IV SA/Wa 917/21

SENTENCJA Warszawa, 19 października 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Kaja Angerman (spr.) Sędzia WSA Piotr Korzeniowski Sędzia WSA Jarosław Łuczaj po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym 19 października 2021 r. sprawy ze skargi Z. K., K. M., T. S. i B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec zamiaru usunięcia drzew 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z [...] lutego 2021 r. nr [...], 2. umarza postępowanie administracyjne, 3. zasądza solidarnie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz Z. K., K. M., T. S. i B. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej na skutek skargi Z. K., K. M., B. S. i T. S. była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] kwietnia 2021 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie wniesienia sprzeciwu wobec zamiaru usunięcia drzewa. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną. Z. K., K. M., B. S. i T. S. (dalej również "skarżący") pismem z 21 grudnia 2020 r. (data wpływu do organu 30 grudnia 2020 r.) zgłosili zamiar usunięcia dwóch drzew, tj. dębu szypułkowego rosnącego na działce o numerze ewidencyjnym [...] (obręb [...]) oraz wiązu szypułkowego rosnącego na terenie działki o numerze ewidencyjnym [...] (obręb [...]). Obie działki położone w [...] przy ulicy [...]. Burmistrz Miasta [...] (dalej również "organ pierwszej instancji") [...] stycznia 2021 r. dokonał oględzin zgłoszonych drzew, a następnie decyzją [...] lutego 2021 r., wydaną na podstawie art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej również "k.p.a.") oraz art. 40, art. 83f ust. 4 pkt 1, ust. 8, ust. 14 pkt 2 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2020 r. poz. 55 ze zm., dalej również "ustawa o ochronie przyrody"), wyraził sprzeciw wobec zamiaru ich usunięcia. Organ pierwszej instancji wskazał, że drzewa, które chcą usunąć skarżący, są "drzewami sędziwymi", rosną na terenie otwartym, z dala od skupisk ludzkich lub budynków i stanowią cenny lokalny ekosystem. Zdaniem organu drzewa te winny podlegać ochronie na podstawie art. 40 ustawy o ochronie przyrody oraz rozporządzenia Ministra Środowiska z 4 grudnia 2017 r. w sprawie kryteriów uznawania tworów przyrody żywej i nieożywionej za pomniki przyrody (Dz. U. poz. 2300). Organ zaakcentował, że obwody pni tych drzew na wysokości 130 cm znacznie przekraczają minimalne obwody, które kwalifikują je do objęcia ochroną. Jednocześnie organ wskazał, że posiadane przez drzewa zgnilizny wewnętrzne pni oraz suszu w koronie są zjawiskiem naturalnym dla drzew w wieku sędziwym. Natomiast dla dokonania właściwej oceny stany zdrowotnego drzew, a w konsekwencji czy stwarzają zagrożenie, zasadne byłoby wykonanie badania tomografem wnętrz pni drzew oraz wykonanie testu obciążeniowego. Organ zaakcentował, że stan fitosanitarny drzew wymaga cięć pielęgnacyjnych. Skarżący wnieśli odwołanie od powyższej decyzji, wskazując, że decyzja ta została wydana po terminie wskazanym w art. 87f pkt 6 ustawy o ochronie przyrody, a drzewa zostały usunięte przed otrzymaniem tej decyzji, tj. [...] lutego 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej również "organ" lub "SKO"), na skutek odwołania skarżących, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO wskazało, że niezasadny jest zarzut podniesiony w odwołaniu o bezprzedmiotowości postępowania. Faktem jest, że oględziny nieruchomości zostały przeprowadzone [...] stycznia 2021 r., a więc z uchybieniem 21-dniowego terminu, o którym mowa w art. 83f ust. 6 ustawy o ochronie przyrody. Organ wskazał, że termin ten jest terminem instrukcyjnym i ustawa nie wiąże negatywnych konsekwencji "w postaci formalnej przeszkody we wniesieniu sprzeciwu". Jednocześnie organ stanął na stanowisku, że organ pierwszej instancji wydając decyzję [...] lutego 2021 r. uczynił to z zachowaniem 14-dniowego terminu do dnia dokonania oględzin. Dalej organ wyjaśnił, że stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie wniesienia sprzeciwu jest prawidłowe, albowiem ziściła się przesłanka z art. 83f ust. 14 ustawy o ochronie przyrody. Drzewa, których wniosek dotyczył, spełniały kryteria uznania je za pomnik przyrody. Z. K., K. M., B. S. i T. S. wywiedli skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] kwietnia 2021 r., zaskarżając je w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie: art. 83f ust. 8 w zw. z art. 83f ust. 11 ustawy o ochronie przyrody, poprzez wniesienie sprzeciwu w terminie dłuższym niż 14 dni od dnia dokonania oględzin, co stanowi podstawę stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., art. 7, art. 77, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez odstąpienie od obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy przy uwzględnieniu słusznego interesu obywatela oraz brak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odniesienia się do zarzutów odwołania, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i bezpodstawne utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy decyzja ta jest nieprawidłowa i powinna zostać uchylona. Uzasadniając zarzuty skargi podniesiono, że organ pierwszej instancji nie dochował terminu do wniesienia sprzeciwu wobec zamiaru usunięcia drzew, a SKO przy wydaniu zaskarżonej decyzji, okoliczność tą całkowicie pominął. W ocenie skarżących termin do złożenia sprzeciwu rozpoczął bieg [...] stycznia 2021 r. (dzień przeprowadzenia oględzin) i upłynął [...] lutego 2021 r. Przy czym o zachowaniu tego terminu decyduje data nadania decyzji w placówce pocztowej wyznaczonego operatora albo w przypadku o którym mowa w art. 391 k.p.a. - data wprowadzenia do systemu teleinformatycznego. Tymczasem organ pierwszej instancji decyzję z [...] lutego 2021 r. nadał w Urzędzie Pocztowym w [...] [...] lutego 2021 r. Okoliczność ta wynika ze stempla pocztowego na kopertach, w których przesłano do skarżących decyzję. Do skargi dołączono kopię tych kopert. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wnieśli o: uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji, zwrot kosztów postępowania, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Organ wniósł o: oddalenie skargi, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Postępowanie w niniejszej sprawie dotyczyło zgłoszenia zamiaru usunięcia dwóch drzew, tj. dębu szypułkowego o obwodzie 324 cm oraz wiązu szypułkowego o obwodzie 310 cm (w obu przypadkach obwód mierzony na wysokości 130 cm od ziemi), jakie rosły na terenie nieruchomości skarżących, położonych w [...] przy ulicy [...], oznaczonych jako działki o numerach ewidencyjnych [...] i [...] (obręb [...]). Zgodnie bowiem z art. 83f ust. 4 pkt 3) ustawy o ochronie przyrody, właściciel nieruchomości jest obowiązany dokonać zgłoszenia do organu (wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, a w niektórych przypadkach do wojewódzkiego konserwatora zabytków) zamiar usunięcia drzewa, jeżeli obwód pnia drzewa mierzonego na wysokości 5 cm nie przekracza 50 cm - w przypadku gatunków drzew innych niż topola, wierzba, klon jesionolistny, klon srebrzysty, kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego. Następnie organ, w terminie 21 dni od dnia doręczenia zgłoszenia, dokonuje oględzin w celu ustalenia, odpowiednio nazwy gatunku drzewa oraz obwodu pnia ustalonego na wysokości 5 cm i sporządza z oględzin protokół (art. 83f ust. 6 i 7 ustawy o ochronie przyrody), zaś w terminie 14 dni od dnia oględzin organ może, w drodze decyzji administracyjnej, wnieść sprzeciw (art. 83f ust. 8 ustawy o ochronie przyrody). Przy czym, za dzień wniesienia sprzeciwu uznaje się dzień nadania decyzji administracyjnej w placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu art. 3 pkt 13 ustawy z 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1041 i 2320) albo w przypadku, o którym mowa w art. 391 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, dzień wprowadzenia do systemu teleinformatycznego (art. 83f ust. 11 ustawy o ochronie przyrody). Istota sporu dotyczyła tego, czy Burmistrz Miasta [...] wydając decyzję z [...] lutego 2021 r. dochował terminu na wniesienie sprzeciwu, o którym mowa w art. 83f ust. 8 ustawy o ochronie przyrody, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wydając decyzję [...] kwietnia 2021 r. zasadnie utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy. W ocenie sądu zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem art. 83f ust. 8 w zw. z art. 83f ust. 11 ustawy o ochronie przyrody. Z akt sprawy wynikało jednoznacznie, że [...] stycznia 2021 r. dokonano oględzin w terenie, w sprawie zgłoszenia zamiaru usunięcia dwóch drzew przy ulicy [...] w [...], zaś [...] lutego 2021 r. organ pierwszej instancji wydał decyzję w przedmiocie sprzeciwu wobec zamiaru usunięcia ww. drzew. W aktach administracyjnych znajdowały się również kopie dowodów doręczenia decyzji organu pierwszej instancji skarżącym. Nie wynikało jednak z nich kiedy organ pierwszej instancji nadał decyzję w placówce pocztowej. Ustalenie tej okoliczności było natomiast możliwe po zestawieniu numerów rejestrowanych przesyłek pocztowych na kopiach ww. dowodów oraz kopiach kopert, w których doręczono skarżącym decyzję organu pierwszej instancji (dołączonych do skargi). Porównanie tych numerów prowadziło do wniosku, że decyzja organu pierwszej instancji została nadana [...] lutego 2021 r. Tym samym rację mają skarżący, że wniesienie sprzeciwu w sprawie nastąpiło po upływie ustawowego terminu. Zdaniem składu orzekającego czternastodniowy termin wskazany w art. 83f ust. 8 ustawy o ochronie przyrody jest terminem zawitym (materialnym). Termin materialny to okres, w którym może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjnego stosunku prawnego. Uchybienie terminu materialnego skutkuje wygaśnięciem tych praw lub obowiązków, a stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany. W konsekwencji brak przedmiotu postępowania administracyjnego, stąd postępowanie nie może być wszczęte, a wszczęte jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu (zob. Adamiak [w:] Adamiak/Borkowski, KPA. Komentarz, 6 wyd., Warszawa 2004, str. 320). Co istotne, rozstrzygnięcie organu w przedmiocie wniesienia sprzeciwu od zamiaru usunięcia drzew powinno być nie tylko wydane w trakcie trwania terminu, o którym mowa w art. 83f ust. 8 ustawy o ochronie przyrody, ale również nadane w placówce pocztowej (lub wprowadzone do systemu teleinformatycznego) w tym terminie celem doręczenia stronom postępowania, stosownie do treści art. 83f ust. 11 ustawy o ochronie przyrody. Innymi słowy brak stanowiska organu administracji w ramach czasowych określonych powyższymi regulacjami jest równoznaczne z brakiem sprzeciwu wobec zamiaru usunięcia drzew. Wobec stwierdzenie powyższych naruszeń przepisów prawa materialnego sąd za niecelowe uznał odnoszenie się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Mając na uwadze powyższe sąd stwierdził, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymując decyzję organu pierwszej instancji naruszył powyższe przepisy prawa materialnego, jak również naruszenia tych przepisów dopuścił się Burmistrz Miasta [...]. Dlatego dla końcowego załatwienia sprawy zasadnym było uchylenie decyzji organów obu instancji. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej również "p.p.s.a."), sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. Natomiast wobec tego, że nie istniały przesłanki do zainicjowania przez organ administracji publicznej postępowania w przedmiocie wyrażenia sprzeciwu wobec zamiaru usunięcia drzew, sąd uznał, że dalsze prowadzenie tego postępowania stało się bezprzedmiotowe. Z tych względów, na podstawie art. 145 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd orzekł jak w punkcie drugim wyroku. O zwrocie kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw orzeczono w punkcie trzecim wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. Koszty postępowania obejmowały wpis od skargi w wysokości 200 (dwieście) złotych, ustalony w oparciu o § 2 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). uiszczony solidarnie, stosownie do treści art. 214 § 2 p.p.s.a.