I SA/Wa 630/19

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Joanna Skiba, , po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. O., T. O., A. O. i S. O. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii na rzecz M. O., T. O., A. O. i S. O. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Decyzją z [...] października 20217 r. Minister Infrastruktury i Budownictwa (Minister), po rozpatrzeniu wniosku M. O., S. O., A. O. i T. O. (Skarżący) o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z [...] sierpnia 1961 r. nr [...] oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. z [...] grudnia 1956 nr [...], w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości, położoną w M., oznaczoną jako: pgr I.kat. [...] o pow. [...] m², pgr I.kat [...] o pow. [...] m², pgr I.kat. [...] o pow. [...] m² (wydzieloną z pgr I.kat. [...]), pgr I.kat. [...] o pow. [...] m², pgr I.kat. [...] o pow. [...] m², pgr I.kat. [...] o pow. [...] m², pgr I.kat. [...] o pow. [...] m², pgr I.kat. [...] o pow. [...] m², pgr I.kat. [...] o pow. [...] m², pgr I.kat. [...] o pow. [...] m² (wydzieloną z pgr I.kat. [...]), objętych whl [...] gm. kat. M., stanowiącej własność tabularną J. z [...]. O., H. z [...] P., J. O., A. O., S. O., J. O. i E. O. (pkt 31 orzeczenia) – odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczeń. Na powyższą decyzję Skarżący, reprezentowani przez radcę prawnego W. P., wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę. Przedmiotowej decyzji zarzucili naruszenie: 1) naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz U. z 2020 r. poz. 256), powoływana dalej jako "K.p.a.", poprzez odmowę stwierdzenia nieważności zaskarżonych orzeczeń w sytuacji gdy zostały one wydane z rażącym naruszeniem prawa ze względy na to, że: a) zostały wydane w stosunku do osoby nieżyjącej, tj. J. z [...] O. zmarłej [...] września 1944 r.; b) zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 7 ust. 3 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, ze względu na wystąpienie przez nabywcę nieruchomości - Dyrekcję Budowy Osiedli Robotniczych w K. z wnioskami o wywłaszczenie nieruchomości przed upływem terminu do zawarcia umów sprzedaży lub zamiany nieruchomości, o którym była mowa w art. 7 ust. 3 dekretu; 2) naruszenie art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a., poprzez odmowę stwierdzenia nieważności orzeczeń, podczas gdy zostały one skierowane do osoby niebędącej stroną w sprawie, tj.: J. O. i S. O.; 3) naruszenie art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a., poprzez odmowę stwierdzenia nieważności orzeczeń podczas gdy zostały one wydane w stosunku do pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m², pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m², pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m² (wydzieloną z pgr. I.kat [...]), pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m², pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m², pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m², pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m², pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m², pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m², pgr. I.kat [...] o pow. [...] m² (wydzielona z pgr. I.kat [...]), objętych whl [...] gm. kat. M., podczas gdy w dacie wydania zaskarżonego Orzeczenia nieruchomościami uwzględnionymi w Iwh [...] gm. kat. M. były pgr. I.kat. [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...], co świadczy o tym, iż zaskarżone orzeczenia nie były wykonalne w dniu ich wydania i ta niewykonalność miała charakter trwały; 4) naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 K.p.a., poprzez niewłaściwe rozpatrzenie materiału dowodowego, skutkujące naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, skutkujące poczynieniem przez organ niewłaściwych ustaleń faktycznych w sprawie w zakresie stron i przedmiotu postępowania; 5) naruszenie art. 78 § 1 K.p.a., poprzez nieuwzględnienie wniosku o przeprowadzenie dowodów: a) planu sytuacyjnego z [...] marca 1937 r. [...] stanowiącego załącznik do aktu notarialnego Rep. [...] z [...] czerwca 1937 r. Umowy sprzedaży, zniesienia i połączenia niektórych parcel katastralnych objętych Iwh [...] (wniosek o przeprowadzenie dowodu został uwzględniony w piśmie wnioskodawców z [...] kwietnia 2007 r. str. [...] pkt [...]); b) uchwały Sądu Grodzkiego w M. z [...] czerwca 1937 r. [...] z umowy sprzedaży, połączenia i wydzielenia niektórych parcel katastralnych objętych [...] (wniosek o przeprowadzenie dowodu uwzględniony w piśmie wnioskodawców z [...] sierpnia 2012 r, do którego została załączona płyta CD ze skanem ww. uchwały); c) pisma J. O. skierowanego do A. O. z [...] września 1948 r. (pismo zostało przekazane do akt sprawy w kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem przez Notariusza B. M. w dniu [...] listopada 2006 r.); d) zaświadczenia Urzędu Rejonowego w M. z [...] czerwca 1994 r.; e) zaświadczenia Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w W. z [...] maja 1966 r.; f) zaświadczenia Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w P. [...] z [...] stycznia 1967 r.; g) zaświadczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w M. Rej. [...] z [...] maja 1966 r.; h) pisma Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w M. [...] z [...] stycznia 1967 r. do Sądu Powiatowego w M.; i) pisma DBOR w K. z [...] czerwca 1951 r. [...] do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M.; j) map inż. S. R. z 1947 r., których kopie zostały załączone do pisma [...] marca 2007 r. oraz do wniosku z [...] kwietnia 2007 r., które obrazują usytuowanie parcel katastralnych z [...] w 1947 r., czyli według stanu sprzed wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego; k) sprawozdania PWRN w R. z [...] lipca 1951 r., które zostało przesłane przez wnioskodawców na płycie CD załączonej do akt sprawy, a które wskazuje na szereg nieprawidłowości w toku postępowania wywłaszczeniowego, m.in. na fakt, że D.B.O.R w K. zajęła nieruchomości jeszcze przed datą złożenia wniosków o wywłaszczenie, podczas gdy dowody te zawierają istotne dla sprawy okoliczności; 6) naruszenie art. 80 K.p.a., poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i wydanie decyzji mimo rozpatrzenia materiału dowodowego wyłącznie w części oraz pominięcia przy rozpoznaniu sprawy dowodów wskazanych w pkt. 5 niniejszej skargi oraz przedłożonego do akt sprawy dowodu z wyciągu hipotecznego z realności [...] ks. gr. gm. kat. M., L. Ks. zam. [...], które to dowody świadczą o istnieniu szeregu uchybień stanowiących rażące naruszenia prawa w toku postępowania wywłaszczeniowego, które muszą skutkować stwierdzeniem nieważności zaskarżonego Orzeczenia; 7) naruszenie art. 84 § 1 K.p.a., poprzez przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego geodety E. R. z [...] września 2015 r. oraz ostatecznej opinii geodezyjnej z [...] października 2016 r., które to opinie są nieprzydatne na cele prowadzenia niniejszego postępowania ze względu na to, że w swojej treści obejmują parcele katastralne, które w dacie wydania zaskarżonego orzeczenia nie istniały, tj. pgr. I.kat. [...], [...], [...] oraz [...]; zaniechano przeprowadzenia pomiarów powierzchni wywłaszczonych parcel, podczas gdy wnioskodawcy zwrócili się o przeprowadzenie takiego dowodu; zachodzą istotne sprzeczności pomiędzy materiałem geodezyjnym zgromadzonym w aktach sprawy (komputerowymi pomiarami geodezyjnymi wykonanymi przez Starostwo Powiatowe w M., Wydział Geodezji, mapami inż. R. z 1947 r. oraz opracowaniami biegłego inż. S. A. sporządzonymi w 1993 r.). Wobec powyższego wnieśli: 1) o uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), powoływaną dalej jako "P.p.s.a."; 2) przeprowadzenie dowodu z fotokopii [...] na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a; 3) zasądzenie od organu na rzecz Skarżący kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a.; W odpowiedzi na skargę, Minister, wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W toku postępowania Sąd ustalił, że jedna z uczestniczek postępowania W. P. zmarła [...] sierpnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, co daje podstawę do stwierdzenia jej nieważności. Na wstępie podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 K.p.a.). Zgodnie z art. 8 kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia. Podkreślić należy w tym miejscu, że skierowanie decyzji do osoby zmarłej nie może być potraktowane jako okoliczność uzasadniająca ewentualnie wznowienie postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela i przyjmuje za własny pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 9 grudnia 2011 r., w którym wskazano, że możliwość skorzystania przez następców prawnych, którzy z racji tego następstwa stali się dysponentami praw materialnych i powinni od początku brać udział w postępowaniu jako strony nie usuwa wadliwości w postaci rażącego naruszenia prawa związanego ze skierowaniem decyzji do osoby nieżyjącej. Podstawa wznowienia określona w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. polega na niebraniu przez stronę, bez własnej winy udziału w postępowaniu, a nie na skierowaniu decyzji do osoby nieżyjącej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że zaskarżona decyzja z [...] października 2017 r. skierowana została do W. P., która jak wynika ze znajdującego się w aktach sądowych sprawy odpisu skróconego aktu zgonu zmarła [...] sierpnia 2017 r. Rozstrzygnięcie Ministra skierowane zatem zostało do osoby zmarłej. Tym samym, w ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Jak wskazano decyzję tę skierowano do osoby nieżyjącej, która w chwili jego wydawania nie miała już przymiotu strony, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej oznacza, że jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Organ powinien w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w danym postępowaniu (art. 61 § 4 K.p.a. w związku z art. 10 § 1 K.p.a.). Mając zaś na uwadze, że zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał przedmiotowej decyzji merytorycznie pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane wyżej kwestie i ustali aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić udział w postępowaniu i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a orzekł jak sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a., zasądzając na rzecz Skarżących solidarnie kwotę 200 złotych tytułem uiszczonego wpisu i 480 złotych tytułem wynagrodzenia pełnomocnika. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 1 w zw. z art. 120 ww. ustawy, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 K.p.a. lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania.