I FZ 397/16

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. P. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 września 2016 r., sygn. akt I SA/Gd 984/16 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi A. P. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 25 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 984/16, działając na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej: p.p.s.a., odmówił wstrzymania na wniosek A. P. M. (dalej: strona lub skarżący) wykonania decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w G. (dalej: organ) z dnia 25 maja 2016 r. w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. Przedmiotowe orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym: Pismem z dnia 15 lipca 2016 r. strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na wspomnianą powyżej decyzję organu, zawierając w niej jednocześnie - na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. - wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że w przypadku niewstrzymania wykonania decyzji zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W razie bowiem rozpoczęcia egzekucji z majątku osobistego skarżącego, mienie ruchome i nieruchome należące do niego może zostać upłynnione, a jeśliby do tego doszło, a następnie zaskarżona decyzja zostałaby uchylona, to skarżący nie byłby w stanie odzyskać własności zbytego na rzecz osób trzecich mienia. Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku w oparciu o przepis art. 61 § 3 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - odmawiając wstrzymania wykonania decyzji organu - wskazał, że skarżący wniósł o wstrzymanie wykonania decyzji, niewykazując jednakże zaistnienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. Ze złożonego wniosku nie wynika ani stan majątkowy skarżącego ani charakter mienia podlegającego egzekucji, w szczególności z wniosku nie wynika, czy przyszła egzekucja może być skierowana do środków pieniężnych, czy też będzie prowadzona z innego mienia skarżącego, a jeżeli tak - że doprowadzi to do powstania szkody w znacznym rozmiarze bądź skutków trudnych do odwrócenia. Tymczasem, zdaniem Sądu, zweryfikowanie, czy wykonanie zaskarżonej decyzji odbędzie się z uszczerbkiem dla majątku skarżącego, prowadząc do powstania znacznej szkody, bądź powodując trudne do odwrócenia skutki, musi się odbywać z uwzględnieniem szczegółowych informacji o sytuacji majątkowej wnioskodawcy, takich m. in. jak stan dochodów i wysokość środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych oraz informacji dotyczących rodzaju i charakteru majątku, podlegającego przyszłej egzekucji. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego zmianę i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym, wg norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez wydanie go pomimo istnienia przesłanek ku rozstrzygnięciu przeciwnemu, a ponadto błąd w ustaleniach faktycznych polegający na wadliwym przyjęciu, że w niniejszej sprawie nie zachodziły przesłanki określone w ww. przepisie. Uzasadniając zarzuty strona wskazała też pewne okoliczności faktyczne mające wpływ na jej sytuację osobistą i majątkową, a ponadto załączyła kopię zeznania podatkowego PIT-36L za rok 2015. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem należało je oddalić. W świetle regulacji art. 61 § 3 zdanie pierwsze p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd - co do zasady - może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Użyte przez ustawodawcę w powołanym przepisie nieostre pojęcia "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności zaprezentować wnioskodawca. Samo powołanie się na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy w żaden sposób nie uzasadnia bowiem żądania wniosku. Wykładnia art. 61 p.p.s.a. prowadzi ponadto do konkluzji, że sąd administracyjny, rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji złożony w trybie art. 61 § 3 p.p.s.a., nie jest uprawniony do samodzielnego szukania okoliczności spełniających kryteria przyznania ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania wykonania decyzji. Normy art. 61 § 3 p.p.s.a - poprzez wskazanie, że sąd jest władny do działania w tym zakresie jedynie na wniosek strony skarżącej, zaś decyzja sądu uzależniona jest od spełnienia choć jednej ze wskazanych w ustawie przesłanek pozytywnych - przesądzają, że sąd nie ma możliwości rozważania innych argumentów ponad te, które wskazano we wniosku. Oznacza to, że na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a., to podmiot skarżący w celu uzyskania ochrony własnego interesu, po tym jak wniesie skargę bądź równocześnie z dokonaniem tej czynności, występując z wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji przez sąd administracyjny, ma obowiązek wykazania istnienia oraz uzasadnienia ustawowych przesłanek popierających to żądanie (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 182/10, z dnia 4 lipca 2012 r., II OSK 1522/12, z dnia 11 października 2012 r., II OZ 877/12, z dnia 11 stycznia 2013 r., II OSK 2895/12, z dnia 15 stycznia 2013 r.: II OSK 3070/12, I FZ 589/12, I GZ 423/12, II GSK 2086/12, z dnia 22 stycznia 2013 r., II GSK 1990/12, z dnia 29 stycznia 2013 r., II FZ 1048/12, z dnia 15 marca 2013 r., II FSK 410/13, z dnia 4 lipca 2013 r., II GZ 323/13, CBOSA). Należy zatem uznać, że podmiot skarżący w celu uzyskania tymczasowej ochrony swoich interesów poprzez wstrzymanie wykonania decyzji, we wniosku kierowanym do sądu powinien przedstawić okoliczności wskazujące na niebezpieczeństwo powstania znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, w związku z wykonaniem decyzji. Powinien wykazać, że wykonanie decyzji może doprowadzić do wystąpienia ww. negatywnych dla niego okoliczności (skutków). Chodzi przy tym o adekwatny związek przyczynowy między wykonaniem decyzji przed zakończeniem jej sądowej kontroli, a możliwymi negatywnymi konsekwencjami jej wykonania opisanymi w art. 61 § 3 p.p.s.a., na wypadek uchylenia decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Stwierdzenie istnienia związku przyczynowego jest ustaleniem faktycznym, z którym ustawa wiąże określone skutki prawne. Odbywa się to za każdym razem w oparciu o okoliczności faktyczne konkretnej sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 17 listopada 2014 r., I FSK 1778/14, CBOSA). Twierdzenia wnioskodawcy powinny być przy tym poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi sytuacji finansowej oraz majątkowej. Materiał, do którego odnosi się sąd administracyjny, kontrolujący zasadność wniosku o wstrzymanie, może być materiałem, który po części został dołączony do wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2010 r. II FZ 417/10). Ciężar wykazania przesłanek zawartych w cytowanym przepisie, jak wynika to z jego konstrukcji, spoczywa zatem na skarżącym. W świetle powyższych uwag należało uznać (na co prawidłowo zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu), że skarżący we wniosku zawartym w skardze nie wykazał - w sposób pozwalający na uwzględnienie tego wniosku - istnienia okoliczności świadczących o tym, że wykonanie zaskarżonej decyzji wiąże się z niebezpieczeństwem powstania znacznej szkody lub spowodowaniem trudnych do odwrócenia skutków. Zgodzić się bowiem należy z Sądem pierwszej instancji, że wniosek strony nie zawiera konkretnych informacji o jej sytuacji majątkowej, osobistej (rodzinnej), czy też charakterze mienia podlegającego egzekucji, na fakt prowadzenia której strona wskazuje. Skarżący jedynie w sposób ogólny stwierdza, że zbycie w toku postępowania egzekucyjnego ruchomości i nieruchomości wchodzących w skład jego majątku osobistego spowoduje nieodwracalną utratę tych składników majątkowych. Stwierdzenie to, w sensie generalnym jest oczywiście w pełni uzasadnione i prawdziwe, jednakże w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie stanowi samo w sobie wystarczającej podstawy, uzasadniającej udzielenie stronie ochrony tymczasowej na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. Bez wątpienia bowiem skarżący nie wskazał we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji konkretnych okoliczności faktycznych, ani nie przedstawił potwierdzających je dowodów, w oparciu o które można uznać, że prowadzenie wobec niego postępowania egzekucyjnego, zmierzającego do zaspokojenia należności wynikających z tej decyzji, zagraża jego interesom ekonomicznym, a zagrożenie to może wywołać trudne do odwrócenia skutki. Wobec powyższego stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu nie naruszył art. 61 § 3 p.p.s.a. odmawiając skarżącemu przyznania wnioskowanej ochrony prawnej. Rozpoznając niniejsze zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny dostrzegł wprawdzie, że w jego uzasadnieniu skarżący podniósł pewne okoliczności opisujące jego sytuację osobistą i finansową, wskazując, że: jest jedynym żywicielem rodziny, posiadającym na utrzymaniu żonę i dwoje małoletnich dzieci, jego średnie miesięczne dochody wynoszą 2.450 zł (wg PIT-36L za rok 2015) i w całości są przeznaczone na zaspokojenie bieżących potrzeb rodziny, nie posiada oszczędności, zamieszkuje w mieszkaniu użyczonym. Okoliczności te pozostały jednakże poza oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na zakres kognicji sądu kasacyjnego w postępowaniu zażaleniowym. Postępowanie zażaleniowe ma bowiem na celu zweryfikowanie legalności działania sądu pierwszej instancji przy wydawaniu objętego zażaleniem postanowienia, co wynika z art. 194 § 1 p.p.s.a., a nie ponowne rozpoznanie w tym wypadku wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. Przytoczenie (udokumentowanie) okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu dopiero w zażaleniu na postanowienie odmawiające wstrzymania jego wykonania z uwagi na brak uzasadnienia przez stronę wniosku, nie może stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonego orzeczenia, nawet w przypadku wystąpienia tych przesłanek (por. np. postanowienie NSA z dnia 15 lipca 2010 r., II OZ 676/10, CBOSA). Działanie odmienne mogłoby się bowiem spotkać z uzasadnionym zarzutem naruszenia konstytucyjnej zasady dwuinstancyjnego postępowania sądowoadministracyjnego oraz w istocie doprowadzić do niedopuszczalnej sytuacji, w której zażalenie ze środka zaskarżenia stałoby się pismem uzupełniającym kompletny z punktu widzenia wymogów formalnych wniosek o udzielenie ochrony tymczasowej. Nie zasługuje na uwzględnienie również argument, opierający się na poglądzie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w postanowieniu z dnia 18 stycznia 2006 r., I OZ 1471/05, jakoby wątpliwości sądu administracyjnego co do okoliczności wskazanych w treści wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji obligowały ten sąd do zastosowania trybu przewidzianego w art. 49 § 1 p.p.s.a., tj. do wezwania wnioskodawcy do usunięcia braków formalnych tego wniosku pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania. Odnosząc się do takiego twierdzenia strony wskazać należy na ugruntowany i jednolity co do zasady pogląd wypracowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż brak uzasadnienia wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej jest uchybieniem merytorycznym tego pisma, które nie uniemożliwia nadania mu biegu, ale uzasadnia oddalenie wniosku (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 31 sierpnia 2004 r., FZ 267/2004, z dnia 22 listopada 2004 r. FZ 474/2004, z dnia 13 grudnia 2004 r., FZ 496/2004, z dnia 24 listopada 2005 r., II OZ 1065/05, z dnia 29 grudnia 2011 r., I OZ 1075/11, z dnia 19 marca 2014 r., I FZ 74/14, z dnia 15 stycznia 2015 r., I FZ 482/14 (CBOSA). Odmienny jednostkowy pogląd w tej mierze wyrażony w powołanym przez skarżącego postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2006 r., I OZ 1471/05, nie przyjął się w orzecznictwie. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Odnosząc się zaś do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należało, iż nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny albowiem przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji. ----------------------- 6