II SA/Gl 1088/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędzia WSA Rafał Wolnik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta M. z dnia [...] r. nr [...]. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta M. z dnia [...] r. nr [...], w sprawie przyznania A. C. (dalej: strona) prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 215, 84 zł miesięcznie. Kontrolowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Organ pierwszej instancji wszczął postępowanie administracyjne na wniosek strony złożony w dniu 22 czerwca 2021 r., w którym wystąpiono o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności. Z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T., z dnia [...] r. wynika, że strona posiada znaczny stopień niepełnosprawności, orzeczenie wydano na stałe, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] r. Ponadto z orzeczenia tego wynika, że wniosek strony pochodzi z dnia 20 stycznia 2021 r. Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 2 pkt. 2). Stosownie do art. 24 ust. 1 u.ś.r. świadczenie ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (ust. 2). Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (ust. 2a). W przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, nie dłużej jednak niż do końca okresu zasiłkowego (ust. 3). Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności łub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (ust. 4). W tym stanie rzeczy organ uznał, że strona spełnia przesłanki do przyznania świadczenia w postaci zasiłku pielęgnacyjnego od czerwca 2021 r., a więc od daty złożenia wniosku. Odwołanie od powyższej decyzji zostało wniesione przez stronę, zdaniem której świadczenie to powinno być przyznane wstecz, od stycznia 2021 r., a więc od miesiąca uzyskania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało decyzję organu I instancji w mocy, podzielając jego stanowisko co do terminu, od którego prawo do świadczenia powinno być przyznane. W skardze z 9 lipca 2021 r. skarżący podnosi, że orzeczenie było wydane w trybie zaocznym zgodnie z przepisami wprowadzonymi w związku z ogłoszeniem stanu zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 Decyzję otrzymał w końcowym okresie marca. Nie miał możliwości rozmowy z pracownikiem socjalnym, który mógłby udzielić mu pomocy. Zarzuca organom naruszenie prawa z powodu nieuwzględnieniu przepisów o pandemii, które wprowadziły ograniczenia. Nie miał możliwości wejścia do budynku, w którym odbywają się komisje i gdzie pracują pracownicy socjalni . Nie mógł uzyskać informacji telefonicznych z powodu RODO. Jedyne informacje jakie można było usłyszeć przez telefon to "proszę czekać, poczta dostarczy". Decyzja została dostarczona z dużym opóźnieniem. Nie miał wiedzy jaka decyzja zapadła Pracownicy poczty ograniczali do minimum kontakt z ludźmi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w decyzji. Organ pierwszej instancji prawidłowo przyznał skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny od dnia 1 czerwca 2021 r., ponieważ wniosek do organu pierwszej instancji o przyznanie tego świadczenia wpłynął w dniu 22 czerwca 2021 r. Wniosek ten ponadto wpłynął po upływie trzymiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a ustawy, a termin ten jest terminem prawa materialnego i nie podlega przywróceniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Spór w rozpatrywanej sprawie idzie o to, czy prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przysługuje skarżącemu od daty (miesiąca) złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności, tak jak wynika z art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach (styczeń 2021 r.), czy też dopiero od daty (miesiąca) złożenia wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego (czerwiec 2021 r.). Zdaniem organów orzekających w sprawie zastosowanie ma drugi z tych terminów i wedle niego ustalono początek okresu pobierania świadczenia przez skarżącego (od 1 czerwca 2021), przyjmując, że nie zachował on terminu trzymiesięcznego od daty wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy "prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego". Jednakże w świetle ust. 2a tego artykułu "jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności". Rozwiązanie przewidziane w art. 24 ust. 2a u.ś.r. umożliwia nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny związany z procedowaniem przez właściwe do tego organy w sprawie orzekania o niepełnosprawności lub o jej stopniu mającym charakter prejudycjalny zresztą dla przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Jednak skorzystanie z dobrodziejstwa tego unormowania przez osobę niepełnosprawną obwarowane jest wystąpieniem przez nią ze stosownym wnioskiem do organu pomocowego o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności - w ściśle określonym terminie - tj. w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Literalne odczytanie obu przepisów i odniesienie ich do stanu faktycznego prowadzi do wniosku, że zachowanie terminu trzymiesięcznego wymagało złożenia przez skarżącego wniosku o zasiłek pielęgnacyjny do 18 maja 2021, skoro orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest datowane na dzień 18 lutego 2021 r. Ta druga data została potraktowana przez organy jako "dzień wydania orzeczenia" w rozumieniu art. 24 ust. 2a u.ś.r. Zdaniem Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, w szczególności związanych z trybem podejmowania orzeczenia przez Powiatowy Zespół Orzekania ds. Niepełnosprawności oraz szczególnymi zasadami funkcjonowania organów administracji i służb publicznych (poczta), uzasadnione jest odstąpienie od literalnej wykładni zwrotu "data wydania orzeczenia", traktowanego jako data podjęcia oświadczenia woli przez skład orzekający Zespołu. Skarżący już w odwołaniu od decyzji organu I instancji sygnalizował, że orzeczenie było wydane w trybie zaocznym z powodu pandemii. W pierwszym zdaniu orzeczenia zawarte jest stwierdzenie: "Na podstawie dokumentacji medycznej, a w szczególności..........zaliczono Pana A. C. do ZNACZNEGO stopnia niepełnosprawności." Skarżący ponadto twierdzi, że decyzję (orzeczenie o niepełnosprawności) otrzymał "listownie w końcowym okresie marca". Nie można tego wykluczyć, co prawda w żaden sposób tego nie udokumentował, ale w aktach sprawy nie ma dowodu doręczenia orzeczenia, wobec czego kwestia terminu, w którym skarżący uzyskał orzeczenie o niepełnosprawności nie została wyjaśniona. A ma to zasadnicze znaczenie dla liczenia trzymiesięcznego terminu, którego początkiem biegu nie powinna być w tej sytuacji data wydania, ale co najmniej data doręczenia orzeczenia, a nawet data uzyskania przez nie waloru ostateczności. Odstąpienie od wyników literalnej wykładni przepisów wymaga silnego uzasadnienia aksjologicznego i takie, w tym przypadku, można znaleźć w art. 69 Konstytucji RP. Przepis ten stanowi: "Osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społeczne." Trybunał Konstytucyjny badając zgodność z Konstytucją, w tym z art. 69, przepisu art. 24 ust. 2 u.ś.r. (przed wprowadzeniem zmiany polegającej na przyjęciu przepisu zawartego w ust. 2a), w wyroku z dnia 23 października 2007 r., P 28/07 (OTK-A 2007/9/106) stwierdził, że nie budzi sprzeciwu to, że samo uzyskanie urzędowego potwierdzenia stanu niepełnosprawności wymaga postępowania administracyjnego zainicjowanego przez osobę zainteresowaną. Nie budzi także zastrzeżeń to, że postępowanie to z natury rzeczy musi trwać przez czas odpowiadający standardom właściwym dla postępowania administracyjnego i że w tym okresie zainteresowany jako nieodpowiadający ustawowym przesłankom uznania niepełnosprawności jest pozbawiony zasiłku. Jednakże od momentu wskazanego przez władzę publiczną w decyzji ustalającej wystąpienie niepełnosprawności danego stopnia zainteresowany ma prawo uzyskać - w ustawowym trybie - zasiłek pielęgnacyjny w ustawowo określonej wysokości. Z tą datą jego interes w uzyskaniu takiego zasiłku jest chroniony konstytucyjnie. Przyjąć zatem trzeba, że wzgląd na ochronę interesu osoby niepełnosprawnej (skarżącego) wymaga od organów orzekających w sprawie przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, którego warunkiem jest posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności, udzielenia pomocy w uzyskaniu tego świadczenia, stanowiącego pewną formę (jedną z form) zabezpieczenia jego egzystencji. Pomoc ta powinna wyrażać się m.in. w dokonywaniu takiej wykładni przepisów prawa, które skarżącemu umożliwiają uzyskanie świadczenia. Sąd zwraca także uwagę na utrwalone orzecznictwie sądów administracyjnych odnośnie sytuacji, kiedy orzeczenie o niepełnosprawności wydaje sąd powszechny w formie wyroku. Sądy przyjmują, że wskazany w art. 24 ust. 2a u.ś.r. trzymiesięczny termin do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego biegnie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu, nie zaś od dnia jego wydania (wyroki NSA z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt , z dnia 25 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1863/18, z dnia 2 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 2991/17, z dnia 14 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1780/18; z dnia 10 stycznia 2019 r. sygn. akt ; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dostrzegając różnice między postępowaniem sądowym a postępowaniem administracyjnym uznać trzeba, że nie są one wystarczające do tego, aby inaczej traktować skutki prawne ostatecznych decyzji oraz prawomocnych wyroków sądowych. W konkluzji przyjdzie stwierdzić, że w przedmiotowej termin trzymiesięczny na złożenie wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego nie może być liczony od daty wydania orzeczenia o niepełnosprawności, ale od innego momentu, który wymaga ustalenia przez organy orzekające w sprawie wedle sformułowanych wyżej wskazówek. Stosownie bowiem do treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c (naruszenie art. 7 i 77 § k.p.a.) oraz art. 135 p.p.s.a. postanowił uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, obarczoną takimi samymi wadami.