I SPP/Go 81/21

SENTENCJA Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 6 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością na decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 rok p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. UZASADNIENIE M. sp. z o.o. wniosła skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego. W treści skargi zwróciła się m.in. o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż nie ma żadnych środków finansowych ani majątku na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W nadesłanym formularzu PPPr skarżąca podniosła, że z uwagi na zmianę planu zagospodarowania przestrzennego terenu, na którym zlokalizowane jest nabyte w 2012r. gospodarstwo rolne, spółka nie ma możliwości prowadzenia tam działalności gospodarczej, w efekcie czego wszystkie poniesione nakłady okazały się stracone. Spółka stała się niewypłacalna. Jej majątek został zajęty przez organy podatkowe, co uniemożliwia jego zbycie czy zastawienie. Również udziałowcy stracili możliwość dalszego dofinansowywania spółki. Z oświadczenia o majątku o dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 50.000,00 zł, wartości środków trwałych 1.776.865,20 zł oraz wysokość straty za ostatni rok obrotowy -56.452,19 zł. Stan zobowiązań wynosi 8.721.207,41 zł. Spółka nie wykazała rachunków bankowych. Analogiczny wniosek spółka złożyła w sprawie o sygn. akt I SPP/Go 82/21. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji pełnomocnik skarżącej Spółka nadesłał sprawozdanie z działalności spółki, bilans wraz z rachunkiem zysków i strat sporządzony na dzień [...] grudnia 2019r., [...] grudnia 2020 r. i [...] czerwca 2021 r. Według stanu na dzień [...] czerwca 2021 r. spółka posiada majątek trwały o wartości 4.809.392,12 zł, na który składają się przede wszystkim rzeczowe aktywa trwałe 4.011.892,12 zł (środki trwałe, środki trwałe w budowie) oraz aktywa obrotowe w kwocie 399.878,77 zł, w tym należności z tytułu udzielonych pożyczek w wysokości 35.000,00 zł czy środki pieniężne w kasie i na rachunkach w kwocie 2.892,27 zł. Z ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych na dzień [...] czerwca 2021 r. wynika, że spółka posiada m.in. grunty, lokal mieszkalny, lokal niemieszkalny, maszyny i urządzenia, środki transportu. W nadesłanym zeznaniu rocznym CIT-8 za rok podatkowy 2020 spółka wykazała przychód w wysokości 122.466,61 zł przy kosztach uzyskania przychodów 61.255,29 zł. Z kolei z przedłożonych deklaracji dla podatku od towarów i usług za kwiecień, maj, czerwiec i sierpień 2021 r. wynika, że spółka nie świadczy usług i nie dokonuje dostaw towarów objętych tym podatkiem; jedynie w marcu i lipcu 2021 r. dokonała nabycia towarów w kwotach odpowiednio 119,50 zł i 113,01 zł. Jednocześnie spółka oświadczyła, że raporty kasowe za ostatnie miesiące są zerowe, stan pieniędzy w kasie wynosi 30,12 zł, nie posiada wyciągów bankowych, bo jej rachunek został zamknięty w poprzednich latach oraz, że nie była zobowiązana do robienia przepływów pieniężnych i zestawienia zmian w kapitale własnym, dlatego nie posiada ww. informacji za 2020 i 2021 rok. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej zwanej "P.p.s.a."), stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym - czyli takim o jaki wnioskuje skarżąca Spółka - obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. To ona winna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jej wniosku, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 30 marca 2016r. sygn. akt I GZ 134/16 - orzeczenia przywołane w niniejszym postanowieniu dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć zatem miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Co więcej, w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 7 października 2014r. sygn. akt I GZ 390/14, postanowienie WSA w Olsztynie z 31 października 2018r. sygn. akt II SA/Ol 553/18). W rozpatrywanej sprawie skarżąca spółka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w wysokości 2.000 zł, co oznacza, że zobowiązana była do wykazania, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Spółka podniosła, że jest niewypłacalna. Nie ma możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, jej majątek został zajęty przez organy podatkowe, nie dysponuje środkami w kasie oraz na rachunkach bankowych, a stan jej zobowiązań wynosi prawie 9 mln zł. Oceniając sytuację wnioskodawcy przede wszystkim zauważyć należy, że mimo trudności na jakie się powołuje, czego orzekający nie kwestionuje, spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby skarżąca została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. Jeżeli zatem przedsiębiorca - mimo kłopotów finansowych - prowadzi działalność gospodarczą, to należy przyjąć, że z jakichś względów mu się ona opłaca. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Zgodnie z dominującą w orzecznictwie NSA wykładnią art. 246 § 2 P.p.s.a., brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (post. NSA z 24 marca 2015r. sygn. akt II FZ 36/15). Powyższych ustaleń zmienić nie może okoliczność powołana we wniosku, że na koniec 2020 roku Spółka odnotowała stratę. Przede wszystkim zauważyć należy, jak wynika z przedłożonych dokumentów, że rok 2020 spółka zakończyła dochodem, nadto w zeznaniu rocznym CIT-8 za 2020 rok spółka odliczyła stratę z lat ubiegłych. Co prawda na koniec pierwszego półrocza 2021 r. spółka wykazała stratę -29.726,63 zł jednak w tym miejscu zauważyć należy, że wykazanie straty z działalności gospodarczej nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności. Istnieją bowiem różne legalne instrumenty podatkowe, w przypadku skarżącej to amortyzacja majątku trwałego, pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Niezależnie od powyższego wskazać również należy, że Spółka posiada znaczny majątek, w tym środki trwałe o wartości ponad 4 mln zł, na które składają się głównie nieruchomości, ale także maszyny i urządzenia, środki transportu. Dysponowanie tak znacznym majątkiem w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 29 lipca 2004 r. sygn. akt FZ 131/04). Co więcej, o ile zajęcia ww. majątku mogą powodować trudności z jego zbyciem, to bez wątpienia majątek ten jest źródłem pozyskania dodatkowych środków finansowych np. poprzez wynajem czy dzierżawę jego poszczególnych składników. Poddając analizie przedłożone przez pełnomocnika spółki bilanse oraz rachunki zysków i strat, uwagę zwraca także wysoka wartość aktywów obrotowych spółki (399.998,76 zł na koniec 2020r. i 399.878,77 zł na dzień [...] czerwca 2021 r.), w tym z tytułu udzielonych pożyczek na kwotę 35.000,00 zł. Wartości te wielokrotnie przewyższają wysokość opłat sądowych na obecnym etapie postępowania, nawet przy uwzględnieniu okoliczności, że wnioskodawca jest zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi w dwóch sprawach zainicjowanych przed tut. Sądem (w sprawie o sygn. akt I SA/Go 343/21 w wysokości 2.000 zł i w I SA/Go 344/21 - 698 zł). Na zakończenie, dodatkowo podnieść należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegająca się o prawo pomocy ma możliwość pozyskania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 796/11). Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2019 r., poz. 505 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienia NSA z 11 kwietnia 2012 r. sygn. akt II GZ 123/12, z 20 października 2015 r. sygn. akt II FZ 812/15). Jeżeli natomiast - jak twierdzi spółka we wniosku - udziałowcy stracili możliwość dofinansowywania spółki, to winna wykazać te okoliczności stosowną dokumentacją; tego jednak w rozpoznawanej sprawie nie uczyniła. Powyższe w konsekwencji pozwala na wniosek, że skarżąca spółka ma możliwości pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że obowiązkiem spółki jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą jest zabezpieczenie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym, gdyż stanowią one część kosztów tej działalności i mają pierwszeństwo przed innymi zobowiązaniami (por. postanowienia WSA w Warszawie: z 31.08.2017r. sygn. akt III SA/Wa 2212/17, z dnia 13 listopada 2018r. sygn. akt III SA/Wa 1187/17). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.