II SA/Rz 1084/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 października 2021 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - UZASADNIENIE Przedmiotem skargi M. S. (dalej zwana jako: "Skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "Kolegium", "SKO", organ odwoławczy, organ II instancji) z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie omowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt sprawy wynika, że 18 grudnia 2020 r. Skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem K. S. (orzeczenie z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...]). Znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 20 sierpnia 2020 r., natomiast data powstania niepełnosprawności ustalona została od 23 czerwca 2020 r. Z wywiadu środowiskowego i oświadczenia Skarżącej wynika, że sprawuje ona opiekę nad ojcem, mieszka wspólnie z ojcem i matką. K. S. jest osobą wymagającą opieki, ma problemy z pamięcią oraz koncentracją. Od 2020 r. po przebytym zawale serca jest osobą leżącą. Matka G. S. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia, z powodu niespełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. – dalej zwana w skrócie: "u.ś.r."). Od powyższej decyzji M. S. złożyła odwołanie. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji. Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] odmówił Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem K. S. Organ I instancji wskazał, że zgodnie z zaleceniami SKO zawartymi w decyzji z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] uzupełniono dokumentację w sprawie, poprzez dołączenie do akt sprawy orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności G. S. (orzeczenie z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...]). Organ przytoczył treść przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Wyjaśnił, że w niniejszej sprawie brak jest spełnienia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie wnioskowanego świadczenia, tj. małżonek osoby niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z powyższym Wójt Gminy [...] odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego M. S. Od powyższej decyzji M. S. złożyła odwołanie i wniosła o uwzględnienie przez Organ I instancji odwołania oraz uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przyznanie jej wnioskowanego świadczenia, w przypadku nieuwzględnienia w/w wniosku wniosła o uchylenie przez Organ II instancji zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istotny sprawy, poprzez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o uchylenie przez Organ II instancji zaskarżonej decyzji oraz przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Organ I instancji. Wskazała, że Organ I instancji nie wziął pod uwagę, że jej matka G. S. z uwagi na zły stan zdrowia, obiektywnie nie może świadczyć pomocy mężowi. Powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. P 27/07, wskazała, że na skutek poszerzenia kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli współmałżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie ze względu na stan zdrowia, czy wiek lub niepełnosprawność, sprawować takiej opieki, a inna osoba zobowiązana do alimentacji, podejmuje się takiej opieki, spełniając przesłanki z art. 17 u.ś.r. to ma ona prawo do otrzymania tego świadczenia, pomimo pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. Podniosła również, że zrezygnowała z pracy, podjęła się opieki nad niepełnosprawnym ojcem i taką opiekę faktycznie sprawuje. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2021 r., SKO w [...], działając na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej zwana w skrócie: "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a i art. 32 ust. 2 u.ś.r. utrzymało w mocy decyzję Organu I instancji. Kolegium w pierwszej kolejności przytoczyło treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Podkreśliło, że okoliczność powstania niepełnosprawności po okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być podstawą do wydania decyzji odmownej, w oparciu o wyrok TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, w którym orzeczono o niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 31 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Kolegium wskazało, że na tle przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. ukształtowały się dwie przeciwstawne linie orzecznicze. Pierwsza dopuszcza sytuacje, gdy wbrew literalnemu brzmieniu przepisu możliwe jest przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, pomimo pozostawania osoby niepełnosprawnej w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast zgodnie z drugim stanowiskiem, pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, podczas gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza – co do zasady – z kręgu uprawnionych do świadczenia krewnych zobowiązanych w dalszej kolejności po małżonku. Organ odwoławczy przyjął, że zobowiązanie współmałżonka do sprawowania opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz.1359; dalej: k.r.o.) małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. SKO podkreśliło, że nawet w przypadku ustania małżeństwa w wyniku rozwodu, stosownie do art. 60 § 1 k.r.o., małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Ponadto, przepis art. 130 k.r.o. wskazuje, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Kolegium przychyliło się do drugiego stanowiska. W konsekwencji uznało, że M. S. nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż jej ojciec K. S. – jako osoba wymagająca opieki – pozostaje w związku małżeńskim, a jego współmałżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie M. S., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zawnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Organu I instancji, o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a także o zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: – art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., poprzez błędną wykładnię i zastosowanie polegające na nieprawidłowym przyjęciu, że okoliczność pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi przeszkodę do przyznania wnioskowanego świadczenia; – art. 7, art. 7a § 1 i art. 8 § 1 k.p.a., poprzez naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego, polegające na dokonaniu rozstrzygnięcia bez uwzględnienia interesu społecznego oraz słusznego interesu strony; – art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co uniemożliwiło Organowi dokonanie oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Podkreśliła, że Skarżąca spełnia niezbędne warunki do przyznania jej wnioskowanego świadczenia, ponieważ w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem nie podejmuje zatrudnienia, nie posiada ustalonego prawa do renty, emerytury a także innych świadczeń. W uzasadnieniu pełnomocnik Skarżącej na poparcie swojego stanowiska powołała szereg orzeczeń sądów administracyjnych. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jako niezasadna i została przez Sąd oddalona w całości. Sądowa kontrola administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Ta kontrola jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137; zwana dalej P.u.s.a.), zaś zakres kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwana dalej P.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 ust. 3 zzs⁴ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020 r. poz. 374 ). Przedmiotem kontroli WSA uczyniono w niniejszej sprawie decyzję SKO o odmowie przyznania Skarżącej stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem K. S. SKO oparło swą decyzję afirmującą rozstrzygnięcie Wójta na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. podkreślając w uzasadnieniu niezaprzeczoną przez stronę skarżącą okoliczność faktyczną pozostawania niepełnosprawnej ojca w związku małżeńskim z G. S. Strona na żadnym etapie rozpoznawanej sprawy nie podważała ustalenia Organu, że w/w nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Wskazuje natomiast, że matka G. S. jest niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym (orzeczenie PZdSOSN w [...] o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2020 r.). Podkreślano w toku postępowań, że G. S. nie może opiekować się swym mężem z uwagi na zły stan swego zdrowia. Sama wymaga bowiem opieki i korzystania ze środowiskowego systemu wsparcia. Organ odwoławczy słusznie utrzymał w mocy decyzję Organu pierwszej instancji o odmowie przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem z się na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. W tej regulacji ustawowej zamieszczono bowiem jedną z negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłanka ta nie pozwala pozytywnie rozpatrzyć wniosek o przyznanie świadczenia, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Aktualnie to wyłączenie prawa do świadczenia nie ma charakteru bezwzględnego. Wyjątek od tej zasady powstaje bowiem wówczas gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Jedynie legitymowanie się przez współmałżonka osoby niepełnosprawnej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uprawnia właściwy organ do przyznania wnioskowanego świadczenia, oczywiście jeżeli jednocześnie wnioskodawca spełnia pozostałe warunki ustawowe – art. 17 ust. 1 u.ś.r. Negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nakazuje więc badać czy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jeżeli tak to czy współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli jednym z orzeczeń wynikających z art. 3 pkt 21 w/w ustawy. W tym miejscu Sąd potwierdza wypracowaną w orzecznictwie tezę mówiącą, iż art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. normuje przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a) tego przepisu, niebędąca "sprawnym" małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji (np. zstępny). Zatem przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ma pełne zastosowanie do małżonka ubiegającego się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 208/18, CBOSA, oraz powołane tam orzecznictwo). Znaczny stopnień niepełnosprawności, do którego odwołuje się negatywna przesłanka świadczeniowa, został zdefiniowany dla potrzeb wykładni i stosowania przepisów u.ś.r. w art. 3 pkt 21 tej ustawy. Zatem przez znaczny stopień niepełnosprawności należy rozumieć na gruncie u.ś.r. : a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Okazuje się w świetle przytoczonej definicji ustawowej, że znaczny stopień niepełnosprawności nie musi wyłącznie wynikać z orzeczenia zespołu orzekającego o stopniu niepełnosprawności na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 573). Na równi z tym orzeczeniem ustawodawca nakazuje traktować także szereg innych precyzyjnie określonych w art. 3 pkt 21 u.ś.r. dysfunkcji zdrowotnych o określonych konsekwencjach, potwierdzonych stosownym orzeczeniem właściwej na gruncie odpowiednich dla nich przepisów instytucji publicznej (np. orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o niezdolności do samodzielnej egzystencji ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Ustawodawca przewidział w art. 3 pkt 21 ustawy istnienie kilka niezależnych od siebie ścieżek proceduralnych umożliwiających osobom cechującym się złym stanem zdrowia potwierdzenie znacznego stopnia niepełnosprawności. Istotne jest w tym miejscu podkreślenie w kontekście w/w definicji pojęcia znacznego stopnia niepełnosprawności, że o nabyciu statusu osoby niepełnosprawnej decyduje w ramach tych określonych procedur wyspecjalizowany w tym zakresie organ, dysponujący odpowiednim dla danego rodzaju schorzeń przygotowaniem merytorycznym umożliwiającym fachową i rzetelną ocenę stanu zdrowia danej osoby. Dla przykładu w skład zespołu orzekającego o stopniu niepełnosprawności orzekającemu o stopniu niepełnosprawności wchodzą oprócz przewodniczącego i sekretarza, lekarze, psycholodzy, pedagodzy, doradcy zawodowi, pracownicy socjalni, którzy zgodnie ze swą specjalizacją sporządzają w oparciu o określone w przepisach kryteria oceny, wpływające na kształt orzeczenia o stopniu niepełnosprawności osoby zainteresowanej (zob. m.in. § 18 i § 20 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności, Dz.U. z 2018 r. poz. 2027). Przechodząc do realiów niniejszej sprawy, należy przypomnieć, że Organ odwoławczy zasadnie przyjął, że małżonka osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wynika ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia z dnia [...] grudnia 2020 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20 sierpnia 2020 r. Dlatego skarżącej Stronie z uwagi na treść powołanego art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, tak jak orzekły Organy. Na tle powołanego wyżej artykułu u.ś.r. ukształtowały się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dwa przeciwstawne stanowiska. W świetle pierwszego z tych stanowisk, do którego odwołuje się treść skargi, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w związku ze sprawowaniem opieki, nawet jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. Pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego innemu członkowi rodziny tylko wtedy, gdy małżonek jest w stanie skutecznie opiekę sprawować. Możliwe jest natomiast przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki. Przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może jednak obejmować sytuacji, w których współmałżonek osoby wymagającej opieki ma obiektywną możliwość sprawowania opieki (pozwala mu na to wiek i stan zdrowia), lecz odmawia jej sprawowania. Nie ma przy tym znaczenia jakie są subiektywne przyczyny tej odmowy, a więc czy wynika to z wzajemnych relacji między małżonkami, czy też z innych przyczyn np. zdrowy współmałżonek nie chce zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny (por. wyroki NSA z 18 listopada 2015 r., sygn. I OSK 1200/14, z 19 stycznia 2017 r., sygn. I OSK 1622/15, wyroki WSA w Białymstoku 11 października 2012 r., sygn. II SA/Bk 642/12 i z 4 kwietnia 2013 r., sygn. II SA/Bk 987/12, wyrok WSA we Wrocławiu z 19 lutego 2015 r., sygn. IV SA/Wr 924/14, wyrok WSA w Bydgoszczy z 19 czerwca 2019 r. o sygn. II SA/Go 254/19, wyrok WSA w Rzeszowie z 7 lipca 2020 r. o sygn. II SA/Rz 230/20, z 18 marca 2021 r., o sygn. II SA/Rz 186/21, wyroki WSA w Olsztynie z 22 stycznia 2013 r., sygn. II SA/Ol 1391/12, z 12 marca 2020 r. sygn. II SA/Ol 28/20, CBOSA). Z kolei w świetle drugiego z istotnych dla niniejszej sprawie poglądów, niewłaściwa jest wykładnia prowadząca do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim o sytuację, w której współmałżonek takiej osoby nie musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenia w zakresie zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą ma czynić samodzielnie organ, który wydaje decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd i organ nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki (por. wyrok NSA z 24 lutego 2021 r. o sygn. I OSK 2391/20, z 11 stycznia 2021 r. o sygn. I OSK 2164/20, z 11 sierpnia 2020 r. o sygn. I OSK 599/20, z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18, z 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 3283/14, z 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1219/13, z 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 251/14, z 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2623/12, z 9 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1196/12, wyrok NSA z 13 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1526/12, wyrok WSA w Olsztynie z 9 marca 2021 r. o sygn. II SA/Ol 74/21, CBOSA). Sąd rozpoznający niniejszą sprawę uznał za zasadne drugie z zaprezentowanych wyżej stanowisk, wskazujące za koniecznością badania w sytuacji gdy o świadczenie ubiega się krewny niepełnosprawnego, czy jego małżonek posiada zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 3 pkt 21 u.ś.r. znaczny stopień niepełnosprawności. Bynajmniej stanowisko to nie wyklucza a limine możliwości przyznania świadczenia, lecz uzależnia je od wykazania posiadania przez współmałżonka znacznego stopnia niepełnosprawności, które nabywa się w wyniku przejścia odpowiedniej procedury kwalifikacyjnej i uzyskania orzeczenia potwierdzającego w ten sposób brak rzeczywiście obiektywnych zdolności wykonywania opieki, przez bliżej zobowiązanego do alimentacji członka rodziny. Argumentacji przekonującej do słuszności tej tezy dostarcza uzasadnienie wyroku NSA z 27 listopada 2014 r., o sygn. I OSK 1219/13, LEX. Otóż Sąd odwoławczy naprowadza, iż przesłanka negatywna, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., odnosząca się do krewnych osoby, legitymującej się znacznym stopniem niepełnosprawności i pozostającej w związku małżeńskim, których - względem niej - obciążą obowiązek alimentacyjny ma - w przekonaniu ustawodawcy, oznaczać, że zobowiązanym do opieki nad taką osobą, powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek, chyba, że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Ta regulacja prawna została skorygowana przez ustawodawcę nowelą z dnia 19 sierpnia 2011 r. do ustawy o świadczeniach rodzinnych, będącą wynikiem sygnalizacji Trybunału Konstytucyjnego, zawartej w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt S 1/10 (OTK-A 2010/5/54). Ograniczenie zatem prawa do otrzymania przez, wymienione w art. 17 ust. 1 lub ust. 1a) u.ś.r., osoby świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi swego rodzaju, niemogący podlegać wykładni rozszerzającej wyjątek, uzasadniony, wynikającym z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru, istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Ponadto za takim podejściem przemawia wykładnia językowa ww. przepisu. Zarówno w orzecznictwie i w piśmiennictwie powszechnie jest akceptowana zasada pierwszeństwa wykładni językowej i subsydiarności wykładni systemowej oraz funkcjonalnej. Zasada pierwszeństwa wykładni językowej, choć nie ustala absolutnego porządku preferencji, to jednak dopuszcza odstępstwa od wyniku jej zastosowania tylko wówczas, gdy wynik ten prowadzi albo do absurdu, albo rażąco niesprawiedliwych lub irracjonalnych konsekwencji. Nie zawsze więc zachodzi konieczność posłużenia się kolejno wszystkimi rodzajami wykładni. W szczególności nie ma potrzeby sięgania po dyrektywy celowościowej wówczas, gdy już po zastosowaniu dyrektyw językowych albo językowych i systemowych uda się uzyskać właściwy wynik wykładni, tj. ustalić pozbawione cech absurdalności znaczenie interpretowanej normy (por. wyrok SN z 8 maja 1998 r., sygn. akt I CKN 664/97, OSNC 1999, Nr 1, poz. 7). Odstępstwo od jasnego i oczywistego sensu przepisu wyznaczonego jego jednoznacznym brzmieniem mogą uzasadniać tylko szczególnie istotne i doniosłe racje prawne, społeczne, ekonomiczne lub moralne; jeśli takie racje nie zachodzą, należy oprzeć się na wykładni językowej (por. uzasadnienie uchwały Pełnego Składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2004 r., sygn. akt III CZP 37/04, OSNC 2005, Nr 3, poz. 42; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2004 r., sygn. akt V CK 21/04, OSNC 2005, nr 7-8, poz. 137 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2005 r., sygn. akt I KZP 18/05, OSNKW 2005, Nr 9, poz. 74). Sąd ostatecznie konkluduje, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych "otwiera się" dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, a więc kiedy nie jest możliwe wypełnianie przez niego we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego (do tego stanowiska odwołuje się NSA w wyrokach z 13 listopada 2015 r., sygn. I OSK 1339/14, LEX, z 23 stycznia 2020 r. o sygn. I OSK 2462/19, CBOSA). W tym samym kierunku zmierzają argumenty pojawiające się w aktualnym orzecznictwie NSA. Zaznacza się tam, iż z literalnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w/w ustaw wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 K.r.io., wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Podkreślenia wymaga, że nawet w przypadku ustania małżeństwa w wyniku rozwodu, stosownie do art. 60 § 1 K.r.io., małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Przepis art. 130 K.r.io. wskazuje natomiast, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. (por. wyroki NSA z 11 sierpnia 2020 r., o sygn. I OSK 599/20, LEX, z 25 stycznia 2021 r. o sygn. I OSK 2103/20, z 23 stycznia 2020 r. o sygn. I OSK 2462/19, LEX). Zdaniem WSA, słusznie też zwraca się uwagę na brak kompetencji merytorycznych, które umożliwiałyby organom "obiektywne" stwierdzenie rzeczywistych możliwości sprawowania opieki przez małżonka dotkniętego dysfunkcjami zdrowotnymi. Nie sposób zaprzeczyć, że organ i Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. (zob. wyrok NSA z 24 lutego 2021 r. o sygn. I OSK 2391/20, LEX, z 11 sierpnia 2020 r. o sygn. I OSK 599/20, LEX, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 27 października 2020 r. o sygn. II SA/Rz 919/20, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 22 października 2019 r. o sygn. II SA/Ol 642/19, wyrok WSA z Poznaniu z dnia 3 lutego 2021 r., o sygn. IV SA/Po 1343/20, CBOSA). Dlatego, przy obecnej treści analizowanej normy jedyną obiektywną przesłanką pozwalającą na stwierdzenie braku realnych możliwości sprawowania opieki przez małżonka osoby niepełnosprawnej jest posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydawanego przez wyspecjalizowane w tych niełatwych zagadnieniach instytucje publiczne. Wybór tego warunku przez ustawodawcę nie mógł być przypadkowy, gdyż nawiązuje do ustalonej w ustawie definicji znacznego stopnia niepełnosprawności, a ponadto wykorzystuje ten sam mechanizm zwalniający z obowiązku opieki jaki pojawia się w odniesieniu do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innych niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. W świetle tej regulacji u.ś.r., okolicznością która uzasadnia niemożność spełnienia obowiązku alimentacyjnego, jest posiadanie orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem legitymowanie się zaświadczeniem lekarskim z rozpoznaniem choroby układu ruchu oraz układu krążenia nie może stanowić podstawy do zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego. Innymi słowy, zaświadczenie lekarskie nie może zastąpić wskazywanego w sposób systemowy przez ustawodawcę dokumentu o znacznym stopniu niepełnosprawności (zob. wyrok NSA z 24 lutego 2021 r., o sygn. I OSK 2391/20, LEX, wyrok WSA z dnia 20 maja 2020 r., o sygn. II SA/Go 51/20, LEX, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 13 sierpnia 2019 r., o sygn. II SA/Ol 496/19, LEX). Z tych powodów, nakazywanie organom właściwym w sprawie świadczeń pielęgnacyjnych badanie w oparciu o kodeksową zasadę swobodnej oceny dowodów tego czy małżonek, lub bliższy niepełnosprawnemu krewny, jest "obiektywnie" zdolny do sprawowania opieki, choć jego stan zdrowia nie został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, poprzez odwoływanie się do bliżej niesprecyzowanych kryteriów, grozi niebezpieczeństwem naruszenia zasady równości wobec prawa poprzez różne traktowania opiekunów występujących w zbliżonych sytuacjach faktycznych. Odejście od rzeczywiście obiektywnego warunku legitymowania się znaczną niepełnosprawnością, będzie powodować w praktyce przypadki istotnego zróżnicowania opiekunów. Organy właściwe w sprawie świadczeń pielęgnacyjnych zwolnione od obowiązku kierowania się literalną wykładnią art. 17 ust. 1a, ust. 5 pkt. 2 lit. a u.ś.r., nie będą stanie w skali kraju stosować tych samych kryteriów oceny zdrowia bliżej zobowiązanych i tym samym dokonywać zobiektywizowanej oceny rzeczywistej zdolności wykonywania obowiązku alimentacyjnego, który przecież nie musi być realizowany poprzez osobiste starania małżonka czy krewnego osoby wymagającej opieki. Ponadto, taka grupa opiekunów znalazłyby się w znacznie lepszym położeniu procesowym wobec osób spełniających literalne ustawowe warunki przyznania świadczenia, bowiem w ich wypadku ocenie podlegałyby niesprecyzowane ustawą warunki odwołujące się do niezdolności wykonywania obowiązku alimentacji. Tymczasem, w sytuacji gdy małżonek czy bliższy krewny osoby wymagającej opieki wykazuje z uwagi na stan swego zdrowia taką niezdolność, to nie istnieją żadne przeszkody ku temu aby w drodze określonej w ustawie procedury potwierdzić formalnie ten stan, zwolnić w ten sposób miejsce dla krewnego wyrażającego gotowość niesienia pomocy niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Należy zgodzić się z utrwaloną tezą, iż wykładnia literalna może, a nawet powinna być uzupełniona innymi jej rodzajami, lecz nie należy zapominać, że to właśnie ten rodzaj wykładni ma podstawowe znaczenie dla ustalenia rzeczywistego znaczenia konkretnego przepisu. Dokonując interpretacji tekstu prawnego trzeba kierować się przede wszystkim znaczeniem słów danego języka etnicznego oraz założeniem, że ustawodawca był racjonalny, gdy używał takich a nie innych wyrazów i nie można przyjmować, że określonych słów użyto w tekście prawnym bez wyraźnej ku temu potrzebie. Żadna wykładnia nie może prowadzić do skutków oczywiście sprzecznych z wyraźnym brzmieniem przepisu, czy też prowadzić do odmowy zastosowania przepisu w brzmieniu ustalonym przez ustawodawcę poprzez wykreowanie nowej, niewynikającej z gramatycznego brzmienia przepisu, normy prawnej (por. wyrok NSA z 24 lutego 2021 r., o sygn. I OSK 2391/20, LEX). Warto też dodać, że stanowisko orzecznictwa o wyeliminowaniu możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na pozostawanie osoby niepełnosprawnej w związku małżeńskim nie jest stanowiskiem odosobnionym, jak również nowym. Otóż powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych bazujące na tym poglądzie były wydawane już po nowelizacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., czyli po wejściu w życie art. 1 pkt 6 lit. b) tiret trzecie ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz.U. z 2011 r. poz. 1212) zmieniającej nin. ustawę z dniem 14 października 2011 r. Przed tą zmianą w/w przepis posiadał brzmienie o następującej treści: Świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Warto też dodać, że to ówczesnej treści przepisu dotyczą krytyczne i jednocześnie słuszne, wypowiedzi TK zawarte w postanowieniu umarzającym z dnia 1 czerwca 2010 r. o sygn. P 38/09 (OTK-A 2010/5/53), oraz postanowieniu sygnalizacyjnym o sygn. S 1/10 (OTK-A 2010/5/54). Trybunał negatywnie oceniając powyższą redakcję art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., nie pozwalająca przyznać świadczenia dziecku niepełnosprawnego, jeżeli pozostawał on w związku małżeńskim, bez względu na stan zdrowia drugiego z małżonków, nie mógł wypowiedzieć się o obecnym brzmieniu tego przepisu. Aktualna treść w/w regulacji nie wywołuje już takich zagrożeń dla rodziny i wątpliwości, na które zwracano wówczas uwagę w orzecznictwie. Z uzasadnienia postanowienia Trybunału bynajmniej nie wynika jego sprzeciw wobec rozwiązania przyjętego w wyniku następującej po nim nowelizacji u.ś.r. TK jednoznacznie afirmował utrwaloną i względnie jednolitą praktykę interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., która przyznawała pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej tej regulacji przed jego wykładnią językową, uznając, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wypadku, gdy oboje małżonkowie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pod. Sądu), a osobą ubiegającą się o świadczenie jest ich dziecko (postanowienie sądu pytającego zapadło w sprawie, w której oboje małżonków posiadało znaczny stopień niepełnosprawności). Uznanie zarzutów skargi prowadziłoby do niedopuszczalnej w świetle art. 178 Konstytucji RP modyfikacji wyraźnie określonych w ustawie przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd zwraca uwagę, że art. 71 ust. 1 Konstytucji RP (prawo rodziny do pomocy ze strony państwa), nie może być traktowany jako samoistne źródło roszczeń o przyznanie świadczeń z opieki społecznej, jeżeli członek rodziny znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Praw określonych w/w przepisie można w myśl art. 81 Konstytucji RP, dochodzić w granicach określonych w ustawie, czyli m.in. na warunkach z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. W przypadku gdy istota praw objętych treścią przepisów wymienionych w art. 81, zostałaby naruszona, to wynikające z nich roszczenia mogą być dochodzone w drodze skargi konstytucyjnej, przewidzianej w art. 79 Konstytucji RP (por. M. Florczak-Wątor [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, Warszawa 2019 r., art. 81.). Warto przy tym pamiętać, iż pomimo negatywnych ocen analizowanej tu regulacji u.ś.r., Państwo nie pozostawia takich opiekunów jak skarżąca strona bez wsparcia finansowego. Nie można bowiem tracić z pola widzenia przepisów u.ś.r. o specjalnym zasiłku opiekuńczym, które pozwalają przyznać to świadczenie rodzinne opiekunom osób niepełnosprawnych pozostających w związku małżeńskim, niezależnie od tego czy współmałżonek podopiecznego posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji, brak było podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej stronie w związku z opieką nad niepełnosprawnym Ojcem. Dopóki Skarżąca zgodnie z treścią powołanych regulacji ustawowych nie wykaże, że małżonka niepełnosprawnego ojca legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to wskazywany w skardze sposób wykładni powołanych regulacji u.ś.r., nie stanowi wystarczającej podstawy do negowania przez Sąd aktualnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Wskazać tu wypada, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pojawiło się stanowisko o tym, że ukończenie 75 lat życia może świadczyć o braku zdolności do samodzielnej egzystencji małżonka niepełnosprawnego, co jest charakterystyczną cechą osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ukończenie przez osobę wieku 75 lat jest traktowane w art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r. jako okoliczność świadcząca o niezdolności do samodzielnej egzystencji uprawnionego ze względu na osiągnięty wiek. NSA w wyroku z dnia 10 listopada 2015 r., o sygn. I OSK 910/15, LEX, podkreśla w tym kontekście : W sytuacji, gdy ustawodawca przyjmuje domniemanie wynikające z art. 16 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 16 ust. 1 u.ś.r., że osoba w wieku 75 lat sama, co do zasady, wymaga opieki ze strony osób trzecich i w tym celu udziela jej wsparcia, to nie można przyjąć, by ten sam racjonalny ustawodawca jednocześnie zakładał, że osoba w wieku np. 83 lat lub więcej (nielegitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) jest zdolna do sprawowania opieki nad urodzonym w np. 1925 r. małżonkiem, niepełnosprawnym w stopniu znacznym. Rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o przyznanie zasiłku dla opiekuna z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem powinno zależeć od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę zdolna była sprawować jego żona, a nie wyłącznie od ustalenia, że nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tej sprawie nie stanowi kwestii fakt, iż G. S. w chwili wydawania decyzji przez Kolegium nie ukończyła 75 lat życia, co wynika z ujawnionego w aktach administracyjnych numeru PESEL tej osoby (data urodzenia w/w [...] listopad 1946 r.). Zatem na chwilę rozstrzygania przez SKO o zasadności żądania Skarżącej (osoba ta wówczas liczyła 74 lata 5 miesięcy i 9 dni), małżonka niepełnosprawnego nie była uprawiona z tytułu wieku do zasiłku pielęgnacyjnego. Sąd z urzędu zauważa, iż dopiero ukończenie przez osobę wieku 75 lat jest traktowane w art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r., jako okoliczność świadcząca o niezdolności do samodzielnej egzystencji uprawnionego ze względu na osiągnięty wiek. Sąd działając poza granicami zarzutów skargi nie dostrzegł w działaniach procesowych organów obu instancji jakichkolwiek powodów do zastosowania kompetencji kasacyjnych. Decyzje wydane w toku postępowania, jako zgodne z przepisami procesowymi i materialnoprawnymi powinny pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w nich skutki. Z wyłożonych względów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach postępowania przez WSA nie orzeczono z uwagi na art. 200 P.p.s.a.