II SA/Bd 920/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski asesor WSA Katarzyna Korycka (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 października 2021 r. sprawy ze skargi H. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Z. z dnia [...].04.2021 r. nr [...]. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] Wójt Gminy Z. odmówił skarżącemu H. T. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną U. T. z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej powoływana jako "ustawa o świadczeniach rodzinnych" lub w skrócie "uśr"). Organ wskazał, że dzień [...] maja 2020 r. należy przyjąć jako datę powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji U. T. (ur. [...] kwietnia 1964 r.). Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego (TK) z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 oraz na sprawowaną opiekę nad żoną, uniemożliwiającą mu wykonywanie pracy zarobkowej. W wyniku rozpatrzenia ww. odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze ("SKO") w T. decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. SKO wskazało, że skarżący pomimo wezwania go przez organ I instancji, nie przedłożył orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co w świetle art. 17 ust. 1 uśr stanowi konieczną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie SKO podkreśliło, że takim dokumentem w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest przedłożona do akt sprawy opinia sądowo-lekarska sporządzona dla Sądu Okręgowego w T. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, przed którym toczyło się postępowanie o przyznanie dodatku pielęgnacyjnego, a nie o ustalenie stopnia niepełnosprawności U. T.. W skardze na powyższą decyzję, skarżący domagając się jej uchylenia, zarzucił naruszenie w sprawie art. 7, art. 77 §1 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego ("kpa") poprzez powierzchowną ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr poprzez jego wadliwe zastosowanie i uznanie, że w sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Skarżący podniósł w szczególności, że jego żona U. T. wprawdzie nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, jednak w opinii sądowo-lekarskiej z dnia [...] grudnia 2020 r., sporządzonej na potrzeby postępowania prowadzonego przed Sądem Okręgowym w T. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt [...]), stwierdzono że U. T. jest całkowicie niezdolna do samodzielnej egzystencji od [...] maja 2020 r. do [...] maja 2022 r., zaś Sąd Okręgowy w T. wyrokiem z dnia [...] stycznia 2021 r., sygn. akt [...] przyznał jej prawo do dodatku pielęgnacyjnego od dnia [...] czerwca 2020 r. do [...] maja 2022 r. Również na podstawie ww. opinii, ZUS przyznał U. T. świadczenie uzupełniające do dnia zakreślonego w ww. opinii. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podkreślając, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest posiadanie dokumentu o niepełnosprawności wystawionego przez jeden z organów wymienionych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, którego to dokumentem żona skarżącego się nie legitymuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii czy w sprawie można uznać, że żona skarżącego - jako osoba nad którą skarżący sprawuje opiekę i w związku z którą to opieką wniósł on o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie do art. 17 ust. 1 uśr jedną z koniecznych przesłanek warunkujących prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji). Przepis art. 17 ust. 1 uśr należy wykładać łącznie art. 3 pkt 21 uśr, w myśl którego ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. W świetle zatem treści art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 21 uśr należy stwierdzić, iż orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest m.in. orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 291 ze zm.). Na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji orzeka się m.in. na potrzeby ustalenia uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 75 ust. 1 tej ustawy świadczenie to przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia (urodzona [...] kwietnia 1964 r. U. T. ma 57 lat), z zastrzeżeniem ust. 4. W ramach postępowania przed organem rentowym o niezdolności do pracy, jej stopniu i ustaleniach wyszczególnionych w pkt 1-5 art. 14 ust. 1 ww. ustawy, w tym o niezdolności do samodzielnej egzystencji orzeka lekarz orzecznik, a sprzeciw od jego orzeczenia i zarzut wadliwości orzeczenia rozpatruje w formie orzeczenia komisja lekarska (art. 14 ust. 1, ust. 2a i ust. 2d ww. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.). Zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Jednakże od decyzji wydanych przez organ rentowy przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 477 zn. 8 § 1 i art. 477 zn. 9 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego - "kpc"). W razie uwzględnienia odwołania sąd ten zmienia zaskarżoną decyzję w całości lub w części i orzeka co do istoty sprawy (art. 477 zn. 14 § 2 kpc). Orzekając co do istoty sprawy sąd musi zatem ustalić i rozstrzygnąć czy zachodzą przesłanki do przyznania określonego świadczenia, w tym wymagany stopień niezdolności do pracy. Wobec tego sąd ubezpieczeń społecznych, rozstrzygając sprawę, orzeka na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zatem, zgodnie z art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 21 lit. b uśr, wyrok sądu pracy i ubezpieczeń społecznych rozstrzygający o przyznaniu świadczenia, do którego prawo zostało uzależnione od całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji, należy traktować jak orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (patrz wyrok NSA z dnia 9 października 2007 r., sygn. akt I OSK 15/07; por. również wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 marca2016 r., sygn. akt IV SA/Po 944/15 oraz wyrok WSA w Szczecinie z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 1206/13 - dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Wobec powyższego należy stwierdzić, że SKO weryfikując spełnienie w sprawie wymogu posiadania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, nieprawidłowo nie uwzględniło wyroku Sądu Okręgowego w T. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Okręgowego z dnia [...] stycznia 2021 r., sygn. akt [...] oraz sporządzonej na potrzeby postępowania zakończonego ww. wyrokiem - opinii sądowo-lekarskiej z dnia [...] grudnia 2020 r., na które to dokumenty powoływał się w sprawie skarżący, przedkładając je do akt sprawy. Należy podkreślić, że w ww. opinii sądowo-lekarskiej biegła na podstawie analizy dokumentacji medycznej zawartej w aktach sądowych i ZUS-u uznała, że U. T. jest całkowicie niezdolna do pracy i do samodzielnej egzystencji od [...] maja 2020 r. do [...] maja 2022 r. i, że po tym okresie powinna zostać ona ponownie zbadana, natomiast Sąd Okręgowy ww. wyrokiem z dnia [...] stycznia 2021 r. zmienił decyzję ZUS Oddział w T. z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] i przyznał U. T. prawo do dodatku pielęgnacyjnego od [...] czerwca 2020 r. do [...] maja 2022 r. Jak wskazano powyżej prawo do dodatku pielęgnacyjnego, w przypadku osoby które nie ukończyła 75 lat życia (co ma miejsce w przypadku U. T.), determinowane jest uprzednim uznaniem danej osoby za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji. Przyznanie więc U. T. dodatku pielęgnacyjnego wiązało się z uprzednim rozstrzygnięciem zaistnienia przesłanki warunkującej prawo do tego świadczenia, którą stanowiła całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji. Przesłanka ta została ustalono na podstawie opinii biegłego. W tych okolicznościach, należało więc przy ocenie spełnienia przesłanek do świadczenia pielęgnacyjnego uwzględnić ww. wyrok Sądu Okręgowego i potraktować go jak orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności SKO dokonało natomiast błędnej wykładni art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 21 uśr, uznając że ww. wyrok Sądu Okręgowego w połączeniu z ww. opinią nie stanowi dokumentu, który należy uznać za odpowiednik orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skutkiem tego, było pominięcie w sprawie tego dokumentu, a tym samym nieuwzględnienie – z naruszeniem art. 77 § 1 i art. 80 kpa - całego materiału dowodowego istotnego dla rozstrzygnięcia kwestii posiadania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stanowiło to podstawę do uznania zaskarżonej decyzji za nieodpowiadającej prawu. Odnośnie natomiast wskazanej przez organ I instancji przesłanki odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, opartej na treści art. 17 ust. 1b uśr, wskazać należy, że w świetle treści wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, nie zaistniały podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przesłankę z art. 17 ust. 1b uśr. Kryterium momentu powstania niepełnosprawności utraciło przymiot konstytucyjności w następstwie ww. wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., co oznacza że orzekając w kwestii przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie stosuje się przepisu art. 17 ust. 1b uśr w zakresie w jakim został on zakwestionowany przez Trybunał, co obejmuje niezgodne z Konstytucją RP zróżnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z motywów uzasadnienia wyroku. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy należy ocenić czy w sprawie spełnione zostały przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w uwzględnieniem ww. wyroku wydanego na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.