II FZ 751/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 8 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia I. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt I SA/Łd 155/12 w przedmiocie wyłączenie sędziego oraz protokolanta w sprawie ze skargi I. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 22 listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2007 postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z 25 kwietnia 2012 r., I SA/Łd 155/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniosek I. K. o wyłączenie sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Pawła Janickiego, sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Pawła Kowalskiego i Joanny Grzegorczyk-Drozdy oraz protokolanta - asystenta sędziego, Joanny Skrzypczak-Zajger od orzekania w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 155/12 w sprawie ze skargi I. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z 22 listopada 2011 r. w przedmiocie uchylenia w całości zaskarżonej decyzji w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2007 i stwierdzenia nadpłaty zaliczki podatku pobranego przez WSA w 2007 r. W uzasadnieniu orzeczenia sąd pierwszej instancji omówił bezwzględne i względne przesłanki wyłączenia sędziego Zestawienie treści złożonego wniosku z treścią skargi, w szczególności zaś z jej przedmiotem, jakim jest stwierdzenie nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. w związku z pobraniem przez WSA w Łodzi w 2007 r. zaliczki na ten podatek, zgodnie z wystawioną przez ten sąd informacją PIT-11, wskazuje, iż przyczyny wyłączenia wnioskodawca upatruje w tym, iż skoro WSA w Łodzi uznał się za płatnika i odprowadził zaliczkę na podatek dochodowych, to wszyscy sędziowie tego sądu, łącznie z prezesem i wiceprezesami, powinni zostać wyłączeni od rozpoznania wniesionej skargi, tworząc bowiem skład tego sądu nie mogą zachować obiektywizmu w rozpoznaniu złożonej skargi w przedmiocie stwierdzenia spornej nadpłaty. Tak podane przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne wyłączenia wskazanych we wniosku sędziów i protokolanta nie stanowią, w ocenie sądu, żadnej z enumeratywnie wymienionej w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") przesłanki wyłączenia sędziego/protokolanta, w szczególności zaś mogącej potencjalnie wchodzić w rachubę przesłanki wskazanej w jego pkt 1, 6, 6a i 7. Poszczególni członkowie składu orzekającego, objęci wnioskiem o wyłączenie, złożyli w dniu 2 kwietnia 2012 r. oświadczenia o braku przesłanek nie tylko z art. 18, ale i art. 19 P.p.s.a. Wnioskodawca w swoim wniosku nie wskazywał też na zaistnienie jakichkolwiek przesłanek z art. 18 P.p.s.a. Wskazane we wniosku okoliczności mogą zatem co najwyżej być rozpatrywane jako powody wyłączenia na podstawie art. 19 P.p.s.a. Odnosząc powyższe do złożonego przez skarżącego w tej sprawie wniosku o wyłącznie sąd podniósł, iż okoliczność uznania się przez WSA w Łodzi za płatnika i odprowadzenie zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych od przyznanego skarżącemu wynagrodzenia z tytułu udzielonej z urzędu i nieopłaconej pomocy prawnej nie jest równoznaczna z obawą, iż objęci wnioskiem sędziowie jako sędziowie tego sądu, a także i inni sędziowie, i pracownicy tego sądu uczestniczący w procesie orzekania, podlegają wyłączeniu na podstawie art. 19 P.p.s.a. z uwagi na obawę ich bezstronności w orzekaniu w tej sprawie. Niedopuszczalne jest też, w ocenie sądu, formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego lub sędziów oraz protokolanta w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy bowiem od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób przeprowadzenia postępowania oraz na treść podejmowanego rozstrzygnięcia przez sędziego/sędziów. Wniosek o wyłączenie sędziego uzasadniają bowiem jedynie takie okoliczności, które obiektywnie wywołać mogą wątpliwości co do jego bezstronności. Wątpliwość co do bezstronności sędziego (protokolanta) w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Takich zaś przyczyn, zdaniem sądu, brak jest w tej sprawie. W świetle powyższego bez znaczenia pozostaje subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziów wyznaczonych do rozpoznawania jej sprawy i protokolanta, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowały utratę zaufania strony (por. postanowienie NSA z 15 września 2008 r., II FZ 397/08). 2. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił jemu naruszenie: - art. 18 §1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez wskazanie, że sędziowie, o wyłączenie których wnosił, nie pozostają w żadnej relacji z którąkolwiek ze stron postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty, - art. 19 i 24 P.p.s.a. w zw. z art. 10 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ze zm., dalej: "P.u.s.a.") poprzez uznanie przez sąd, że w sprawie nie zachodzą przesłanki i okoliczności, które obiektywnie mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności wskazanych sędziów i protokolanta przy orzekaniu w sprawie - art. 141 § 4 P.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że okoliczność uznania się przez WSA w Łodzi za płatnika i odprowadzenia zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych od przyznanego wynagrodzenia z tytułu udzielonej z urzędu nieodpłatnej pomocy prawnej nie jest równoznaczna z wystąpieniem obawy co do bezstronności objętych wnioskiem sędziów i protokolant. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zauważyć, że instytucja wyłączenia sędziego ma charakter gwarancyjny i stanowi konkretyzację zasady prawa do sądu, wyrażonej w art. 45 Konstytucji RP, zgodnie z którym: "każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd." W postępowaniu sądowoadministracyjnym podstawę do wyłączenia sędziego stanowi zaistnienie bezwzględnych przesłanek (określonych w art. 18 § 1 P.p.s.a.) lub przesłanek względnych (określonych w art. 19 P.p.s.a.). Ostatni z wymienionych przepisów stanowi, iż niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 P.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W doktrynie wskazuje się, że przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności, dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Natomiast wyłączeniu na podstawie art. 19 P.p.s.a. podlegać może sędzia, który mógłby być zainteresowany wynikiem sprawy lub uprzedzony do strony. Przyczyna ustanowienia przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania pozaprawnych przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 P.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie NSA z 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08). Nie może tym samym służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (por. postanowienie NSA z 8 maja 2009 r., II FZ 128/09). Należy zasygnalizować, iż w szczególności nie stanowi uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie czy też stronniczo. Podobnie subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy (por. postanowienie NSA z 9 czerwca 2009 r., I OZ 607/09). Nieuzasadniony jest również wniosek o wyłączenie sędziego na tej podstawie, że sędzia orzeka w różnych sprawach tych samych podmiotów (por. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008 r., II OSK 392/08). Wniosek strony o wyłączenie sędziego odpowiadać musi określonym wymogom formalnym, zwłaszcza, stosowanie do art. 20 § 1 P.p.s.a., musi zawierać uzasadnienie uprawdopodobniające przyczyny wyłączenia. W związku z powyższym, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar uprawdopodobnienia zaistnienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego. Ponadto, zgodnie z art. 20 § 2 P.p.s.a. strona, która przystąpiła do rozprawy powinna uprawdopodobnić, że przyczyna wyłączenia dopiero później powstała lub stała się jej znana. Natomiast zgodnie z treścią art. 24 P.p.s.a. instytucję wyłączenia sędziego stosuje się odpowiednio do wniosku o wyłączenie protokolanta, który jest pracownikiem sądu (art. 10 P.u.s.a.). Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy należy zwrócić uwagę, że w aktach sprawy znajdują się oświadczenia sędziów i protokolanta, z których wynika, iż ze skarżącym nie łączy ich żaden stosunek, o którym mowa w art. 18 i art. 19 P.p.s.a., który mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności w prowadzeniu postępowania. Jeśli strona, zaprzecza prawdziwości tych oświadczeń, powinna wskazać okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziów. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziów. Natomiast autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego przez niego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienie Sądu Najwyższego z 25 sierpnia 1971 r., I CZ 212/71, publ.: OSNC 1972, nr 3, poz. 55). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek skarżącego o wyłączenie sędziów nie jest poparty żadnymi konkretnymi faktami. Ocena skarżącego wyrażona w zażaleniu jest czysto subiektywna. W istocie skarżący powołał się jedynie na fakt, że przedmiotem skargi jest stwierdzenie nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. w związku z pobraniem przez WSA w Łodzi w 2007 r. zaliczki na ten podatek, czyli na uznanie się przez WSA w Łodzi za płatnika. Ponadto w żaden sposób nie podważono wiarygodności złożonych przez sędziów WSA w Łodzi i protokolanta oświadczeń o braku podstaw do wyłączenia od orzekania w sprawie skarżącego. Skarżący nie uprawdopodobnił także późniejszego powstania przyczyny wyłączenia lub późniejszego powzięcia wiadomości o istniejącej już wcześniej przyczynie wyłączenia sędziego. Wobec powyższego należy uznać, że zasadnie sąd pierwszej instancji przyjął, że skarżący nie wskazał okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziów orzekających w niniejszej sprawie. Tym samym jest prawidłowe rozstrzygnięcie sądu oddalające wniosek o wyłączenie wskazanych sędziów i protokolanta. W sprawie nie istniały przesłanki do wyłączenia tych sędziów zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 P.p.s.a.), jak na wniosek strony (art. 19 P.p.s.a.). Z tych względów na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. zażalenie należało oddalić jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw.