II OSK 1521/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zygmunt Niewiadomski Sędziowie sędzia NSA Bożena Walentynowicz /spr./ sędzia del. NSA Anna Żak Protokolant Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej "[...]" w C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 maja 2009 r. sygn. akt IV SA/Po 561/08 w sprawie ze skargi "[...]" w C. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w P. z [...] 2008 r. nr[...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 28 maja 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 561/08, oddalił skargę "[...]" w C. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w P. z [...] 2008 r., w przedmiocie choroby zawodowej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że wyrokiem z 5 grudnia 2007 r. w sprawie sygn. akt IV SA/Po 389/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w P. z [...] 2007 r. oraz decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w C. z [...] 2006 r. W uzasadnieniu wskazano, że organy pominęły wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zawarte w wyroku z 25 stycznia 2006 r. sygn. akt 3/II SA/Po 2872/03 co do załatwienia sprawy – poprzez to, że oparły swoje rozstrzygnięcie na orzeczeniach lekarskich, którym Sąd zarzucił nieprawidłowość i lakoniczność. Rozpoznając ponownie sprawę Powiatowy Inspektor Sanitarny w C. wydał decyzję z [...] 2008 r. stwierdzającą u H. D. chorobę zawodową – przewlekłe zapalenie oskrzeli, wywołane działaniem aerozoli drażniących w okresie niewydolności oddechowej, wymienioną pod poz. 4 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Organ wskazał, że w związku z wytycznymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (wyrok z dnia 5 grudnia 2007 r. sygn. akt IV SA/Po 389/07), który stwierdził rażące uchybienia orzeczeń lekarskich, za podstawę rozstrzygnięcia przyjęto nowe orzeczenie lekarskie W. Centrum Medycyny Pracy w P. – ośrodka w P. z [...] 2008 r. nr [...]. Podkreślono, że według tego orzeczenia rozpoznanie u chorego przewlekłego zapalenia oskrzeli w okresie niewydolności oddechowej nie budzi wątpliwości. Organ I instancji uwzględnił dane zawarte w kartach informacyjnych leczenia szpitalnego. Nie uwzględnił natomiast orzeczenia WCMP Nr [...] z [...] 2003 r., bowiem ustalenia kliniczne dotyczące choroby błędnie czyniono w oparciu o wykaz chorób zawodowych, stanowiących załącznik do rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. Od powyższej decyzji "[...]" w C. złożyła w [...] 2008 r. odwołanie, zarzucając jej po pierwsze: błąd formalny poprzez przyjęcie aktualnego zatrudnienia p. D., po drugie: błędy merytoryczne-przez brak zastosowania się do wytycznych WSA oraz nierzetelne i błędne ustalenia stanu faktycznego. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w P. decyzją z [...] 2008 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca zarzuciła przedmiotowej decyzji nieważność w związku z wydaniem decyzji przez organ I i II instancji po opublikowaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. P23/07 – na podstawie przepisów, które utracą moc 1 lipca 2009 r., jako niezgodne z Konstytucją RP. W odwiedzi na skargę organ wnosząc o jej oddalenie przywołał argumentację, wskazaną w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając skargę za niezasadną wskazał, że chociaż decyzje w sprawie wydane zostały w datach obowiązywania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia, podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115), to jednak zgodnie z § 10 cytowanego rozporządzenia z 2002 r., pomimo wejścia w życie powyższych przepisów w dniu 3 września 2002 r., niniejsza sprawa podlega rozpatrzeniu według przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 ze zm. ). Sąd podał, że w myśl § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych przez choroby zawodowe rozumiano choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych, stanowiących załącznik do wymienionego rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Sąd zauważył, że rozporządzenie z 18 listopada 1983 r. w punkcie 4 wskazuje jednostkę chorobową – przewlekłe zapalenie oskrzeli wywołane działaniem substancji toksycznych, aerozoli drażniących – w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego. Rozporządzenie to nie przewidywało zaś, tak jak rozporządzenie z 30 lipca 2002 r., warunku w postaci stwierdzenia na stanowisku pracy przekroczeń odpowiednich normatywów higienicznych. Sąd powołał się na pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 7 stycznia 1994 r. sygn. akt I SA 1640/93, zgodnie z którym, dla spełnienia przesłanki określonej w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego cechy osobnicze i wcale nie musi być zawiniony przez pracodawcę czy też wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm. Sąd oceniając działanie czynnika szkodliwego mogącego wywołać chorobę, uwzględnił rodzaj i stopień narażenia zawodowego, sposób wykonywania pracy oraz bezpośredni kontakt ze szkodliwymi dla zdrowia czynnikami. Sąd I instancji wskazał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt P 23/07 dotyczy rozporządzenia RM z dnia 30 lipca 2002 r., jednak rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych z 1983 r. również wydano na podstawie ogólnikowo skonstruowanej delegacji w Kodeksie pracy. Nie przesądza to jednak konieczności uznania przez sąd administracyjny (zwłaszcza pierwszoinstancyjny), iż rozporządzenie stare jest niekonstytucyjne. Skargę kasacyjną od powyższego rozstrzygnięcia złożyła [...] w C. reprezentowana przez radcę prawnego D. J.-K., zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparto na podstawach kasacyjnych: 1. art.174 § 1 ustawy p.p.s.a., tj. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i w związku z tym niewłaściwe zastosowanie przepisu § 1 rozporządzenia RM z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, polegające na dowolnym i nieuzasadnionym przyjęciu domniemania istnienia związku przyczynowego po stwierdzeniu choroby zawodowej, wymienionej w wykazie chorób zawodowych i warunków pracy, narażających na jej powstanie w sytuacji, gdy skarżąca kwestionowała ustalenie pracy w warunkach szkodliwych dla zdrowia, 2. art. 174 § 2 ustawy p.p.s.a., tj. naruszenie przepisów postępowania, wskazując, że uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, zarzucając orzeczeniu nie przyjęcie zarzutu nieważności postępowania w świetle orzeczenia TK z 19 czerwca 2008 r. (Dz.U. Nr 116, poz. 740) w zw. z orzeczeniem NSA z 6 lutego 2008 r. (II OSK 1745/07) i tym samym twierdzenie, że "organ zastosował właściwą podstawę prawną". Skarżący wniósł o: 1. uwzględnienie skargi i uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub 2. stwierdzenie nieważności postępowania, a także, 3. zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi, skarżąca wskazała, że Sąd niewłaściwie przyjął, iż H. D. pracował w warunkach szkodliwych dla zdrowia, opierając się na informacji formalnej o rodzaju i okresie narażenia, w której nie wyjaśniono, dlaczego do zgromadzonego materiału dowodowego, nie włączono informacji skarżącej o faktycznym czasie "narażenia" i nie rozwiązano wątpliwości w zakresie osoby, która faktycznie wykonywała czynności za H. D. oraz wątpliwości związanych z prawdopodobieństwem tego narażenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Sąd kasacyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej będąc związany jej zarzutami. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w aspekcie przesłanek określonych w § 2 art. 183 p.p.s.a. – których wystąpienia w sprawie niniejszej nie stwierdzono. Skarga kasacyjna wniesiona przez [...] w C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w przedmiocie choroby zawodowej oparta została na obu podstawach prawnych z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Rozpatrując w pierwszej kolejności zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy należy uznać w ocenie Sądu kasacyjnego jako całkowicie pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. W sprawie niniejszej nie miały bowiem zastosowania przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., do których to odnosi się treść wskazanego przez skarżącą wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzając nieważność tych przepisów wobec ich niezgodności ze wskazanymi przepisami Konstytucji RP. Przedmiotowa sprawa jak słusznie podniósł Sąd pierwszej instancji rozpatrywana była na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Skoro więc powoływany w skardze kasacyjnej wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczył innego rozporządzenia niż rozporządzenie Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. stanowiące podstawę prawną orzekania w sprawie przedmiotowej, to Sąd kasacyjny orzekający w tej sprawie uznaje bezzasadność zarzutu skargi kasacyjnej o braku uwzględnienia nieważności postępowania mając na uwadze fakt, iż z mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji art. 10 rozporządzenia z 2002 r. odsyłający do stosowania rozporządzenia z 1983 r. jeszcze obowiązywał. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji przedmiotowa sprawa była wcześniej dwukrotnie kontrolowana przez Sąd administracyjny, gdzie zapadły wyroki w 2006 r. i 2007 r. W ocenie Sądu pierwszej instancji rozpoznając sprawę na nowo organy administracji uwzględniły wskazania Sądu zawarte w ostatnim wyroku, które w myśl art. 153 p.p.s.a. były wiążące i zebrały oraz oceniły całość materiału dowodowego wydając zaskarżoną decyzję. Ocena ta oparta na orzeczeniu lekarskim z [...] 2008 r. z uwzględnieniem dokumentacji medycznej oraz na podstawie oceny warunków pracy i narażenia zawodowego pozwalała na ustalenie choroby zawodowej u pracownika H. D. Sąd pierwszej instancji podzielił to stanowisko mając na uwadze treść przepisów materialnoprawnych mających zastosowanie w sprawie, tj. § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. W myśl wskazanego przepisu przez choroby zawodowe rozumieć należy choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeśli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Przewlekłe zapalenie oskrzeli wywołane działaniem substancji toksycznych jakie stwierdzono u H. D. wyszczególnione jest w pkt 4 wykazu. Sąd pierwszej instancji za jasne, przejrzyste i wyczerpujące uznał orzeczenie lekarskie mające charakter ostateczny, które stanowiło podstawę stwierdzenia u badanego H. D. choroby zawodowej. Z przywołaniem stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego zajętego w wyroku z dnia 7 stycznia 1994 r. Sąd dokonał też analizy ustaleń w toku postępowania administracyjnego uzasadniających merytoryczne rozstrzygnięcie w postaci stwierdzenia choroby zawodowej – nie znajdując podstaw do zakwestionowania tej oceny organów. Zasadnie podkreślono, że dla spełnienia przesłanki z § 1 rozporządzenia RM z 1983 r. wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika z uwagi na jego cechy osobnicze, nie musi też zaistnieć przekroczenie dopuszczalnych norm. W świetle tych zasad organy w ocenie Sądu prawidłowo oceniły związek przyczynowy między warunkami pracy a chorobą stwierdzoną u H. D. Podzielając stanowisko organów Sąd pierwszej instancji umotywował je wyczerpującymi rozważaniami popartymi zarówno orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i stanowiskiem doktryny, odnosząc się równocześnie do zarzutów skargi i wykazując ich bezzasadność. W świetle powyższych okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny oceniając zarzut skargi kasacyjnej zgłoszony w pkt 1 tejże skargi a odnoszący się do naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. uznał jego bezzasadność. Stanowisko autorki skargi kasacyjnej zaprezentowane w uzasadnieniu skargi sprowadza się zdaniem Sądu kasacyjnego li tylko do gołosłownej polemiki z prawidłową oceną Sądu pierwszej instancji. Niezrozumiałe jest kwestionowanie przez autorkę skargi kasacyjnej źródła informacji dotyczących używanych substancji przy pobieraniu prób mleka – pochodzących od strony skarżącej – skoro wystarczyły do oceny, iż stanowiły one substancje narażające na chorobę zawodową osoby pracujące przy ich występowaniu. Ustalenie takich substancji występujących w warunkach pracy H. D. na podstawie autorytatywnych informacji samej strony pozwala na przyjęcie domniemania związku przyczynowego między warunkami narażenia zawodowego a stwierdzoną chorobą zawodową. Zarzuty skargi kasacyjnej w żadnym stopniu nie podważyły ww. domniemania, jak też nie podważyły zasadnej oceny Sądu i wydanego wyroku. Brak usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej stanowi w konsekwencji jej oddaleniem. Z mocy art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku.