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z których wynika, że z zatrudnienia rezygnować mogą osoby aktywne zawodowo, a za takie nie można uznać osób pobierających emeryturę z racji osiągnięcia wieku emerytalnego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł pełnomocnik Skarżącej Z. O. – ad Ż., który zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy G. z dnia [...] marca 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Z. O. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcie o kosztach postępowania. Skarżąca wskazała, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, która to opieka uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia. Wszystko to winno prowadzić do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z [...] czerwca 2021r. i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej – "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Organ administracji publicznej II instancji prawidłowo i w stopniu wystarczającym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ustalił stan faktyczny sprawy, który Sąd przyjmuje i uznaje za podstawę do swoich dalszych rozważań. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111), zwanej dalej: "u.ś.r." obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a w szczególności art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 lit a tej ustawy. W przedmiotowej sprawie nie budziło wątpliwości, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona orzeczeniem wydanym [...] lutego 2017 r. Zgodnie z nim stopień niepełnosprawności E. O. datuje się od dnia [...] grudnia 2016 r. (k. 7 akt adm. I inst.) Bezsporne w niniejszej sprawie było także i to, że skarżąca z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym mężem wystąpiła [...] sierpnia 2020 r. mając ustalone prawo do emerytury (oświadczenie wnioskodawczyni k. 12 akt adm. I inst.). Organ nie kwestionował także tego, że Z. O. sprawuje stałą i konieczną opiekę nad niepełnosprawnym mężem, co ustalono podczas wywiadu środowiskowego (k. 23-24 akt adm. I inst.). Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nie budziło zatem wątpliwości, że Skarżąca należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec męża w pierwszej kolejności, zatem to ona zobowiązana jest opiekę sprawować i po spełnieniu pozostałych przesłanek uprawniona jest do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z tą opieką. Zdaniem Sądu słusznie organ II instancji ustalił, że w sprawie nie została jednak spełniona przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co wykluczało przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W wyniku ponownie prowadzonego postępowania ustalono, że Skarżąca uzyskała prawo do emerytury po osiągnięciu wieku emerytalnego, tj. w roku 2010. Zgodnie z oświadczeniem Z. O. stan jej męża uległ pogorszeniu w 2013 r., kiedy to doznał on pierwszego udaru (k. 43 akt adm. I inst.). Ustalony stopień niepełnosprawności E. O. datowano od dnia [...] grudnia 2016 r. O ile w okolicznościach niniejszej sprawy nie było przedmiotem sporu spełnienie wymogu sprawowania stałej opieki nad osobą posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności, o tyle Kolegium zakwestionowało fakt rezygnacji lub niepodejmowania przez skarżącą pracy lub innego zatrudnienia. Zgodzić się trzeba z Kolegium, że w sprawie nie nastąpił związek przyczynowy między rezygnacją z pracy a opieką nad niepełnosprawnym mężem. Z. O. bowiem po przyznaniu jej świadczenia emerytalnego, aż do momentu początku problemów zdrowotnych jej męża, tj. w latach 2010-2013, nie podejmowała pracy zarobkowej i pobierała świadczenie emerytalne z uwagi na osiągnięcie wymaganego wieku. Świadczenie pielęgnacyjne jest natomiast świadczeniem dla osób rezygnujących z pracy zawodowej, którzy przejmują na siebie realizację zadań państwa w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Podkreślić należy, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest związane z pobieraniem innego świadczenia w niższej wysokości, ale z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jednakże błędnie organ II instancji przyjął, że w każdej sytuacji pobierania świadczenia emerytalnego wykluczone będzie przyznanie wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie wyraża stanowisko, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Sądy dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad dotychczas przyjmowaną wykładnią językową tego przepisu akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia. W obecnych realiach pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej oraz narusza konstytucyjną zasadę równości. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, a tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne i wreszcie przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może naruszać zasady równości różnicując w sposób nieuprawniony sytuację opiekunów osób niepełnosprawnych. W przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują więc zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Nie ma jednego przepisu regulującego zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego, to jest w niniejszej sprawie - emerytury. Tak uczyniła Skarżąca w niniejszej sprawie składając oświadczenie w tym zakresie już we wniosku o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego (k. 20v akt adm. I inst.). Wobec tego gdyby zaistniała przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem Skarżącej przysługiwałoby wybrane przez nią świadczenie. Powyższe rozważania w kwestii wyboru świadczenia nie mają jednak znaczenia w niniejszej sprawie. Organy administracji przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w wystarczającym stopniu, co doprowadziło organ odwoławczy do trafnego rozstrzygnięcia, skutkującego utrzymaniem w mocy decyzji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegającej na rezygnacji lub niepodejmowaniu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skarżąca pomimo wezwania, nie przedstawiła argumentacji, że opieka nad mężem stanowiła przeszkodę do wykonywania pracy zarobkowej. Wskazała jedynie, że przeszła na emeryturę, ponieważ osiągnęła wiek emerytalny w 2010r. (k. 43 akt adm. I inst.). Pogorszenie stanu zdrowia męża, jak podkreślała Skarżąca, nastąpiło od 2013r. Także w odwołaniu, ani w skardze strona skarżąca nie przedstawiła okoliczności wskazujących na konieczność niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia spowodowaną opieką nad mężem Skarżącej. Ograniczono się jedynie do stwierdzenia, bez wskazania dodatkowych wyjaśnień, że Skarżąca sprawuje opiekę nad mężem, która to opieka wiąże się z rezygnacją przez nią z zatrudnienia. Podkreślić należy, że konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, natomiast Skarżąca nie wykazała związku przyczynowego, że ilość i charakter tych czynności uniemożliwia jej podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej, zwłaszcza że orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym wydano w dniu [...] lutego 2017r., a skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sierpniu 2020r. We wniosku podnosiła jedynie, że sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną. Biorąc pod uwagę zawartość akt sprawy należy wskazać, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, organ odwoławczy nie naruszył przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania. W tym stanie sprawy, Sąd oddalił skargę w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a., jak orzekł w wyroku. Sąd sprawę rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, zgodnie z art. 120 p.p.s.a. ze względu na zastosowanie trybu uproszczonego stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca wniosła o wydanie wyroku w trybie uproszczonym, a organ nie zażądał rozprawy.