III OPP 69/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędziowie NSA Małgorzata Borowiec Jolanta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi G.J. na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt III OSK 2821/21 ze skargi kasacyjnej G.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2019 r. sygn. akt VIII SA/Wa 502/19 w sprawie ze skargi G.J. na zarządzenie Burmistrza Gminy i Miasta [...] z dnia [...]maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie ogłoszenia konkursu na kandydata na stanowisko dyrektora szkoły postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 502/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę G.J. (dalej: skarżący) na zarządzenie Burmistrza Gminy i Miasta [...]z dnia [...]maja 2019 r. nr [...]w przedmiocie ogłoszenia konkursu na kandydata na stanowisko dyrektora szkoły. Od powyższego wyroku skarżący wniósł skargę kasacyjną. Akta przedmiotowej sprawy zostały przekazane Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w dniu 25 czerwca 2020 r. (data stempla biura podawczego). Sprawę zarejestrowano pod sygnaturą akt I OSK 1193/20. Zarządzeniem z dnia 4 stycznia 2021 r. przekazano sprawę według właściwości do Wydziału III, na podstawie § 3 ust. 2 pkt 1 Zarządzenia nr 30 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2020 r. w sprawie utworzenia wydziałów orzeczniczych w Izbach Naczelnego Sądu Administracyjnego i zakresu ich działania. Zarządzeniem z tego samego dnia, sprawę przejętą do właściwości Wydziału III zarejestrowano pod sygnaturą akt III OSK 2821/21. Pismem z dnia 29 lipca 2021 r. pełnomocnik skarżącego zwróciła się do NSA z prośbą o udzielenie informacji z jakiego względu w sprawie nie zostało wydane rozstrzygnięcie, ani nie wyznaczono terminu rozprawy. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącej Wydziału III, pismem z dnia 9 sierpnia 2021 r. poinformowano pełnomocnika skarżącego, że sprawa oczekuje na wyznaczenie terminu posiedzenia zgodnie z kolejnością wpływu, a przewidywany termin je rozpoznania to 2022 r. Pismem z dnia 19 października 2021 r. (które wpłynęło do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 25 października 2021 r.) pełnomocnik skarżącego wniósł skargę na przewlekłość postępowania przed tymże Sądem, wnosząc o: 1. stwierdzenie przewlekłości postępowania wywołanego skargą kasacyjną z dnia 11 lutego 2020 r.; 2. zlecenie Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odpowiednich czynności tj. rozpoznanie sprawy w terminie 2 miesięcy od daty wydania orzeczenia w sprawie skargi na przewlekłość postępowania; 3. zasądzenie od Skarbu Państwa- Naczelnego Sądu Administracyjnego odpowiedniej sumy pieniężnej w kwocie 4000 zł; 4. zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podano m.in., że NSA rozpoznając sprawę z skargi kasacyjnej skarżącego przez ponad 1,5 roku nie podjął żadnych czynności procesowych, w szczególności nie wyznaczył terminu rozprawy. Wskazuje to ewidentnie na zaistnienie stanu przewlekłości w prowadzonym postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W przedstawionym stanie faktycznym skarga na przewlekłość postępowania nie zasługuje na uwzględnienie i jako taka podlega oddaleniu. Skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki - Dz. U. z 2018 r., poz. 75, dalej, jako: "ustawa"). Ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika z art. 14 ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływie 12 miesięcy. Oznacza to, iż ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy (por. postanowienia NSA z 24 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OPP 16/08, z 4 czerwca 2008 r. sygn. akt I OPP 20/08, z 24 lipca 2008 r. sygn. akt II OPP 20/08). Jednakże, jak podkreśla się w orzecznictwie, ocena, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznawania wszystkich spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach (por. przykładowo postanowienia NSA z 3 października 2014 r. sygn. akt I OPP 116/14 i z 14 lipca 2021 r. sygn. akt II OPP 5/21). Konieczne jest więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że jest ona nieuzasadniona. Stosownie do art. 2 wskazanej ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich wniesionych spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. Stosownie do § 26 ust. 2 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2020 r. Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1202), Przewodniczący Wydziału w zarządzeniu o wyznaczeniu posiedzenia jawnego albo niejawnego w składzie trzech sędziów przydziela sprawy sędziom wydziału według kolejności ich wpływu, z wyłączeniem spraw wymienionych w tym przepisie bądź spraw, w których szybszy termin rozpoznania wynika z przepisów szczególnych. Powyższe oznacza, że sprawa wniesiona później nie może być rozpoznana przed rozpoznaniem spraw, które zostały wniesione do sądu wcześniej. Dotyczy to również spraw podlegających szybszemu rozpoznaniu. To znaczy, że nawet jeżeli wpływa do Sądu sprawa podlegająca - ze względu na jej przedmiot - szybszemu wyznaczeniu na posiedzenie, to i tak nie może ona zostać wyznaczona przed innymi sprawami podlegającymi rozpoznaniu poza kolejnością, które wpłynęły do sądu wcześniej. W każdej sprawie, niezależnie od jej przedmiotu, to liczba spraw wpływających do Sądu jest przyczyną oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy. Istnieją również podstawy do szybszego rozpoznawania spraw wynikające z przepisów ww. Regulaminu regulujących tryb postępowania umożliwiający rozpoznanie sprawy poza kolejnością. Takie możliwości stwarza zarządzenie rozpoznania sprawy poza kolejnością (§ 26 ust. 5 Regulaminu). W sprawie niniejszej skarga kasacyjna została przekazana Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w dniu 25 czerwca 2020 r. (data prezentaty). Po prawidłowym i terminowym wykonaniu wstępnych czynności sądowych, sprawa oczekiwała na wyznaczenie terminu rozprawy zgodnie z kolejnością wpływu. Podkreślić należy, iż sprawy muszą być wyznaczane na terminy rozpraw zgodnie z kolejnością wpływu. Ta kwestia nie może zostać pominięta przez Sąd. Termin rozpatrzenia sprawy ze skargi kasacyjnej złożonej do Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyznaczony jest liczbą złożonych skarg kasacyjnych oscyluje od 24 miesięcy. Od momentu rejestracji skargi kasacyjnej skarżącego do dnia wniesienia skargi na przewlekłość postępowania przed NSA minęło niecałe 1,5 roku. Powyższe nie może wszakże uzasadniać zarzutu przewlekłości postępowania, o której mowa w art. 1 ust. 1 ustawy, bowiem sąd kasacyjny nie dopatrzył się nieuzasadnionej zwłoki. Z akt sprawy nie wynika, aby którakolwiek ze stron, w szczególności strona zarzucająca Sądowi odwoławczemu przewlekłość, złożyła wniosek o przyspieszenie rozpoznania sprawy w trybie powołanego § 26 ust. 5 Regulaminu. W ocenie NSA, okresu oczekiwania na wyznaczenie terminu posiedzenia w tej sprawie, nie można uznać za nieuzasadnioną zwłokę sądu. Należy także podkreślić, że czas oczekiwania na termin posiedzenia uległ wydłużeniu z uwagi na wprowadzony w marcu 2020 r. stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 i działaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w reżimie sanitarnym. Na podstawie zarządzeń Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego nr 7 z dnia 12 marca 2020 r. i nr 39 z dnia 16 października 2020 r. (obowiązujących do 20 maja 2021 r.) w związku z istotnym zagrożeniem zakażenia wirusem SARS-CoV-2 oraz ogłoszeniem stanu epidemicznego w Polsce, odwołane zostały wszystkie rozprawy, a działalność orzecznicza Sądu była kontynuowana na posiedzeniach niejawnych. Natomiast nowe rozwiązania ustawodawcze wprowadzone w związku ze zmianą ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, uniemożliwiają przeprowadzanie rozpraw w dotychczasowej formie z osobistym i fizycznym udziałem stron w budynku sądu. W myśl aktualnie obowiązującego art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1090) "[w] okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu". Stan ten uniemożliwia przeprowadzanie rozpraw w dotychczasowej formie z osobistym i fizycznym udziałem stron w budynku sądu. Ilość przeprowadzanych rozpraw zdalnych przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających ich przeprowadzanie na odległość jest z oczywistych względów mniejsza niż tradycyjnych z udziałem stron. Również dopiero od 3 lipca 2021 r. obowiązuje przepis zgodnie z którym w ww. okresie tj. w okresie stanu epidemii i w ciągu roku od jego odwołania "Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy" (por. art. 15zzs4 ust. 1 w aktualnym brzmieniu), aczkolwiek korzystanie z tej regulacji z uwagi na zagwarantowanie prawa strony do jawności rozpoznania sprawy jest ostatecznością i następuje dopiero po wyczerpaniu możliwości uzyskania zgody stron na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Zauważyć należy, że skarżący w skardze kasacyjnej nie złożył oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy, co istotnie wpłynęło i wpływa na długość jej rozpatrywania, bowiem z uwagi na wprowadzony stan epidemii działalność orzecznicza Naczelnego Sądu Administracyjnego kontynuowana była przez wiele miesięcy wyłącznie przez rozpoznawanie spraw w których strony, stosownie do art. 176 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zrzekły się rozprawy. W związku z powyższym, w ocenie NSA, okresu oczekiwania na wyznaczenie terminu posiedzenia w tej sprawie, nie można uznać za nieuzasadnioną zwłokę Sądu. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy, orzekł jak w sentencji postanowienia.