IV SA/Po 712/11

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz Sędziowie WSA Maciej Dybowski WSA Tomasz Grossmann (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2011 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę UZASADNIENIE Pismem z dnia 6 kwietnia 2011 r. zatytułowanym "Wniosek III" M. W. (dalej "wnioskodawca", "strona" lub "skarżący") zwrócił się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej: "MGOPS") o przyznanie pomocy finansowej na pokrycie kosztów leczenia jego dzieci, które "na skutek łamania prawa i praw człowieka przez legalne władze RP doznały trwałych schorzeń zdrowotnych". Decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2011 r. Burmistrz [...] (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") - działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.; dalej w skrócie: "k.p.a.") oraz art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 11 ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 5 i art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 115, poz. 1362 z późn. zm.; dalej: "ustawa o pomocy społecznej", w skrócie "u.p.s.") - odmówił wnioskodawcy udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów leczenia dzieci z powodu braku jego współdziałania z pracownikiem socjalnym. Uzasadniając organ I instancji wskazał, iż ów brak współdziałania wnioskodawcy z MGOPS polegał na uniemożliwieniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, we wcześniej wyznaczonym terminie. Tym samym wnioskodawca uniemożliwił dokonanie oceny jego aktualnej sytuacji materialno-bytowej, a ocena ta jest niezbędna do ustalenia uprawnień do otrzymania pomocy społecznej. Organ podkreślił, że strona wielokrotnie zwracała się z wnioskami o pomoc, ale nigdy nie udało się MGOPŚ zebrać danych o jej sytuacji rodzinno-bytowej. Tymczasem zgodnie z art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnych sytuacji życiowych, zaś w myśl art. 11 ust. 2 u.p.s. brak takiego współdziałania może być powodem odmowy udzielenia pomocy. Organ skonkludował, że właśnie brak współdziałania, uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz brak jakichkolwiek dokumentów mających wpływ na udzielenie pomocy spowodowało odmowę jej udzielenia w niniejszej sprawie. Wnioskodawca złożył odwołanie od opisanej decyzji, domagając się jej uchylenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "SKO" lub "organ II instancji") decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu SKO wskazało, że zgodnie z art. 39 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu a także kosztów pogrzebu. Stosownie zaś do art. 106 ust. 4 u.p.s. decyzję o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, przy czym wywiad służy do ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin; stanowi swoiste postępowanie dowodowe. Ponieważ sporządzany jest na urzędowym formularzu stanowi jednocześnie protokół w rozumieniu k.p.a. Z akt sprawy wynika, że po złożeniu wniosku o pomoc organ I instancji wezwał wnioskodawcę do umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy oraz o przedstawienie dokumentów potwierdzających sytuację materialną rodziny. Datę wywiadu wyznaczono na dzień [...] kwietnia 2011 r. Odwołujący się uniemożliwił w wyznaczonym wcześniej terminie przeprowadzenie wywiadu, przy czym SKO podkreśliło, że wnioskodawca postępuje tak od 2003 r. Nadto w odwołaniu wnioskodawca nie wskazał przyczyn swojego postępowania. W ocenie SKO taka postawa świadczy o braku chęci współpracy z organami pomocowymi, a organ I instancji, zasadnie odmawiając przyznania pomocy, nie przekroczył granic uznania administracyjnego, gdyż podjęto wszelkie kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a decyzji wydanej w sprawie nie można określić jako nacechowanej dowolnością. Strona kwestionując decyzję SKO wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i podnosząc, iż została ona wydana w wyniku przestępstwa. Jednocześnie wniósł o przesłuchanie "na okoliczność działania mafii prokuratorsko-sędziowskiej" określonych osób sprawujących funkcje publiczne, m.in. Prezydenta RP, Premiera RP, Prokuratora Generalnego i Ministra Sprawiedliwości. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując oceny zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji, nie naruszają przepisów prawa materialnego ani prawa procesowego w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.). Obok uprawnień, ustawa o pomocy społecznej normuje również obowiązki osób korzystających z tej pomocy, zaliczając do nich obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 u.p.s.). Zarazem brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 u.p.s.). Decyzje organów obu instancji poddane kontroli w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczyły świadczenia w postaci zasiłku celowego, który może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Nie budzi wątpliwości, że w przypadku zgłoszenia wniosku o takie świadczenie z pomocy społecznej, konieczne jest ustalenie sytuacji osoby lub rodziny, która się o nie ubiega. Zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s. decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy czym wywiad ten, w myśl art. 107 ust. 1 u.p.s., ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny. Stanowi on swoiste postępowanie dowodowe, a ponieważ sporządzany jest na urzędowym formularzu, stanowi zarazem protokół w rozumieniu k.p.a. Obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym dotyczy również sporządzenia wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji i powinien on polegać na udzieleniu organowi niezbędnych informacji oraz wskazywaniu i precyzowaniu zgłaszanych potrzeb. Prawną podstawę odmowy przyznania w niniejszej sprawie wnioskowanej pomocy stanowił art. 11 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Należy zauważyć, że przepisy ustawy o pomocy społecznej wyraźnie nie precyzują, na czym dokładnie miałaby polegać realizacja ustawowego obowiązku współdziałania wnioskodawców z organami pomocy społecznej. Z pewnością jednak, w kontekście art. 106 ust. 4 u.p.s., jako jedną z form takiego współdziałania należy traktować umożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Z uwzględnieniem powyższego przyjąć należy, że postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź odmowa udzielenia świadczenia. Organy zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy potencjalnego beneficjenta pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek, których wystąpienie może skutkować odmową przyznania świadczeń. Wyegzekwowanie od wnioskodawcy obowiązku współdziałania jest istotne z uwagi na fakt, że pomoc społeczna nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. Wobec powyższego, w świetle art. 11 i art. 106 u.p.s., bierna bądź roszczeniowa postawa wnioskodawców może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia. Z brzmienia przepisu art. 39 u.p.s. oraz sygnalizowanego wyżej faktu, iż postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu, wynika, że decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania zasiłku celowego ma charakter decyzji uznaniowej. Organ wydający decyzję uznaniową nie jest związany normą prawa materialnego, z tym, że argumentacja organu, co do udzielenia bądź nie udzielenia pomocy, musi odpowiadać zasadzie wyrażonej w art. 7 k.p.a. W myśl tego przepisu, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stanowisko organu orzekającego w tym zakresie powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej. W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, organy obu instancji w rozpatrywanych sprawach powyższym obowiązkom uczyniły zadość. Organy wykazały w swoich decyzjach, powołując konkretne okoliczności, że skarżący swoim postępowaniem uchybił obowiązkowi współdziałania. Z akt sprawy wynika, że po złożeniu wniosku o przyznanie pomocy skarżący został wezwany do umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego we wskazanym terminie (tj. [...] kwietnia 2011 r.) oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających sytuację materialną jego rodziny. Skarżący pomimo odebrania wezwania w dniu [...] kwietnia 2011 r., uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez pracowników MGOPS, którzy udali się w podanym dniu do miejsca zamieszkania skarżącego. Ponadto skarżący nadal nie złożył dokumentów potwierdzających sytuację materialną rodziny. W tym miejscu zauważyć należy, iż skarżący w wezwaniu z dnia [...] kwietnia 2011 r. został pouczony, że nie przedłożenie dokumentów w terminie 7 dni oraz uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego skutkować będzie odmową przyznania świadczenia. Sąd zwraca też uwagę, iż skarżący zarówno w odwołaniach jak i w skardze nie wyjaśnił przyczyn, dla których ww. wezwania nie mógł wykonać. Ogólne stwierdzenia o nieprawidłowościach w działaniach organów zawarte w skargach nie stanowią uzasadnienia biernej postawy skarżącego wobec koniecznych czynności organu pomocy, mających na celu wszechstronne rozpoznanie sprawy. Zdaniem Sądu, opisana postawa skarżącego świadczy o braku chęci współpracy z organami pomocowymi. Powyższe uprawnia również do stwierdzenia, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, gdyż podjęto wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a decyzji wydanych w sprawie nie można określić jako nacechowanych dowolnością. Zawarty w skardze wniosek o przeprowadzenie dowodów z przesłuchania świadków należało uznać za niedopuszczalny w świetle art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej w skrócie "p.p.s.a."). W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.