I SA/Gl 624/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Monika Krywow, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 października 2021 r. sprawy ze skargi Wójta Gminy S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 580 (słownie: pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej organ nadzoru, Dyrektor) postanowieniem z dnia [...] nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2020. 256, dalej K.p.a.) w zw. z art. 18 i art. 64e § 1, § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. 2020. 1427, dalej u.p.e.a. lub ustawa egzekucyjna) po rozpoznaniu zażalenia Wójta Gminy S. (dalej Wójt, wierzyciel, skarżący) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. (dalej: organ pierwszej instancji, organ egzekucyjny) z dnia [...] nr [...] o odmowie umorzenia w całości lub w części kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł, obciążających wierzyciela na mocy postanowienia Dyrektora z dnia [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Dyrektor po przedstawieniu postępowań dotyczących określenia spornych kosztów egzekucyjnych i obciążenia nim wierzyciela, wskazał, że ostatecznie Wójt domagał się umorzenia w całości lub w części kosztów egzekucyjnych określonych prawomocnie w kwocie [...] zł, którymi, jako wierzyciel, został obciążony na mocy postanowienia Dyrektora z dnia [...]. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] odmówił umorzenia należności, zaś organ nadzoru postanowieniem z dnia [...] uchylił to rozstrzygnięcie. Po sprecyzowaniu żądania przez wierzyciela i rozpoznaniu sprawy organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych, a organ nadzorczy postanowieniem z dnia [...] utrzymał to postanowienie w mocy. Od postanowienia Dyrektora wierzyciel wniósł skargę do WSA w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 26 czerwca 2018 r. (sygn. akt I SA/Gl 393/18) oddalił skargę. W wyniku rozpoznania kasacji NSA wyrokiem z dnia 28 lutego 2019 r. sygn. akt II FSK 3498/18 uchylił zaskarżony kasacją wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez WSA w Gliwicach. Następnie Sąd ten prawomocnym wyrokiem z dnia 8 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 635/19 uchylił postanowienie Dyrektora z dnia [...], zaś Dyrektor uchylił postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...]. Kolejnym postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny ponownie odmówił umorzenia przedmiotowych kosztów stwierdzając, że wniosek uzasadniono ważnym interesem publicznym i ochroną budżetu gminy. Wójt wskazał na nienajlepszą sytuację Gminy spowodowaną koniecznością zwrotu nadpłat i oprocentowania w kwocie ponad [...] zł, co wymusza rezygnację z zadań inwestycyjnych dla mieszkańców Gminy. Odmawiając umorzenia kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny uznał, że w sprawie nie zachodzą przypadki, o których mowa w art. 64 e § 2 ustawy egzekucyjnej. W zażaleniu na to postanowienie wierzyciel zarzucił naruszenie art. 6 i art. 7 K.p.a. w zw. z art. 64 § 1 ustawy egzekucyjnej oraz art. 84 i art. 190 § 1 Konstytycji RP z powołaniem się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14, art. 64e § 1 i § 2 ustawy egzekucyjnej art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 7 w zw. z art. 104 § 1 i art. 81 K.p.a, a nadto art. 153 ustawy p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie wyroków NSA i WSA w Gliwicach wydanych poprzednio w sprawie. Rozstrzygając sprawę organ nadzoru przytoczył treść art. 64e § 1, § 2, § 3 i § 5 ustawy egzekucyjnej wskazując, na uznaniowy charakter przedmiotowej ulgi i ograniczenia w tym zakresie oraz stwierdzając, że niewystąpienie żadnej z przesłanek umorzenia prowadzi do konieczności negatywnego rozstrzygnięcia wniosku w tym przedmiocie. Zauważył, że w toku postępowania organ egzekucyjny nie działał w ramach uznania administracyjnego, a tym samym sporem nie jest objęte rozstrzygnięcie organu oparte na uznaniu administracyjnym, lecz interpretacja i zastosowanie w sprawie przepisów statuujących przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych. Dyrektor zauważył, że argumenty wierzyciela nie potwierdzają spełnienia przez niego przesłanki, o jakiej mowa w art. 64e § 2 pkt 2 czy w art. 64e § 3 w związku z § 2 pkt 1 ustawy egzekucyjnej. Stwierdził bowiem, że przesłanki ważnego interesu publicznego nie można oceniać z perspektywy funkcji społecznych spełnionych przez podmiot, na wniosek którego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Wyjaśnił, że w przepisach ustawy egzekucyjnej nie ma generalnego zwolnienia od kosztów egzekucyjnych dla instytucji publicznych. Dyrektor powołał się na wstęp do Dyrektywy 2006/123/WE z dnia 12 grudnia 2006 r., w którym odniesiono się do pojęcia "nadrzędnego interesu publicznego", który zgodnie z orzecznictwem ETS obejmuje różnorodne elementy wymienione w art. 43, 46, 49 i 55 TWE. Pojęcie to zostało zdefiniowane również w art. 4 pkt 8 tej Dyrektywy. Dyrektor wskazując na wyroki sądów administracyjnych podniósł, że nie można po raz kolejny weryfikować wysokości kosztów egzekucyjnych, raz w ramach określenia ich wysokości, a drugi w ramach ich umorzenia. Zdaniem Dyrektora organ egzekucyjny prawidłowo ocenił, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych, o których mowa w art. 64e § 2 pkt 2 oraz art. 64e § 3 w zw. z § 2 pkt 1 ustawy egzekucyjnej bowiem wierzyciel nie wykazał istnienia ważnego interesu publicznego, ani tego że obciążenie go kosztami egzekucyjnymi byłoby gospodarczo nieuzasadnione. W skardze na to rozstrzygnięcie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wierzyciel, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, zarzucił naruszenie tych samych przepisów, które przywołał w zażaleniu domagając się uchylenia postanowień organów obu instancji i zasądzenia kosztów postępowania. Uzasadniając skargę pełnomocnik skarżącego wskazał, że organ nadzoru zupełnie pominął treść zarzutów zażalenia, a w szczególności nie odniósł się do treści art. 64e § 3 ustawy egzekucyjnej, w kontekście zgromadzonego materiału dowodowego, co do sytuacji finansowej wierzyciela, ani nie dokonał analizy art. 64 § 2 pkt 1 w zw. z art. 64 § 3 ustawy egzekucyjnej. Pełnomocnik podkreślił, że wierzyciel został obciążony kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...] zł w sytuacji, gdy z postanowienia wynika, że ich wartość wyniosła [...] zł. Ponadto organy obu instancji całkowicie pominęły aktualną sytuację wierzyciela związaną z pandemią choroby Covid-19 i spadek wpływów do budżetu oraz kryzys gospodarczy. Nie odniosły się w ogóle do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. SK 31/14, pomimo wskazań zawartych w wyrokach NSA i WSA w Gliwicach orzekających wcześniej w sprawie. Zdaniem wierzyciela ważny interes publiczny stanowi także stosowanie przepisów regulujących koszty egzekucyjne, by doprowadzić do stanu respektowania wyroku Trybunału dotyczącego ich maksymalnej wysokości. Skarżący podkreślił, że w przywołanych wyrokach Sądy wskazały, że wyrok ten stanowi argument na istnienie ważnego interesu publicznego i na pewno odnosi się do przesłanki z art. 64c § 2 pkt 3 ustawy egzekucyjnej. Ponadto pełnomocnik skarżącego podniósł, że w ocenie tych Sądów, "organ odwoławczy błędnie ocenił, iż w sprawie brak jest przesłanki ważnego interesu publicznego przemawiającego za umorzeniem kosztów egzekucyjnych". Organ egzekucyjny nie rozważył istnienia przesłanki z art. 64 § 2 pkt 3 ustawy egzekucyjnej stwierdzając jedynie, że przesłanka ta w sprawie nie zachodzi. Odpowiadając na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko i jego argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga okazała się uzasadniona. Badając legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazać należy, że dotyczyło ono odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych ustalonych ostatecznie i prawomocnie w postanowieniu Dyrektora z dnia [...] oraz, że badana sprawa była już przedmiotem rozstrzygania tak przez tutejszy Sąd jak i NSA, przy czym wyrokiem z dnia 26 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 393/18 WSA w Gliwicach oddalił skargę, NSA wyrokiem z dnia 28 lutego 2019 r. sygn. akt II FSK 3498/18 uchylił ten wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, zaś po ponownym rozpoznaniu sprawy WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 8 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 635/19 uchylił postanowienie Dyrektora z dnia [...] i wyrok ten stał się prawomocny. Zgodnie z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2019.2325) dalej p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także Sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. "Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, mianowicie ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszym orzeczeniu. Zasadniczym kryterium legalności decyzji (postanowienia) wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest więc zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowanie się wytycznym co do dalszego postępowania" (tak wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2021 r. sygn. akt III FSK 63/21). Jak wynika z uzasadnienia wyroku tut. Sądu uchylającego wcześniejsze rozstrzygnięcie organu nadzoru Sąd ten wyraził ocenę prawną, zgodnie z którą organ odwoławczy błędnie ocenił, iż w sprawie brak jest przesłanki ważnego interesu publicznego przemawiającego za umorzeniem kosztów egzekucyjnych, oraz że zasadnym okazał się zarzut dotyczący naruszenia tj. art. 64e § 2 ustawy egzekucyjnej, które miało wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdził, że organ odwoławczy w ogóle nie rozważył możliwości umorzenia kosztów w części, a nadto, że poza rozważeniami organu nadzoru była także kwestia, czy w sprawie zachodzi przesłanka określona w art. 64e § 2 pkt 3 ustawy egzekucyjnej. Zdaniem Sądu zasadne okazały się również zarzuty dotyczące wskazanych w skardze przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Gdyby bowiem organ odwoławczy dokonał wnikliwej analizy stanu faktycznego, jego oceny oraz uwzględnił treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 mógł wydać w ramach uznania administracyjnego inne rozstrzygnięcie. Sąd nakazał, by organ nadzoru uwzględnił ocenę prawną i zalecenia Sądu zaprezentowane w wyroku tak, aby wydając rozstrzygniecie nie naruszyć treści art. 153 p.p.s.a. Organ powinien wnikliwie rozważyć możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych zarówno w całości jak i w części. Ponadto Sąd uznał, że poza rozważaniem organu nadzoru była kwestia, czy w sprawie zachodzi przesłanka określona w art. 64e § 2 pkt 3 ustawy egzekucyjnej. Tym samym w wyroku uchylającym poprzednie rozstrzygnięcie organ nadzoru w niniejszej sprawie Sąd uznał, że wystąpiła przesłanka umorzeniowa tj. ważny interes publiczny przemawiający za umorzeniem kosztów egzekucyjnych, a nadto że w ramach uznania administracyjnego mogłoby dojść do wydania innego rozstrzygnięcia, o ile dokonano by wnikliwej analizy stanu faktycznego jego oceny oraz uwzględniono by treść powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Sąd przesądził więc kwestię istnienia jednej z przesłanek umorzeniowych oraz wskazał kryteria, które organ odwoławczy ma zbadać w ramach przysługującego mu uznania przy rozstrzyganiu wniosku strony. Natomiast z treści zaskarżonego i poprzedzającego go postanowienia organów obu instancji wynika, wbrew ocenie prawnej Sądu poprzednio rozstrzygającego sprawę, że nie występuje w niej ani ważny interes publiczny ani czy uzasadnienia gospodarczego – dla uwolnienia wierzyciela od obowiązku poniesienia kosztów egzekucyjnych, poprzez ich umorzenie. Tym samym organy stwierdziły, że nie działały w ramach uznania administracyjnego, zaś sporna była interpretacja i zastosowanie w sprawie przepisów statuujących przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych. Konsekwencją takiego stanowiska było nieuwzględnienie wskazań Sądu co do konieczności rozważenia możliwości umorzenia kosztów egzekucyjnych, zarówno w całości jaki i w części, przy uwzględnieniu m.in. treści wyroku Trybunału z dnia 28 czerwca 2016 r. SK 31/14. Skoro organy egzekucyjne rozstrzygające sprawę ponownie nie uwzględniły oceny prawnej Sądu uchylającego wcześniejsze rozstrzygnięcie organu nadzoru, ani nie podporządkowały się wskazaniu tego Sądu co do dalszego postępowania mimo, iż w wyroku tym Sąd wprost powołał się na konieczność uwzględnienia przepisu art. 153 p.p.s.a., to zaskarżone postanowienie już z tej przyczyny należało uchylić jako nie odpowiadające prawu. Ponadto wskazać należy, że organ nadzoru w dalszym ciągu nie rozważył kwestii zaistnienia przesłanki z art. 64e § 2 pkt 3 ustawy egzekucyjnej. Dodatkowo należy podnieść, że organ nadzoru w istocie pomiął kwestie istnienia przesłanki z art. 64 § 2 pkt 1 ustawy egzekucyjnej twierdząc jedynie, że Wójt nie wykazał, iż obciążenie kosztami wierzyciela byłoby gospodarczo nieuzasadnione. Organ nie przeprowadził analizy podnoszonych przez wierzyciela okoliczności mających wpływ na ustalenia w tym zakresie, a przede wszystkim nie zbadał i nie ocenił prezentowanych przez wierzyciela dowodów czym naruszył przepisy procedury w tym art. 7, art. 77 czy art. 80 K.p.a. Rozpoznając sprawę ponownie organ nadzoru uwzględni ocenę prawną Sądu poprzednio rozpoznającego sprawę, zgodnie z którym jego ocena co do braku przesłanki ważnego interesu publicznego była błędna, co oznacza konieczność merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie uznania administracyjnego co do tego czy wnioskowaną ulgę udzielić czy też odmówić jej udzielenia, zaś przy rozpoznawaniu tego rozstrzygnięcia organ nadzoru uwzględni okoliczności wskazane przez Sąd w tym uwzględnienie treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14. Tym samym zastosuje się do treści przepisu art. 153 p.p.s.a. będąc w pełni związanym oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku tutejszego Sądu z dnia 8 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 635/19. Z tych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie narusza wskazane wyżej przepisy prawa w sposób mających istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a przy zastosowaniu § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. 2018. 265) orzekł jak w wyroku. ec